I CSK 4456/22

I CSK 4456/22 POSTANOWIENIE 18 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba na posiedzeniu niejawnym 18 lipca 2023 r. w Warszawie, w sprawie z powództwa T. spółki akcyjnej w W. przeciwko A. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 25 lutego 2022 r., XXIII Ga 1471/20, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od pozwanej A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na rzecz powódki T. spółki akcyjnej w W. kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanej postanowienia Sądu Najwyższego z 18 lipca 2023 r. - tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 25 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apelację pozwanego A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie z 20 lutego 2020 r. zasądzającego od pozwanego na rzecz powódki T. spółki akcyjnej w W. kwotę 54 724,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 7 lutego 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., a od 1 stycznia 2016 r. odsetki w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie do dnia zapłaty I CSK 4456/22 2 tytułem regresu ubezpieczeniowego w związku z wypłatą odszkodowania z umowy ubezpieczenia mienia od zdarzeń losowych. U podstaw uwzględnienia powództwa i oddalenia apelacji pozwanego legło stwierdzenie, że pozwany nie wykonał umowy łączącej go z ubezpieczonym o świadczenie usług ochrony mienia z zachowaniem należytej staranności. Jest zatem odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną ubezpieczonemu związaną z kradzieżą sejfu a wobec wypłaty poszkodowanemu odszkodowania przez ubezpieczyciela odpowiada wobec powoda do wysokości wypłaconego odszkodowania ( art. 828 § 1 k.c.). Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, wobec: 1. uznania przez Sąd Okręgowy - wbrew utrwalonemu orzecznictwu Sądu Najwyższego i z naruszeniem art. 483 § 1 w związku z art. 471 i 472 k.c., iż zastrzeżenie przez strony stosunku zobowiązaniowego instytucji kary umownej jest wprowadzeniem „dodatkowej odpowiedzialności”, podczas gdy kara umowna jest instrumentem prawnym służącym określeniu umownego zakresu i sposobu naprawienia szkody i stanowi surogat odszkodowania; 2. uznania przez Sąd Okręgowy z naruszeniem art. 484 § 1 k.c., iż zastrzeżenie przez strony stosunku zobowiązaniowego postanowienia dotyczącego podstaw odpowiedzialności dłużnika, zawierającego w swej treści regulację analogiczną do art. 471 i art. 472 k.c. oznacza uprawnienie do dochodzenia przez wierzyciela odszkodowania uzupełniającego (przewyższającego wysokość umówionej kary) podczas gdy, zgodnie z dyspozycją art. 484 § 1 zdanie drugie k.c. możliwość dochodzenia odszkodowania uzupełniającego (zakres obowiązku odszkodowawczego ponad wysokość kary umownej) musi wynikać z treści zobowiązania, a zasadą wynikającą z ww. przepisu jest tzw. kara umowna wyłączna, a także; 3. dokonania przez Sąd Okręgowy z naruszeniem art. 65 § 1 i 2 k.c. wykładni oświadczeń woli stron prowadzącej do uznania, że postanowienie umowne I CSK 4456/22 3 zastrzegające karę umowną dotyczyło sytuacji w której na skutek nieprawidłowego wykonania zobowiązań umownych nie powstała szkoda w mieniu ubezpieczonego, oraz dokonanie tejże wykładni z pominięciem okoliczności, iż dopiero następczo w drodze zawarcia aneksu z 17 lutego 2014 r. strony wprowadziły uprawnienie do dochodzenia odszkodowania uzupełniającego, co nastąpiło także na skutek nierozpoznania zarzutów apelacji i pominięcia milczeniem faktu zawarcia ww. aneksu, co skutkowało naruszeniem w ten sposób przepisów postępowania art. 385 § 1 w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., które to uchybienia miało istotny wpływ na wynik sprawy. Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia I CSK 4456/22 4 bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Skarżący odniósł tę przyczynę kasacyjną do zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego ujętych w ramach podstaw skargi kasacyjnej, ale w uzasadnieniu wniosku brak jest takich argumentów, które wskazywałyby na kwalifikowane naruszenie prawa w ustalonym przez Sąd drugiej instancji i wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym. Twierdzenia o oczywistej zasadności skargi skarżący oparł w istocie na literalnej wykładni umowy łączącej go z poszkodowanym twierdząc, że zastrzeżona przez jej strony kara umowna dotyczyła także tego rodzaju zdarzeń losowych za które ubezpieczyciel wypłacił odszkodowanie, a skoro w jej treści strony nie zastrzegły odszkodowania przenoszącego wysokość uzgodnionej kary umownej to żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość tej kary jest niedopuszczalne. Sądy meriti dokonały natomiast odmiennej od skarżącego wykładni umowy przyjmując, że wolą jej stron nie było ustanowienie kary umownej wyłącznej lecz kary zaliczalnej. Wynikało to z faktu, że karę zastrzeżono za formalne naruszenie obowiązków umownych, a nie było intencją jej stron zwolnienie pozwanego z odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną nienależytym wykonaniem zobowiązania w postaci kradzieży mienia ze strzeżonego obiektu. I CSK 4456/22 5 Mając na względzie, że w umowach należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu ( art. 65 § 2 k.c.) - która to dyrektywa wykładni umów jest silnie eksponowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego - nie przekonuje upatrywanie oczywistej zasadności skargi w dokonaniu wykładni umowy uwzględniającej to kryterium. Aneks z 17 lutego 2014 r. należy w okolicznościach sprawy traktować jako doprecyzowanie warunków na jakich zastrzeżona została kara umowna, a nie zmodyfikowanie jej warunków przez wprowadzenie dopiero możliwości żądania odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej. Przeciwny pogląd byłby także sprzeczny z występującą w praktyce obrotu treścią umów świadczenia usług ochrony mienia, w którym nie spotyka się rozwiązań, za którymi optuje skarżący, jako rażąco niekorzystnych dla zleceniodawcy i nie korespondujących z funkcją umowy. Ponadto w sytuacji przyjęcia przez Sądy meriti , że pozwany ponosi co do zasady odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną poszkodowanemu, a także wykazania przez powoda wypłaty odszkodowania w kwocie dochodzonej pozwem a tym samym przejścia roszczenia ubezpieczającego na ubezpieczyciela do wysokości wypłaconego odszkodowania ( art. 828 § 1 k.c.) rzeczą skarżącego było wykazanie istnienia podstaw do zwolnienia go z odpowiedzialności ( art. 6 k.c.). Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia ( art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.) nie wynika by dowody takie zostały zaoferowane. W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy, że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie stosowania prawa materialnego i procesowego, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 11 i 3 oraz art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października I CSK 4456/22 6 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). [P.L.] [ał]