I CSK 3167/23

I CSK 3167/23 POSTANOWIENIE 27 listopada 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska na posiedzeniu niejawnym 27 listopada 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M.P. przeciwko […] Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej w T. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z 16 lutego 2023 r., I Ca 704/22, 1. odrzuca skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek o przyznanie radcy prawnemu M.A. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodowi M.P. [J.T.] UZASADNIENIE Powód M.P. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie, którym oddalono apelację skarżącego w sprawie o zapłatę przeciwko […] Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej w T. W treści skargi kasacyjnej wskazano zaskarżone orzeczenie, jednak skarżący nie określił, czy zaskarża je w całości czy w części; poprzestał jedynie na stwierdzeniu: „zaskarżam prawomocne orzeczenie Sądu Okręgowego w Tarnowie […]” i zaprezentowaniu wniosków skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: I CSK 3167/23 2 Skarga kasacyjna powoda podlegała odrzuceniu z uwagi na obarczenie jej nieusuwalnym brakiem konstrukcyjnym. Stosownie do art. 3984 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać m.in. oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części (pkt 1), oraz przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (pkt 2). Zgodnie natomiast z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. skarga taka powinna zawierać wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany (pkt 3). Elementy te mają dla skargi charakter konstrukcyjny, a ich brak nie podlega usunięciu. Wniosek taki wynika z porównania treści art. 3986 § 2 k.p.c. in medio z art. 3986 § 1 k.p.c. Tylko drugi z tych przepisów dopuszcza sanowanie określonych braków skargi kasacyjnej; nie dotyczy to jednak braków odnoszących się do wymienionych na wstępie elementów konstrukcyjnych skargi (zob. postanowienie SN z 29 października 2021 r., V CSK 31/21, i przywołane tam orzecznictwo). Określenie zakresu zaskarżenia ma fundamentalne znaczenie dla skargi kasacyjnej, gdyż wyznacza zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej (art. 39813 § 1 in principio k.p.c.). Z tego względu niedopuszczalne jest zastępowanie strony i samodzielne uzupełnianie skargi przez Sąd. Wypada przy tym zauważyć, że wymagania wyliczone w art. 3984 § 1 k.p.c. są jasne i dobrze rozpoznane w orzecznictwie oraz nauce prawa, a sankcja za ich niespełnienie precyzyjnie określona w art. 3986 § 2 k.p.c. Powód nie spełnił pierwszego z przytoczonych wyżej wymagań. W skardze kasacyjnej nie wskazano bowiem zakresu, w jakim zakwestionowany został wyrok Sądu Okręgowego. Stanowisko w tej kwestii nie powinno być wyprowadzane z wniosków kasacyjnych, gdyż działanie takie stanowiłoby przejaw zastępowania działań strony, reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika, aktywnością samego Sądu (zob. postanowienie SN z 20 lipca 2023 r., I CSK 4971/22, oraz przywołane tam orzecznictwo). Już powyższe okoliczności uzasadniały odrzucenie skargi kasacyjnej. Wypada jednak zauważyć, że wspomniany środek zaskarżenia dotknięty jest I CSK 3167/23 3 dalszymi, daleko idącymi wadliwościami. Nie mają one wprawdzie bezpośredniego znaczenia dla odrzucenia skargi, jednak naświetlenie tych kwestii okazało się konieczne z uwagi na zawarty w skardze wniosek pełnomocniczki reprezentującej skarżącego o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej świadczonej powodowi z urzędu. Po pierwsze, niemal wszystkie zarzuty skargi nakierowane są na zwalczanie ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji. Część z nich dotyczy tej kwestii wprost, a część – w sposób zatuszowany, w tym przez pozorne wskazanie na naruszenie prawa materialnego. Działanie takie nie może jednak okazać się skuteczne, gdyż z art. 3983 § 3 k.p.c. wynika, że zgłaszanie tego rodzaju zarzutów jest niedopuszczalne. Z kolei z art. 39813 § 2 k.p.c. stanowi, że w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Wobec powyższego zarzuty skargi w przeważającej mierze należało uznać za niedopuszczalne. Tymczasem w sytuacji, w której skarga kasacyjna zawiera wyłącznie zarzuty niemogące być podstawą skargi, Sąd drugiej instancji – stosownie do art. 3986 § 2 k.p.c. – odrzuca skargę jako niedopuszczalną z innych przyczyn, a jeżeli tego nie uczynił, skargę odrzuca Sąd Najwyższy. (zob. postanowienie SN z 12 maja 2022 r., I CSK 758/22, i przywołane tam orzecznictwo). Po drugie, jedyne zarzuty powoda, które nie były niedopuszczalne z omówionych wyżej przyczyn, zostały sformułowane w sposób wykluczający ich odniesienie do orzeczenia Sądu drugiej instancji. Unormowania takie jak art. 2352 § 1 pkt 3 i 5 oraz art. 278 § 1 k.p.c. dotyczą bowiem postępowania przed sądem pierwszej instancji i nie mają bezpośredniego zastosowania w postępowaniu apelacyjnym. Sąd drugiej instancji może wprawdzie stosować te przepisy, lecz wyłącznie odpowiednio, na podstawie odesłania zawartego w art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c. Niewskazanie w skardze kasacyjnej na to unormowanie sprawia jednak, że zarzut naruszenia przepisów adresowanych do sądu pierwszej instancji, odnoszony do działań sądu odwoławczego, jest w stopniu oczywistym niemożliwy do uwzględnienia (zob. postanowienie SN z 18 października 2023 r., II CSKP 1527/22). I CSK 3167/23 4 Po trzecie, formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że wnosi o przyjęcie tego środka zaskarżenia do rozpoznania, i wskazaniu, że „skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona”. Poprzestanie na wskazaniu jednej z przyczyn kasacyjnych unormowanych w art. 3989 § 1 k.p.c., bez umotywowania wystąpienia tej przyczyny, nie stanowi „uzasadnienia” dla wniosku, o którym mowa w art. 3984 § 2 in fine k.p.c. (zob. postanowienie SN z 17 lipca 2020 r., IV CSK 542/19). Brak ten nie wymagał jednak uzupełnienia, gdyż, jak wskazano na wstępie, skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu z uwagi na jej wadliwą konstrukcję. Wobec tego, że skargę kasacyjną skonstruowano w opisany wyżej sposób, ze skutkiem odrzucenia skargi, wniosek pełnomocnika reprezentującego powoda z urzędu o przyznanie wynagrodzenia od Skarbu Państwa (błędnie ujęty jako wniosek o „zasądzenie” kosztów) podlegał oddaleniu. Sporządzenie skargi kasacyjnej, która nie spełnia podstawowych wymagań stawianych temu środkowi zaskarżenia, a ponadto zawierającej inne poważne uchybienia, nie mogło być ocenione jako świadczenie skarżącemu rzeczywistej pomocy prawnej. Wypada zauważyć, że przy orzekaniu o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu zasadniczo nie następuje ocena jakości pracy pełnomocników świadczących tę pomoc; także w badanym przypadku przyczyną oddalenia wniosku nie jest to, że skarga nie okazała się skuteczna, lecz to, iż sposób jej sporządzenia spowodował, iż działania pełnomocnika powoda a limine nie mogły poprawić sytuacji prawnej skarżącego. Podsumowując, należy wskazać, że skarga kasacyjna, jako obarczona nieusuwalnym brakiem konstrukcyjnym, podlegała odrzuceniu przez Sąd Apelacyjny na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3984 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. Wobec nieodrzucenia jej przez Sąd drugiej instancji, podlegała ona odrzuceniu przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. [J.T.] [a.ł.] I CSK 3167/23 5