I PR 117/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: E. Brzeziński (sprawozdawca), M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stefana W. przeciwko Zjednoczonemu Przedsiębiorstwu Handlu Zagranicznego "Textilimpex" w Ł. o wypłacenie premii i nagród na skutek odwołania Stefana W. od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej w Ł. z dnia 4 kwietnia 1975 r. oraz pytania prawnego przedstawionego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 21 maja 1975 r., przejąwszy sprawę do rozpoznania,oddalił odwołanie i przyznał wymienionemu Przedsiębiorstwu od wnioskodawcy 750 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że wnioskodawca na podstawie powołania przez Ministra Handlu Zagranicznego w okresie od dnia 11.XI.1966 r. do dnia 30.XII.1970 r. zajmował stanowisko dyrektora Biura Dziewiarsko-Pończoszniczego w Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego "Confexim" w Ł. z wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości 4.800 zł miesięcznie brutto, przyznanym mu od dnia 1.I.1968 r. ad personam przez Ministra Handlu Zagranicznego.Decyzją z dnia 30.XII.1970 r. nr KA-IA-01/551/70 Minister Handlu Zagranicznego, w związku z reorganizacją przedsiębiorstw prowadzących działalność handlu zagranicznego, odwołał wnioskodawcę z tego stanowiska i postawił do dyspozycji Ministra Przemysłu Lekkiego. W dacie odwołania wnioskodawca był radnym Dzielnicowej Rady Narodowej w Ł.Minister Przemysłu Lekkiego decyzją z dnia 30.XII.1970 r. ze skutkiem od dnia 1.I.1971 r. udzielił wnioskodawcy pełnomocnictwa do kierowania działalnością Biura Dziewiarstwa i Pończosznictwa, wchodzącego w skład Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego "Textilimpex", a przejętego z Centrali Importowej Przemysłu Włókienniczego "Textilimport", następnie decyzją z dnia 1.II.1971 r. ze skutkiem od dnia 31.I.1971 r. pełnomocnictwo to odwołał i postawił wnioskodawcę do dyspozycji Generalnego Dyrektora Zjednoczonego Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego "Textilimpex".Z dniem 25.II.1971 r. powierzono wnioskodawcy stanowisko głównego rzeczoznawcy w Przedsiębiorstwie "Textilimpex" z zachowaniem dotychczasowego uposażenia ad personam 4.800 zł miesięcznie brutto. Z dniem 1.VIII.1973 r. wynagrodzenie zasadnicze wnioskodawcy podwyższono do 5.200 zł miesięcznie brutto.Ponieważ stanowisko głównego rzeczoznawcy w regulaminach premiowania nie jest wymienione na równi ze stanowiskiem dyrektora biura branżowego, wnioskodawca otrzymywał w okresie zajmowania stanowiska głównego rzeczoznawcy premie i nagrody za wyniki osiągnięte w eksporcie i aktywizacji handlu zagranicznego niższe od wypłacanych dyrektorowi biura branżowego.Stojąc na stanowisku, że powinien otrzymywać wynagrodzenie pod każdym względem równe wynagrodzeniu dyrektora biura branżowego, wnioskodawca dochodzi w niniejszej sprawie powstałej w ten sposób w latach 1971 - 1974 różnicy w wysokości 72.000 zł.Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniem z dnia 4.IV.1975 r. oddaliła wniosek.W związku z odwołaniem wnioskodawcy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, na podstawie art. 66 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:1. Czy ocena skutków prawnych zdarzenia, zaistniałego przed wejściem w życie kodeksu pracy, wywołującego zmiany w stosunkach pracy, powinna być dokonywana według przepisów kodeksu, jeżeli stosunek pracy nadal trwa (art. XIII § 1 przepisów wprowadzających kodeks pracy); w przypadku odpowiedzi twierdzącej:a. Czy wyłączenie trybu postępowania obowiązującego przy rozwiązywaniu umów o pracę w odniesieniu do pracownika, którego stosunek pracy był stosunkiem z powołania według art. 69 k.p., dotyczy także wyłączenia trybu postępowania obowiązującego na podstawie przepisów szczególnych, a w szczególności czy wyłączony jest obowiązek uzyskiwania zgody prezydium właściwej rady narodowej na odwołanie pracownika będącego radnym ze stanowiska dyrektora; w przypadku odpowiedzi negatywnej na pytanie 1:b. Czy odwołanie pracownika będącego radnym ze stanowiska dyrektora wymagało zgody prezydium właściwej rady narodowej przed wejściem w życie kodeksu pracy, a jeżeli tak, to jakie skutki prawne wywołuje obecnie brak uzyskania takiej zgody w 1970 r.2. Czy stanowisko głównego rzeczoznawcy w Zjednoczonym Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego "Textilimpex" powinno być uznane za równorzędne ze stanowiskiem dyrektora do spraw ogólno-handlowych, dyrektora handlowego, dyrektora biura branżowego, dyrektora finansowego, głównego księgowego w zakresie wszystkich składników wynagrodzenia (grupa A ust. 3 tabeli stanowisk stanowiącej załącznik nr 2 do układu zbiorowego pracy), w tym także w zakresie premii wypłaconej na podstawie zarządzenia nr 4/72 Generalnego Dyrektora Zjednoczonego Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego "Textilimpex" z dnia 9.II.1972 r. oraz w zakresie nagrody za aktywizację i efektywność eksportu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, zważył, co następuje:Z istoty zdarzeń prawnych wynika, że wywołują one następstwa prawne przewidziane w przepisach obowiązujących w dacie ich powstania.Treść ukształtowanych w taki sposób stosunków prawnych z reguły nie ulega zmianie w razie wejścia w życie nowych przepisów prawa, chyba że przepisy te stanowią w tym przedmiocie inaczej.Ani przepisy kodeksu pracy, ani ustawy wprowadzającej kodeks pracy nie zawierają normy ogólnej nakazującej ocenę skutków prawnych zdarzeń sprzed wejścia w życie kodeksu pracy według przepisów tego kodeksu.Treść art. XIII § 2 przepisów wprowadzających kodeks pracy potwierdza tę zasadę w stosunku do dokonanych przed dniem wejścia w życie kodeksu pracy zarówno definitywnych, jak i zmieniających wypowiedzeń umowy o pracę, a także w stosunku do innych zdarzeń wywołujących rozwiązanie stosunku pracy.Z przepisu art. XIII § 2 przepisów wprowadzających kodeks pracy nie wynika jednak, by w innych sytuacjach obowiązywała zasada odmienna.W szczególności przepisu art. XIII § 2 przep. wprow. k.p. nie można ani przeciwstawiać, ani uważać za wyjątek w stosunku do art XIII § 1 tych przepisów.Przepis art. XIII § 1 przep. wprow. k.p. dotyczy innego przedmiotu. Daje mianowicie podstawę do stosowania, poczynając od dnia 1.I.1975 r., przepisów kodeksu pracy do istniejących już w tej dacie stosunków pracy, co oznacza, że stosunki te od dnia 1.I.1975 r. nie podlegają już ocenie według dawnych przepisów, lecz według przepisów kodeksu pracy. Dotyczy to jednak, oczywiście, stosunków pracy w postaci ukształtowanej do dnia 1 stycznia 1975 r.Jeżeli stosunek pracy został ukształtowany w określony sposób, zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi przed dniem 1 stycznia 1975 r., przepis art. XIII § 1 przepisów wprowadzających kodeks pracy nie upoważnia do kwestionowania skuteczności takiego ukształtowania dlatego tylko, że przepisy kodeksu pracy nie zezwalałyby na to, gdyby miały wówczas zastosowanie.Natomiast treść ukształtowanych już wcześniej stosunków pracy, poczynając od dnia 1 stycznia 1975 r. podlega z mocy art. XIII § 1 przep. wprow. k.p. ocenie według przepisów kodeksu pracy, a także przepisy tego kodeksu (a nie przepisy wcześniejsze) wchodzą w zastosowanie przy ocenie wszelkich późniejszych zdarzeń prawnych mogących mieć wpływ na losy tych stosunków.Przed dniem wejścia w życie kodeksu pracy pod rządami ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (w brzmieniu jednolitego tekstu, ogłoszonego w Dz. U. z 1963 r. Nr 29, poz. 172) i dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (w brzmieniu jednolitego tekstu, ogłoszonego w Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111) odwołanie pracownika będącego radnym ze stanowiska dyrektora przedsiębiorstwa państwowego nie wymagało zgody prezydium właściwej rady narodowej.Według ustalonych w tym zakresie w orzecznictwie omawianego okresu poglądów (por. orzeczenia SN z dnia 3 lipca 1964 r. II PR 408/64, OSPiKA 1965, z. 7 - 8, poz. 162 i z dnia 7 lutego 1967 r. III PRN 86, PiZS 1968, z. 2, OSNCP 1967, z. 7 - 8, poz. 143) zarówno powołanie, jak i odwołanie dyrektora przedsiębiorstwa państwowego w trybie art. 14 ust. 2 dekretu o przedsiębiorstwach państwowych miało charakter aktu administracyjnego. Brak jest zaś podstaw do wniosku, że dotyczące zakładów pracy ograniczenia wypowiadania umów o pracę, nie wyłączając ograniczeń płynących z treści ustawy o radach narodowych, odnosiły się również do organów działających w charakterze władzy administracyjnej. Odwołanie wnioskodawcy ze stanowiska dyrektora Biura Dziewiarsko-Pończoszniczego w Przedsiębiorstwie "Confexim" w Ł. nastąpiło w dniu 30.XII.1970 r., a więc - stosownie do tego, co zostało wyżej powiedziane - do swej skuteczności nie wymagało zgody prezydium właściwej rady narodowej, mimo że wnioskodawca był radnym.Sądy nie są powołane do tworzenia norm prawnych, mogą je tylko interpretować. Oczywiście bezprzedmiotowe byłyby w takiej sytuacji rozważania, czy de lege ferenda stanowisko głównego rzeczoznawcy w Zjednoczonym Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego "Textilimpex" powinno być uznane za równorzędne ze stanowiskiem dyrektora.Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w pytaniu sformułowanym w punkcie 2 z pewnością nie chodziło o takie rozważania, lecz o odpowiedź, czy de lege lata w okresie między 1971 r. a 1974 r. treść załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy, obowiązującego strony, usprawiedliwiała zrównanie głównego rzeczoznawcy w zakresie wszystkich składników wynagrodzenia ze stanowiskiem dyrektora.Na tak rozumiane pytanie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych należałoby udzielić odpowiedzi przeczącej. Argumentów do takiej odpowiedzi dostarcza zresztą Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wskazując na to, że przepisy płacowe nie mogą być interpretowane rozszerzająco, co niejednokrotnie zresztą stwierdził już poprzednio Sąd Najwyższy (m.in. w uchwale z dnia 15 czerwca 1973 r. III PZP 6/73, OSNCP 1973, z. 11, poz. 198).Tabela wynagrodzeń, ustalona w załączniku nr 2 do układu zbiorowego pracy, dotyczy "płacy zasadniczej" i nie obejmuje wynagrodzeń z tytułu premii i nagród za efektywność i aktywizację eksportu.Podstawę do wypłacania premii i nagród w Przedsiębiorstwie "Textilimpex" w rozważanym okresie stanowił regulamin ustalony przez Generalnego Dyrektora tegoż Przedsiębiorstwa, działającego w ramach przyznanych mu w tym zakresie uprawnień przez Ministra Handlu Zagranicznego. Odpowiedzi więc na istotne w niniejszej sprawie merytoryczne pytanie, czy i w jakim zakresie głównemu rzeczoznawcy przysługiwały premie i nagrody, szukać należało nie w załączniku nr 2 do układu zbiorowego pracy, lecz w postanowieniach wspomnianego regulaminu.Regulamin te zaś nie postawił głównego rzeczoznawcy w zakresie uprawnień do spornych premii i nagród na tym samym szczeblu, na jakim znajduje się dyrektor.Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy zostały wypłacone premie i nagrody wprawdzie według stawki niższej, ale najbardziej zbliżonej do stawki należnej dyrektorowi. Nie uchybiła więc prawu Zakładowa Komisja Rozjemcza, oddalając dalej idące żądania wnioskodawcy.W konsekwencji wymagało również oddalenia na zasadzie art. 61 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych pozbawione usprawiedliwionych zarzutów odwołanie wnioskodawcy.Orzeczenie w zakresie kosztów postępowania odwoławczego oparte zostało na przepisie art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z art. 98 i 99 k.p.c.