I CSK 949/23

I CSK 949/23 POSTANOWIENIE 24 maja 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 24 maja 2024 r. w Warszawie w sprawie z powództwa R. L. przeciwko Gminie B. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Gminy B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 11 października 2022 r., I AGa 95/21, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. - będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może I CSK 949/23 2 oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 11 października 2022 r. (sygn. akt I Aga 95/21) został zaskarżony w całości przez pozwaną Gminę B. skargą kasacyjną opartą na podstawie z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., w ramach której sformułowane zarzuty naruszenia art. 65 § 1 k.c.; art. 5 k.c. w związku z art. 65 § 1 k.c. oraz art. 6471 § 1 k.c. Wskazano w niej, że skarga kasacyjna powinna być przyjęta do rozpoznania z powodu jej oczywistej zasadności, tj. z powodu przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem pozwanej, w sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego powołanych w podstawie skargi kasacyjnej, tj. art. 65 § 1 k.c., art. 5 k.c. w zw. z art. 65 § 1 k.c. oraz art. 6471 § 1 k.c. Doszło bowiem do nieprawidłowej wykładni oświadczeń woli podpisanych oraz złożonych przez powoda. W szczególności, Sąd drugiej instancji całkowicie pominął zasady dokonywana wykładni oświadczeń woli. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano m.in. że Sąd Apelacyjny całkowicie pominął okoliczność, że to powód składał rzeczone oświadczenia woli i powinien ponosić wszelką odpowiedzialność za złożenia oświadczeń o określonej treści, w tym również, jeżeli były one nieprawdziwe. Tym samym, złożenie błędnych oświadczeń woli stanowi rażące naruszenie art. 5 k.c. w zw. z art. 65 § 1 k.c. Powód złożył oświadczenia woli o określonej treści, które były wiążące dla drugiej strony procesu, tj. pozwanej Gminy B.. W sytuacji, gdy oświadczenia te nie były zgodne z prawdą, nie można przyjąć, że powód powinien otrzymać należne wynagrodzenia. Składanie fałszywych oświadczeń woli nie może następnie prowadzić do uzyskania korzyści przez osobę, która złożyła rzeczone oświadczenia. Podobnie, Sąd w zaskarżonym wyroku rażąco naruszył art. 6471 § 1 k.c. błędnie uznając, że pozwana Gmina B. jest zobowiązana do zapłaty wynagrodzenia w sytuacji, gdy otrzymała ona już podpisane własnoręcznie przez powoda oświadczenia o zrzeczeniu się należności. Wskazana przez skarżącą przesłanka „oczywistej zasadności skargi” nie została wykazana. Zachodzi ona, bowiem, wówczas, kiedy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo I CSK 949/23 3 procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza, przekonująca od razu teza, wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, niepubl.). Skarga kasacyjna opiera się na zarzutach naruszenia prawa materialnego. Oznacza to – wobec braku jakichkolwiek zarzutów naruszenia prawa procesowego, których podzielenie w postępowaniu kasacyjnym czyniłoby niepewną podstawę faktyczną stanowiącą podstawę wydania zaskarżonego wyroku – konieczność odniesienia oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesionych w skardze kasacyjnej do stanu faktycznego ustalonego przez Sąd drugiej instancji, którym Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813 § 2 k.p.c.). Dotyczy to więc także tych ustaleń Sądu drugiej instancji, zgodnie z którymi powód nie otrzymał tej części wynagrodzenia, która została zastała zasądzona na rzecz powoda od pozwanej, jak również okoliczności, w których doszło do złożenia przez powoda nieprawdziwego oświadczenia o otrzymaniu należnego mu wynagrodzenia i skutków, jakie zamierzał powód osiągnąć składając to oświadczenie, a ściślej kliku oświadczeń, tj. spełnienie wymogu z art. 143a ustawy o zamówieniach publicznych warunkującego zapłatę przez Gminę generalnemu wykonawcy wynagrodzenia za odebrane roboty budowlane od przedstawienia dowodów zapłaty wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcom. W szczególności Sąd drugiej instancji przyjął, że oświadczenia z 30 sierpnia 2018 r., 28 września 2018 r. i 10 października 2018 r., w których R. L. oświadczył, iż wszelkie należności związane z wykonaniem przez niego robót wynikające z umowy nr […] między nim a S. Sp. z o.o. zostały uregulowane, w związku z czym zrzeka się on jakichkolwiek roszczeń w stosunku I CSK 949/23 4 do S. Sp. z o.o. i Gminy B. z tytułu jakichkolwiek prac wykonanych do dnia złożenia tych oświadczeń (…), jak wynika z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie potwierdzały otrzymania świadczenia przez powoda. (…) Jak wynikało przy tym z samej treści ostatniego z podpisanych przez powoda jednostronnych oświadczeń datowanego na 10 października 2018 r., w tej dacie powód potwierdzał, iż otrzymał wszelkie należności od wykonawcy związane z wykonaniem prac, w związku z czym zrzekał się roszczeń wobec wykonawcy i inwestora z tytułu jakichkolwiek prac wykonanych do dnia złożenia tego oświadczenia.”. Sąd Apelacyjny skonstatował ostatecznie, że zastosowanie reguł wykładni oświadczeń woli prowadziło do wniosku, że powód nie zrzekł się w tych oświadczeniach wierzytelności wówczas niewymagalnych, w tym dochodzonej w przedmiotowej sprawie. W świetle tych ustaleń, abstrahując od oceny etycznej oświadczeń złożonych przez powoda nie można uznać skargi kasacyjnej strony pozwanej za oczywiście uzasadnionej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się bowiem jednolicie, że do wykładni oświadczeń woli ma zastosowanie metoda kombinowana (zob. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz. 168 oraz wyroki z 29 stycznia 2002 r., V CKN 679/00, niepubl. i 5 października 2005 r., II CK 122/05, niepubl.). Dokonując wykładni oświadczeń woli nie można kierować się tylko dosłownym brzmieniem oświadczenia, ale także uwzględnić m.in. kontekst sytuacyjny, w którym zostało ono złożone oraz znaczeniem celu, jaki strona zamierzała osiągnąć składając to oświadczenie (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2002 r., V CKN 679/00, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CSK 349/06, niepubl., z 2 grudnia 2011 r., III CSK 55/11, niepubl., z 21 grudnia 2010 r., III CSK 47/10, niepubl., z 16 stycznia 2013 r., II CSK 302/12, niepubl. i z 23 maja 2013 r., I CSK 569/12, niepubl.). Tymi przesłankami kierował się Sąd Apelacyjny dokonując wykładni wyżej przywołanych oświadczeń woli powoda. Wskazać także należy na niekonsekwentne stanowisko samej strony pozwanej na etapie postępowania kasacyjnego. Z treści zarzutów skargi kasacyjnej i uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ostatecznie trudno jednoznacznie przesądzić czy przyczyną uzasadniającą oddalenie powództwa dochodzonego przez powoda, co przesądzać powinno o zasadności skargi kasacyjnej - miałoby I CSK 949/23 5 być to, że pozwana zapłaciła należne mu wynagrodzenie czy też to, że powód złożył nieprawdziwe oświadczenie, iż takie wynagrodzenie otrzymał. Stanowiska, że złożenie przez powoda jako wierzyciela obiektywnie nieprawdziwego oświadczenia o otrzymaniu świadczenia skutkuje zwolnieniem strony pozwanej jako dłużnika z obowiązku spełnienia tego świadczenia pozwana bliżej nie uzasadniła, odwołując się jedynie do konstatacji, iż powód powinien ponosić za to odpowiedzialność. Biorąc to pod uwagę uznano, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie została wykazana. Wskazać należy również, że nie zachodzi też nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). [SOP] [ał]