I KR 66/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Kryże (sprawozdawca). Sędziowie: F. Karolus, Z. Neumann.Prokurator Prokuratury Generalnej: C. Marysz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Celiny Stefanii N., oskarżonej z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), po rozpoznaniu rewizji założonej przez oskarżoną od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 7 lutego 1969 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 k.p.k.I. uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonej Celiny Stefanii N.;II. oskarżoną Celinę Stefanię N. uznał za winną tego, że:1) w okresie od lipca 1959 r. do kwietnia 1968 r. w W., jako księgowa Pracowniczej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej Związku Zawodowego Hutników przy Ministerstwie Przemysłu Ciężkiego, zagarnęła 182.350 zł na szkodę tejże Kasy w ten sposób, że w wypełnianych przez siebie wnioskach o pożyczki długoterminowe i krótkoterminowe nie wykazywała aktualnego stanu swojego zadłużenia, uzyskując i pobierając na podstawie tych wniosków nienależne wypłaty, których nie miała zamiaru ani możliwości spłacania, i za to z mocy art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) i art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) oraz art. 47 § 1 lit. c) k.k. skazał ją na 8 lat więzienia, 50.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie zastępcze, licząc dzień więzienia jako równoważnik grzywny w wysokości 100 zł, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat i przepadek majątku w całości;2) w okresie od czerwca 1963 r. do listopada 1967 r. w W. w celu uzyskania pieniędzy, wprowadzając w błąd Ludwika R., Mariana T., Ludwika D., Annę M., Reginę G., Donatę S., Zdzisława P., Eugenię B. i Janinę W., iż będzie w ich imieniu pokrywała miesięczne raty, mimo że nie miała zamiaru ani możliwości finansowych dokonywania takich wpłat, doprowadziła te osoby do pobrania dla niej w Pracowniczej Kasie Zapomogowo-Pożyczkowej Związku Zawodowego Hutników przy Ministerstwie Przemysłu Ciężkiego pożyczek w łącznej kwocie 66.220 zł, których w ustalonych terminach nie spłacała, i dopiero po wykryciu dokonanych przez nią jako księgową tejże Kasy nadużyć wpłaciła w dniu 11 kwietnia 1968 r. na poczet tych zadłużeń kwotę 24.500 zł, i za to z mocy art. 264 § 1 i 42 § 2 k.k. skazał ją na 2 lata więzienia, 10.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie zastępcze, licząc dzień więzienia jako równoważnik grzywny w wysokości 100 złotych; orzeczoną karę pozbawienia wolności z mocy art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) darował w całości;3) na zasadzie art. 31-34 k.k. wymierzył łączną karę 8 lat więzienia, 50.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie zastępcze, licząc dzień więzienia jako równoważnik grzywny w wysokości 100 złotych, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat i przepadek majątku w całości, przy czym na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 19 kwietnia 1968 r.;4) z mocy art. 3311 § 1 k.p.k. zasądził od oskarżonej na rzecz Zarządu Głównego Związku Zawodowego Hutników z siedzibą w K. odszkodowanie w kwocie 173.050 zł z 8% od dnia 1 maja 1968 r. oraz na rzecz Skarbu Państwa tytułem wpisu stosunkowego kwotę 9.481 zł (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 7 lutego 1969 r. została uznana za winną m. in. Celina Stefania N., że w okresie od 1 lipca 1959 r. do kwietnia 1968 r. w W., jako księgowa Pracowniczej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej Związku Zawodowego Hutników przy Ministerstwie Przemysłu Ciężkiego, zagarnęła 248.570 zł na szkodę tejże Kasy, w ten sposób, że w wypełnionych przez siebie wnioskach o pożyczki długoterminowe i zaliczki nie wykazała stanu swojego zadłużenia w kasie bądź wykazywała znacznie niższe kwoty zadłużenia od faktycznych, uzyskując na ich podstawie nienależne wypłaty z kasy, a nadto pobierała pożyczki na nazwiska innych członków kasy bez zamiaru ich spłacenia, tj. za winną przestępstwa z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. b) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), i za to skazał ją na 8 lat więzienia, 50.000 zł grzywny, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 4 lat i przepadek całego majątku, z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 19 kwietnia 1968 r., a nadto tytułem odszkodowania zasądził od oskarżonej na rzecz Zarządu Głównego Związku Zawodowego Hutników w K. kwotę 214.770 zł z 8% od dnia 1 maja 1968 r.Od tego wyroku wniosła rewizję oskarżona Celina Stefania N., zarzucając:a) błędne określenie rozmiarów przypisanego jej czynu przez niezasadne doliczenie do jej własnych zadłużeń w wysokości 182.350 zł kwoty 66.220 zł, stanowiącej formalnie zaciągnięte pożyczki przez innych członków Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej na ich własne nazwiska, wskutek czego zobowiązań tych osób wobec Kasy nie można rozpatrywać w ramach zagarnięcia mienia społecznego przez oskarżoną Celinę Stefanię N.,b) obrazę art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) przez błędne skazanie jej na podstawie tych przepisów zamiast przepisu właściwego, którym jest art. 286 § 2 k.k., gdyż zaciągając pożyczki z przekroczeniem swoich uprawnień i niedopełnieniem koniecznych przy tym obowiązków oskarżona działała wprawdzie w celu przysporzenia sobie korzyści majątkowej, ale nie z chęci zysku, ponieważ pożyczka nie powoduje powiększenia stanu majątkowego,c) rażącą surowość wymierzonej kary pozbawienia wolności wskutek niezasadnego przyjęcia zaostrzonej kwalifikacji prawnej przypisanego czynu, a w związku z tym - niesłuszne również orzeczenie przepadku majątku,d) nieprawidłowe zasądzenie na zasadzie art. 3311 § 1 k.p.k. odszkodowania i wpisu stosunkowego w zbyt wysokiej kwocie.Rewizja wnosi o uchylenie wyroku, o uznanie oskarżonej Celiny N. za winną przestępstwa z art. 286 § 2 k.k., o wymierzenie jej stosownej, lecz niższej od orzeczonej kary pozbawienia wolności i o zasądzenie na mocy art. 3311 k.p.k. odszkodowania w kwocie 174.450 zł z odpowiednio niższym wpisem stosunkowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Zarzutom rewizyjnym oskarżonej Celiny Stefanii N. nie można odmówić częściowej słuszności w zakresie kwestionującym prawidłowość uznania przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy kwoty 66.220 zł, pobranej w formie pożyczek przez poszczególnych członków Pracowniczej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej, za mienie społeczne przez nią zagarnięte.Jest faktem niewątpliwym, że wymienione w sporządzonym przez biegłego Edwarda R. wykazie nie spłaconych pożyczek osoby były uprawnione do korzystania ze świadczeń powyższej Kasy, jako jej członkowie, i że wnioski o ich udzielenie osobiście podpisały, a przyznane im kwoty podjęły. Z chwilą wypłaty tym osobom przyznanych im pożyczek, podjęte przez nie kwoty pozostawały do ich wyłącznej dyspozycji, a sposób ich użycia należał do sfery ich uprawnień.Otrzymywanie zatem przez oskarżoną Celinę N. od członków Kasy pobranej przez nich gotówki z tytułu udzielonych im pożyczek przez wprowadzenie ich w błąd, że będzie spłacała te pożyczki w ich imieniu, nie mając zamiaru ani możliwości wywiązania się z tego zapewnienia - stanowi działanie na szkodę tych osób, albowiem one formalnie odpowiadają wobec Kasy za spłatę tych pożyczek.Sąd Wojewódzki, oceniając tę część działania oskarżonej Celiny Stefanii N., prawidłowo uznał, że z zenań tych osób ponad wszelką wątpliwość wynika, iż oskarżona Celina Stefania N., w celu uzyskania pieniędzy, doprowadziła je za pomocą wprowadzenia w błąd do zaciągnięcia pożyczek, których w ogóle nie miała zamiaru spłacić. Jednakże z tych prawidłowych ustaleń Sąd I instancji wysnuł błędny wniosek, że również te pożyczki stanowią część mienia społecznego zagarniętego przez oskarżoną Celinę Stefanię N., albowiem fakt niedotrzymania przez nią umownego sposobu spłaty tych należności nie nadaje pożyczkom, uzyskanym przez uprawnionych członków Kasy, waloru mienia społecznego.W tych warunkach tę część działania oskarżonej Celiny Stefanii N. należy osądzić na podstawie przepisu art. 264 § 1 k.k. Odrębne skazanie oskarżonej na mocy tego przepisu - wbrew twierdzeniu rewizji - nie narusza wyrażonej w art. 2 § 1 k.p.k. zasady skargowości, ponieważ czyn ten został ujęty w pkt I aktu oskarżenia (zdanie ostatnie) łącznie z tą częścią zarzutu, która istotnie dotyczyła zagarnięcia mienia społecznego.Również okres powyższego czynu przestępnego należało odpowiednio ograniczyć, ponieważ pierwszą pożyczkę dla oskarżonej Celiny Stefanii N. pobrał Marian T. w dniu 22 czerwca 1963 r. (ekspertyza biegłego), a ostatnią Zdzisław P. w dniu 31 października 1967 r.2. Natomiast niezasadna jest rewizja w części kwestionującej prawidłowość oceny działania oskarżonej Celiny Stefanii N. - jako zagarnięcia mienia społecznego - w stosunku do kwoty 182.350 zł.Oskarżona Celina Stefania N., nie wykazując swojego zadłużenia w Pracowniczej Kasie Zapomogowo-Pożyczkowej ani nie przedstawiając komórce finansowej Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego zestawienia rat podlegających potrąceniu z listy płacy miesięcznych wynagrodzeń z tytułu zadłużenia w tejże Kasie, w sposób podstępny uzyskiwała coraz to wyższe i częstsze pożyczki i zaliczki, które w sposób nadmierny przekraczały jej zadłużenie.Szczególnie jaskrawo zamiar zagarnięcia pobieranych przez oskarżoną Celinę Stefanię N. pożyczek i zaliczek występuje od 1965 r. Mając bowiem na koniec grudnia 1964 r. zadłużenie w kwocie 19.500 zł z tytułu pożyczek długoterminowych oraz 34.500 zł z tytułu pożyczek krótkoterminowych i nie wykazując swojego ujemnego salda, uzyskała w 1965 r. dalsze pożyczki w łącznej kwocie 50.000 zł i 24.500 zł i w taki sam sposób doprowadziła ostatecznie do stanu swego zadłużenia na dzień 10 kwietnia 1968 r. w łącznej kwocie 182.350 zł.Skoro miesięczne zarobki oskarżonej Celiny Stefanii N. wahały się w granicach od 3.200 do 3.800 zł, to proporcja tych wartości prowadzi do jedynie trafnego i logicznego wniosku, że pobierała ona w sposób podstępny coraz to wyższe pożyczki i zaliczki bez zamiaru i możliwości ich spłaty, a zatem świadomie działała z zamiarem zagarnięcia tych nienależnych jej świadczeń pieniężnych z Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej.W świetle całokształtu ujawnionego w toku przewodu sądowego materiału dowodowego ustalenia Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej zagarnięcia przez oskarżoną Celinę Stefanię N. kwoty 182.350 zł są trafne, a ocena prawna tego działania jako zagarnięcia mienia społecznego jest prawidłowa.W związku z wyłączeniem wadliwie przyjętej przez Sąd Wojewódzki (jako zagarniętej) na szkodę mienia społecznego kwoty 248.570 zł) kwoty 66.220 zł, która takiego charakteru nie posiada, zachodzi potrzeba ograniczenia zasądzonego na mocy art. 3311 § 1 k.p.k. odszkodowania do kwoty 173.050 zł (182.350 zł mniej dokonane wpłaty: 6.400 zł + 1.500 zł + 1.400 zł) oraz odpowiednio wpisu stosunkowego.Z tych powodów należało orzec jak w sentencji wyroku.