I CSK 2842/22

Sygn. akt I CSK 2842/22 POSTANOWIENIE Dnia 30 listopada 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba w sprawie z powództwa M. K. przeciwko Szpitalowi w O. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 listopada 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt I ACa 167/21, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego, 3) przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata M. K. kwotę 12 450 (dwanaście tysięcy czterysta pięćdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2021 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację powódki M. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 30 października 2020 r., którym oddalone zostało jej powództwo skierowane przeciwko Szpitalowi w O. o zapłatę zadośćuczynienia i renty. 2 U podstaw oddalenia powództwa i apelacji legło stwierdzenie, że zdarzenie z którym wiąże się odpowiedzialność pozwanego miało miejsce w styczniu 2008 r., a najpóźniej w listopadzie 2009 r. powódka znała wszystkie skutki wypadku. Pozew został natomiast złożony 22 września 2017 r., a zatem znacznie po upływie trzyletniego terminu z art. 4421 § 1 i 3 k.c. Personelowi pozwanego szpitala nie można przy tym zarzucić popełnienia przestępstwa z art. 160 § 3 k.k., a wszczęcia dochodzenia w tym przedmiocie odmówiono wobec braku znamion czynu zabronionego, przedawnienie nie podlega zatem regulacji art. 4421 § 2 k.c. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę. Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jej zdaniem skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w zakresie naruszenia art. 4421 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 1 - 3 k.k., Oczywistość naruszenia polega na pominięciu, że do popełnienia przestępstwa z art. 160 § 3 k.k. dochodzi, gdy zachowanie sprawcy sprowadza samo niebezpieczeństwo wystąpienia utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, a do znamion tego przestępstwa nie należy skutek w postaci wystąpienia śmierci albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego. Sąd tymczasem nieprawidłowo przyjął, że brak takiego skutku w związku z 8 godzinnym oczekiwaniem powódki na izbie przyjęć oraz brakiem diagnozy złamania kości nosowej świadczy o tym, że przestępstwa z art. 160 § 3 k.k. nie popełniono. Prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów doprowadziłoby natomiast Sąd do wniosku, że roszczenie dochodzone przez powódkę nie uległo przedawnieniu z uwagi na zastosowanie dwudziestoletniego terminu przedawnienia z art. 4421 § 2 k.c. Sąd Apelacyjny naruszył także w sposób oczywisty art. 278 § 1 w zw. z art. 232 k.p.c. oparł się bowiem na części opinii lekarskich przedłożonych w sprawie, nie przeprowadził natomiast dowodu z opinii biegłego pomimo, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało wiadomości specjalnych, a przeprowadzenie tego dowodu potwierdzałoby, że przy przyjęciu powódki do szpitala sprowadzono na nią bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. 3 Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. 4 postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Wszystkie kwestie, na których skarżąca opiera twierdzenie o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem ustaleń i rozważań Sądu drugiej instancji. Nie można stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były w oczywisty sposób nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki oczywistej zasadności skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie ugruntowane jest stanowisko, że w przypadkach nieobjętych art. 11 k.p.c. sąd cywilny władny jest sam ustalić, czy czyn niedozwolony stanowiący źródło szkody, jest przestępstwem. Musi jednak tego dokonać, zgodnie z regułami prawa karnego, co oznacza konieczność ustalenia przedmiotowych i podmiotowych znamion przestępstwa (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001r., II UKN 633/00, OSNP 2003, nr 17, poz. 422 i z 18 grudnia 2008 r., III CSK 193/08, niepubl.). Dominujące jest stanowisko, iż nie stanowi przeszkody dla dokonywania tych ustaleń niezindywidualizowanie sprawcy szkody z imienia i nazwiska (zob. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 21 listopada 1967 r., - zasada prawna - III PZP 34/67, OSNC 1968, z.6, poz. 94 i z 29 października 2013 r., III CZP 50/13, OSNC 2014, nr 4, poz. 35, wyroki Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 1990 r., III CRN 108/90, niepubl., z 11 lipca 2014 r., III CSK 193/13, OSNC-ZD 2015, nr 4, poz. 55, z 27 maja 2015 r., II CSK 488/14, Biul. SN 2015/10/10). Przewidziany natomiast w art. 4421 § 2 k.c. dwudziestoletni termin przedawnienia dotyczy oprócz sprawcy szkody, także osoby, która jak pozwany, odpowiada z tego tytułu za niego, jako za cudzy czyn ( zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 października 2013 r., III CZP 50/13, OSNC 2014, nr 4, poz. 35, wyroki Sądu Najwyższego z 15 lipca 2010 r., IV CSK 146/10, OSNC 2011 r., nr 3, poz. 32 i z 19 lipca 2012 r., II CSK 653/11, OSNC 2013 r., nr 4, poz. 50). Przestępstwo z art. 160 k.k. jest przestępstwem skutkowym ( materialnym), a do jego znamion należy skutek w postaci bezpośredniego narażenia na 5 niebezpieczeństwo dla życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Powinno być zatem dowiedzione, że pożądane zachowanie alternatywne, polegające na wykonaniu przez sprawcę ciążącego na nim obowiązku, zapobiegłoby realnemu i znaczącemu wzrostowi stopnia narażenia na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Przestępstwo jest dokonane z chwilą narażenia na niebezpieczeństwo chociażby osoba narażona nie doznała żadnej krzywdy (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2017 r., II KK 74/17, niepubl., z 5 kwietnia 2013 r., IV KK 43/13, niepubl. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2004 r., V KK 37/04, OSNKW 2004, nr 7-8, poz. 73). Z wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia wynika, że nie rozpoznanie w czasie pobytu u pozwanego złamania kości nosa bez przemieszczenia, nie naraziło powódki na skutek opisany w art. 160 k.k., skoro nie powodowało żadnych zmian w jej stanie zdrowia ani nie narażało powódki na dalsze niekorzystne skutki w procesie dalszego leczenia. Sąd Apelacyjny nie ustalił też żadnych innych zaniedbań personelu pozwanego spełniających przesłanki występku z art. 160 § 2 i 3 k.k. Z motywów zaskarżonego orzeczenia nie wynika także, by Sąd ten błędnie wykładał art. 160 k.k. O oczywistej zasadności skargi nie może także przekonywać błędne, zdaniem skarżącej, nie przeprowadzenie dowodu z urzędu z opinii biegłego. Przede wszystkim art. 278§ 1 adresowany jest do Sądu pierwszej instancji, a skarga kasacyjna jest instrumentem zwalczania uchybień proceduralnych Sądu drugiej instancji. Skarżąca nie powiązała natomiast analizowanego zarzutu z art. 391§ 1 k.p.c. Niezależnie od powyższego zarzut ten sprowadza się do zakwestionowania przeprowadzonej przez Sądy obu instancji oceny dowodów z dokumentów w postaci opinii biegłych, dotyczy zatem kwestii usuwającej się spod kontroli Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.). Skarżąca uznaje bowiem, że Sądy meriti błędnie oceniły dowody zebrane w sprawie i na tej podstawie wywodzi potrzebę przeprowadzenia z urzędu dowodu z opinii biegłego. Ponadto, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, że opinia biegłego – w tym w sprawach o naprawienie szkód wynikających z 6 czynności lekarskich - stanowi tylko pomoc dla sądu i nie może zastąpić ani ustaleń faktycznych ani decydować o spełnieniu przesłanek prawnych (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z z 11 lipca 1969 r., I CR 140/69, OSNCP 1970, nr 5, poz. 85, z 20 stycznia 1970 r., II PR 18/69, niepubl., z 18 sierpnia 1971 r., II CR 256/71, niepubl., z 19 grudnia 1990 r., I PR 148/90, OSP 1991, nr 11, poz. 300, z 5 lipca 2018 r., I CSK 551/17, OSNC – ZD 2019, nr C, poz. 40, z 6 lutego 2003 r., IV CKN 1763/00, niepubl., i z 10 lutego 2010 r., V CSK 287/09, OSP 2012, nr 10, poz. 95). W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 102 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 398²¹ k.p.c. w oparciu o zasadę słuszności uwzględniając charakter sprawy oraz sytuację materialną i życiową powódki, a o kosztach pełnomocnika ustanowionego powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym na podstawie § 8 pkt 9 i § 16 ust. 4 pkt 1 oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 18). l.n