I CSK 424/20

Sygn. akt I CSK 424/20 POSTANOWIENIE Dnia 12 lutego 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk w sprawie z powództwa M. M. przeciwko P. Z. z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanego - (…) Towarzystwa Ubezpieczeń (…) S.A. w S. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 lutego 2021 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt I ACa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten 2 odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący M. M. wskazał na istotne zagadnienie prawne dotyczące roli zasady ograniczonego zaufania, o której mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (jedn. tekst: Dz. U. z 2020 r., poz. 110, dalej - „p.r.d.”) w procesie stosowania przepisów tej ustawy. Zwrócił również uwagę na potrzebę wykładni art. 4 p.r.d. w kontekście pojęcia winy „analizowanej w świetle przepisów odszkodowawczych” i art. 455 k.c. w związku z rozbieżnością w orzecznictwie co do daty początkowej, od jakiej wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia. Przyczyna kasacyjna w postaci istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych, powołanych we wniosku przepisów prawa, zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen i możliwych kierunków interpretacyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, niepubl., z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, niepubl., z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl., z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). 3 Powołanie się z kolei na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, niepubl. i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.). Wywody mające uzasadnić powołane przez skarżącego przyczyny kasacyjne nie czyniły zadość tym wymaganiom. W skardze nie sformułowano konkretnego zagadnienia prawnego, lecz ograniczono się do przedstawienia stanowiska, zgodnie z którym zasada ograniczonego zaufania ma charakter metanormy, przez pryzmat której powinna być oceniana bezprawność zachowania uczestników ruchu drogowego. Skarżący nie wykazał, z jakich przyczyn dla weryfikacji tego stanowiska nie jest wystarczające dotychczasowe bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące wykładni art. 4 p.r.d. i prezentowane na tym tle poglądy doktryny. W skardze nie wyjaśniono także, w jaki sposób rozstrzygnięcie rozważanego zagadnienia podług jednego z możliwych kierunków wykładni, rzutowałoby na wynik sprawy, w której złożono skargę. Dostrzec należało, że in casu przypisanie M. N. współodpowiedzialności za spowodowanie wypadku nie wynikało z nieprzestrzegania przez nią zasady ograniczonego zaufania w znaczeniu przyjętym w art. 4 p.r.d., lecz z naruszenia normatywnych reguł wynikających z art. 17 ust. 2 p.r.d., które nakazują kierującemu pojazdem włączającym się do ruchu zachowanie szczególnej ostrożności i ustąpienie pierwszeństwa innym pojazdom lub uczestnikom ruchu. W sprawie ustalono bowiem, że M. N. podjęła manewr włączenia się do ruchu polegający na wyjeździe na ruchliwą drogę z pierwszeństwem przejazdu, mając ograniczone pole widzenia i nie upewniwszy się, czy nie zajedzie drogi innym uczestnikom ruchu, pozbawiając się możliwości prawidłowej pełnej oceny sytuacji drogowej. Stało się 4 tak, mimo że spoczywała na niej powinność ustąpienia pierwszeństwa przejazdu i podjęcia decyzji o włączeniu się do ruchu w warunkach pełnej widoczności. Okoliczność, że kierująca pojazdem miała prawo liczyć, że inni uczestnicy ruchu przestrzegają przepisów ruchu drogowego (art. 4 p.r.d.), nie zwalniała jej od nakazów związanych z włączaniem się do ruchu i konsekwencji ich naruszenia, wyrażających się w przypisaniu współodpowiedzialności za wypadek. Założenie, że inni uczestnicy ruchu drogowego przestrzegają przepisów prawa nie rzutuje na konsekwencje wynikające z naruszenia norm ruchu drogowego, w tym związane z przyczynieniem się do wypadku. W skardze pominięto przy tym, że preferowany przez skarżącego sposób postrzegania zasady ograniczonego zaufania miałby zastosowanie także do pozwanego P. Z., zważywszy, że z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych nie wynikało, by pozwany powinien się liczyć z tym, iż kierująca M. N. zachowa się nieprawidłowo przy włączaniu się do ruchu. W skardze nie wykazano również potrzeby wykładni art. 4 p.r.d. w kontekście pojęcia winy, stanowiącej podstawę odpowiedzialności deliktowej. Skarżący poprzestał w tym zakresie na zaprezentowaniu własnego stanowiska prawnego co do relacji między art. 4 p.r.d. a art. 415 k.c. Okoliczność, że strona postępowania wywodzi z konkretnego przepisu lub zespołu przepisów prawa odmienne konsekwencji aniżeli Sąd meriti, nie oznacza jednak, że przepis budzi wątpliwości rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., a tym bardziej, że wątpliwości te są poważne i wymagają wypowiedzi ze strony Sądu Najwyższego. Swojego zapatrywania skarżący nie podparł przy tym – podobnie jak w przypadku omówionej wcześniej przyczyny kasacyjnej – żadną wypowiedzią orzecznictwa lub literatury, która mogłaby przekonywać o potrzebie wykładni art. 415 k.c. w postulowanym w skardze kierunku. Ubocznie należało zwrócić uwagę, że koncepcja proponowana przez skarżącego prowadziłaby do niemożności przypisania winy w każdym przypadku naruszenia przepisów ruchu drogowego, jeżeli brak było okoliczności, które mogłyby po stronie naruszyciela uzasadniać utratę zaufania wobec innych uczestników ruchu. Nie wiadomo zarazem, jak należało rozumieć przywołaną przez 5 skarżącego kategorię „ocenialnych jednoznacznie przepisów”, skoro art. 17 ust. 2 p.r.d. w sposób nie budzący wątpliwości określa powinne zachowania kierującego włączającego się do ruchu. W okolicznościach sprawy uczestnicy wypadku, w związku z obustronnym naruszeniem przepisów ruchu drogowego, ponosili współodpowiedzialność za wypadek drogowy, a względem siebie odpowiadali na zasadzie winy (art. 436 § 2 k.c.). Wobec przyjęcia konkurencji przyczyn wypadku, zasadniczą kwestią była ocena przyczynienia się do niego poszkodowanej i związane z tym zmniejszenie obowiązku naprawienia szkody (art. 362 k.c.), co znalazło wyraz w rozstrzygnięciach Sądów meriti. Przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie uzasadniało także powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie dotyczące art. 455 k.c. W pierwszej kolejności należało zwrócić uwagę, że rozbieżności te skarżący uzasadnił przez odwołanie się do uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej, co jest niedopuszczalne mając na względzie, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienie oraz podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie są odrębnymi konstrukcyjnymi elementami skargi kasacyjnej, a ocena zasadności podstaw kasacyjnych ma wtórny charakter i wymaga uprzedniego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze nie wskazano także, wbrew akcentowanej wcześniej powinności, konkretnych orzeczeń Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych, które mogłyby świadczyć o istnieniu rozbieżności w orzecznictwie w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. W nowszej judykaturze Sądu Najwyższego istotnie przeważa stanowisko, że określenie ostatecznej kwoty zadośćuczynienia za krzywdę przez sąd nie uzasadnia per se przyjęcia, iż odsetki za opóźnienie w zapłacie należą się dopiero od daty wyrokowania. Reguła ta nie ma jednak bezwarunkowego charakteru. Sąd Okręgowy wskazał wprost, że w jego ocenie, w sprawie, w której wniesiono skargę kasacyjną, wystąpiły wyjątkowe okoliczności, które uzasadniały odstąpienie od tej zasady, związane m.in. z wynikiem prowadzonego uprzednio postępowania karnego. Skarżący nie wskazywał zatem w rzeczywistości na rozbieżności w judykaturze, które wymagałyby ujednolicenia przez Sąd Najwyższy, lecz 6 kwestionował zasadność odstąpienia in casu od reguły, według której zadośćuczynienie jest płatne niezwłocznie po wezwaniu (art. 455 k.c.). Stanowiska przyjętego przez Sądy meriti nie można było jednak uznać za ewidentnie i w sposób widoczny prima vista wadliwe, co odpowiadałoby przyczynie kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Na przyczynę tę skarżący nie powoływał się zresztą we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w związku z art. 102, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. ke