I KR 315/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (sprawozdawca).Sędziowie: S. Fornalik, S. Kotowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Wysocki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Teresy C., oskarżonej z art. 201, 200 § 1, art. 265 § 1 i art. 58 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 20 sierpnia 1980 r.utrzymałw mocy zaskarżony wyrok (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w W. wyrokiem z dnia 20 sierpnia 1980 r. uznał oskarżoną Teresę C. za winną tego, że w okresie od stycznia 1973 r. do dnia 11 lutego 1980 r. w W., będąc odpowiedzialna za nadzór nad mieniem społecznym z racji zajmowanego stanowiska kierownika sekcji księgowości analitycznej obrotu oszczędnościowego oraz pełnienia funkcji zastępcy głównego księgowego w Narodowym Banku Polskim Powszechnej Kasy Oszczędności, wskutek fałszowania rachunków systematycznego oszczędzania PKO zagarnęła pieniądze w wysokości 2.129.070 zł na szkodę NBP - przy czym czyn ten miał charakter przestępstwa ciągłego, i za czyn ten skazał ją na podstawie art. 201 k.k. w związku z art. 200 § 1, art. 265 § 1 i art. 58 k.k., a na podstawie art. 201 k.k. w związku z art. 58 k.k. wymierzył jej karę 10 lat pozbawienia wolności, na podstawie art. 36 § 3 k.k. zaś - karę grzywny w wysokości 150.000 zł (...); ponadto na podstawie art. 40 § 1 pkt 3 k.k. orzekł pozbawienie praw publicznych na okres lat 5, na podstawie art. 46 § 1 pkt 2 k.k. - konfiskatę mienia w całości (...), a na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. zasądził od oskarżonej na rzecz Stołecznego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Banku Polskiego w W. 1.903.298 zł (...).Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonej (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nawet po skorygowaniu jej przez obrońcę na rozprawie nie jest zasadna.W rewizji zarzuca się obrazę prawa materialnego wskutek uznania oskarżonej za winną zagarnięcia również 220.039 i 5.733,69 zł, mimo nieustalenia przez Sąd Wojewódzki zamiaru dokonania zagarnięcia tych kwot; kwoty te bowiem nie zostały przez oskarżoną podjęte z tych kont, na które zostały przez nią uprzednio z innego konta przelane, a więc mienie społeczne nie zostało przez oskarżoną wyjęte spod władztwa dotychczasowego posiadacza (PKO) i nie przeszło we władanie oskarżonej, a w konsekwencji nie nastąpiło uszczuplenie tego mienia.Pogląd wyrażony w rewizji jest tylko pozornie słuszny, kwestię tę bowiem należy rozważyć w aspekcie całej przestępczej działalności oskarżonej, prowadzonej w okresie jej pracy w IV oddziale PKO i XII oddziale PKO w W. oraz w aspekcie wielokrotnego podjęcia przez nią z kont PKO na podstawie książeczek PKO łącznie 1.903.298 zł.Mechanizm przestępczej działalności oskarżonej w zagarnianiu mienia społecznego polegał - jak to ustalił Sąd Wojewódzki - na posługiwaniu się w zasadzie dwoma metodami: pierwsza polegała na bezprawnym likwidowaniu obcych rachunków i przekazywaniu sald z tych rachunków na rachunek otwierany w innym oddziale PKO na nazwisko swojego ojca z pełnomocnictwem dla siebie, a następnie na pobieraniu pieniędzy z tych rachunków; druga polegała na zawyżaniu przez wprowadzenie do obiegu dokumentów dodatkowych wypłat odsetek, księgowanych jako odsetki należne właścicielom rachunków, i przekazywaniu tych zawyżonych odsetek na rachunek na nazwisko swojego ojca, z pełnomocnictwem dla siebie, a następnie pobieraniu pieniędzy z tych rachunków.Stosując przedstawione metody działania, oskarżona z ogólnej kwoty pieniężnej przelanej na utworzone na nazwisko swojego ojca rachunku bankowego w PKO w wysokości 2.129.070 zł podjęła na podstawie pełnomocnictwa łącznie 1.903.298 zł. Nie zostało więc podjęte przez oskarżoną 225.772,69 zł, na które składały się pozycje zakwestionowane w rewizji: 220.939 zł i 5.733 zł (...).W związku z dokonanymi ustaleniami na podstawie materiału dowodowego i uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego należy stwierdzić, że istotnie - 220.039 zł i 5.733 zł nie zostały przez oskarżoną podjęte, mimo przekazania tych pieniędzy na konto założone na nazwisko jej ojca.Jednakże należy podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do tego, że zagarnięcie przez oskarżoną mienia społecznego nastąpiło z chwilą wyjścia określonych kwot pieniężnych z gestii PKO i umieszczenia ich na rachunkach na nazwisko ojca, z których podejmować pieniądze mogła oskarżona, co dotyczy również sytuacji braku pełnomocnictwa co do 5.733 zł na rachunku, w tym wypadku bowiem pieniądze podjąć mógł ojciec oskarżonej.Oceniając zamiar oskarżonej co do zagarnięcia mienia społecznego w wysokości 220.039 zł i 5.733 zł oraz ustalając, czy działalność oskarżonej w zakresie wymienionych kwot pieniężnych stanowiła przestępstwo dokonane w ramach przestępstwa ciągłego, należy mieć na względzie całokształt działalności przestępczej oskarżonej, zmierzającej w kierunku zagarnięcia mienia społecznego w drodze stosowania przez nią metody bezprawnej likwidacji lub wykorzystania zlikwidowanych rachunków oszczędnościowych w PKO i zakładania nowych rachunków na nazwisko ojca z pełnomocnictwami do podejmowania pieniędzy, sporządzania fikcyjnych dowodów wpłat i wypłat, bezprawnego przenoszenia sald z jednych rachunków na inne nowo założone rachunki na nazwisko ojca, przekazywania na konta tych rachunków odsetek - w celu podejmowania pieniędzy według własnego uznania co do wysokości i w dogodnym czasie.Oskarżona podejmowała wszystkie czynności w zakresie zlikwidowanych i nowych rachunków oszczędnościowych i wystawiania koniecznych w związku z tym dokumentów z zamiarem zagarniania mienia społecznego, działała więc w określonym celu. Utworzenie przez oskarżoną każdego nowego rachunku oszczędnościowego na nazwisko ojca w innym banku PKO z pełnomocnictwem dla siebie, upoważniającym do podejmowania pieniędzy, czy nawet w tym samym banku, a następnie bezprawne przekazanie na ten rachunek konkretnych kwot pieniężnych do własnej dyspozycji z zasobów gotówkowych danego oddziału PKO było działaniem powodującym wyjęcie spod władztwa PKO tychże kwot. tak więc pieniądze te, z chwilą bezprawnego przekazania na inny własny rachunek, pozostawały w dyspozycji oskarżonej.W dyspozycji oskarżonej pozostawało również 5.733,69 zł na rachunku na nazwisko ojca, mimo nieustanowienia przez nią pełnomocnictwa dla siebie, co zależne było wyłącznie od uczynienia przez oskarżoną odpowiedniej wzmianki na nowo założonym rachunku na nazwisko ojca, który też mógł pieniądze podjąć.Według art. 120 § 8 k.k., zagarnięcie mienia jest to przysporzenie sobie lub komu innemu korzyści majątkowej przez kradzież, przywłaszczenie albo oszustwo lub inne wyłudzenie. W ustalonym stanie faktycznym, a więc po bezprawnym przekazaniu przez oskarżoną na konto rachunku oszczędnościowego na nazwisko ojca określonych kwot pieniężnych z innych kont do dyspozycji oskarżonej, oskarżona (a formalnie jej ojciec) przysporzyła przede wszystkim sobie, a także ojcu (bez jego wiedzy) korzyść majątkową w postaci gotówki umieszczonej na koncie rachunku oszczędnościowego i gotówką tą oskarżona mogła według własnego uznania dysponować.Z rozważań tych więc wynika, że bezprawne przelanie gotówki z zamiarem jej zagarnięcia z konta rachunku oszczędnościowego opiewającego na nazwisko innej osoby na konto rachunku oszczędnościowego pozostającego w dyspozycji sprawcy stanowi zagarnięcie mienia społecznego już z chwilą tego przelewu. Natomiast sam fakt podjęcia przez sprawcę pieniędzy z konta będącego w jego dyspozycji świadczy o dysponowaniu przez sprawcę mieniem uprzednio już zagarniętym. Mienie społeczne bowiem wyjęte zostało spod władztwa dotychczasowego posiadacza (PKO) i przeszło we władanie sprawcy z chwilą bezprawnego umieszczenia określonych kwot pieniężnych z innych kont na konto, którym sprawcy dysponuje.Należy również rozważyć podniesioną w rewizji kwestię dalszego posiadania przez PKO gotówki znajdującej się na koncie będącym w dyspozycji sprawcy po bezprawnym przekazaniu gotówki z innych kont, a zwłaszcza czy pieniądze te, dotychczas nie podjęte, nadal pozostają w dyspozycji PKO i czy nastąpiło w tym wypadku uszczuplenie mienia społecznego.Zagadnienia posiadania przez PKO gotówki znajdującej się jeszcze na koncie sprawcy po jej bezprawnym przekazaniu z innych kont nie można rozważać tylko w aspekcie operacji dokumentalnej i pewnych przesunięć kwot pieniężnych z jednego rachunku na drugi. Oskarżona bowiem wykorzystała zlikwidowany przez właściciela rachunek: "Okaziciel «hasło» ze stanem wkładu "0" i dokonała operacji wypłaty z tego rachunku 5.733 zł (w wysokości ostatnio podjętej przez właściciela rachunku) i pieniądze te na podstawie sporządzonego dowodu wpłaty przeniosła jako wpłatę na nowo otwarty rachunek, lecz na nazwisko swego ojca. Tak więc 5.733 zł, będące dotąd w faktycznym władaniu PKO i nie będące na żadnym koncie, oskarżona wyjęła spod dyspozycji PKO i przekazała do własnej dyspozycji na końcie ojca, otwartym na podstawie wpłaty tychże pieniędzy.Nie była to więc tylko formalna operacja dokumentalna i zwykłe przesunięcie kwot pieniężnych. Oskarżona bowiem w tym wypadku zadysponowała mieniem społecznym według własnego uznania, pozostawiając 5.733 zł do własnej dyspozycji na nowo otwartym, w celu praktycznej możliwości podjęcia gotówki, koncie. Niesporządzenie zaś przez oskarżoną na tym rachunku ojca pełnomocnictwa dla niej nie ma decydującego znaczenia dla oceny prawnej istoty tej przestępczej działalności.Jeżeli chodzi o 220.039 zł, to oskarżona dokonała szeregu operacji przelewu gotówki w różnych kwotach na rachunek książeczki PKO, opierającej na nazwisko jej ojca, i z tej książeczki podjęła łącznie 501.292 zł. Tak więc oskarżona wystawiła w PKO na nazwisko ojca z pełnomocnictwem dla siebie nową książeczkę PKO i przelała na konto tej książeczki pozostałą kwotę pieniężną - łącznie 207.239 zł. Dokonując dalszych operacji, oskarżona powiększyła stan konta książeczki i podjęła bezpośrednio 227.200 zł.Na koncie pozostało nie podjęte 220.039 zł. Dokonane operacje, o których mowa, miały na celu przeprowadzenie przez dokumentację odpowiednich kwot pieniężnych na rachunek, który pozostawał do dyspozycji oskarżonej. Tak więc w drodze kolejnych operacji, dotyczących przesunięć kwot na rachunek opiewający na nazwisko ojca, oskarżona dokonywała zagarnięcia mienia społecznego, którym dysponowała według własnego uznania co do czasu i wysokości kwot pieniężnych. Oskarżona bowiem wyłączała spod władztwa PKO kolejno te kwoty pieniężne, które przekazywała na rachunek oszczędnościowy na nazwisko ojca.Przedstawienie w sposób bardziej szczegółowy mechanizmu działania oskarżonej było konieczne ze względu na znaczenie operacji dokumentalnych i przesunięć gotówkowych w realizacji zamiaru oskarżonej zagarnięcia mienia społecznego. W konkluzji można by stwierdzić, że w omawianych wypadkach, to jest niepodjęcia jeszcze przez oskarżoną 5.733 zł i 220.039 zł, bank PKO był posiadaczem zagarniętego uprzednio przez oskarżoną mienia społecznego, pozostającego do dyspozycji oskarżonej, fakt bowiem zagarnięcia nastąpił z chwilą przekazania gotówki z innych kont na konto ojca oskarżonej. W związku z tym nie może być mowy o usiłowaniu.Jeżeli natomiast chodzi o kwestię uszczuplenia mienia społecznego w wypadku nie podjętych przez oskarżoną kwot pieniężnych, to w związku z tym należy stwierdzić, że mienie społeczne zostało uszczuplone w chwili jego bezprawnego przejęcia (zagarnięcia) przez oskarżoną do własnej dyspozycji na konto opiewające na nazwisko jej ojca, a po drugie - mienie to, mimo jego uprzedniego zagarnięcia i wbrew wiedzy o tym dotychczasowego dysponenta, już jako mienie cudze pozostawało nadal pod ochroną PKO jako mienie powierzone w postaci gotówki na rachunku oszczędnościowym (książeczka oszczędnościowa PKO), będącym w dyspozycji oskarżonej (art. 120 § 7 k.k.).Słusznie jednak Sąd Wojewódzki zasądził od oskarżonej odszkodowanie pieniężne w wysokości kwoty bezpośrednio przez oskarżoną podjętej, w takiej bowiem wysokości oskarżona pieniądze podjęła, natomiast pozostała kwota, przez oskarżoną nie podjęta, pozostawała jako mienie cudze powierzona na przechowanie PKO (...).