III PZP 6/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Stypułkowska, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL prokuratora S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Teresy G. przeciwko Zakładom Przemysłu Bawełnianego im. 1 Maja w Ł. o roszczenia ze stosunku pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi postanowieniem z dnia 28 lutego 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy robotnikom zatrudnionym na stanowiskach ujętych w branżowych wykazach, stanowiących załącznik nr 13 do branżowych zasad wynagradzania robotników, zamieszczonych w części szczegółowej zbiorowego układu pracy dla przemysłu lekkiego, przysługują dodatki, o których mowa w § 1 protokołu dodatkowego nr 29 do zbiorowego układu pracy dla przemysłu lekkiego, podpisanego w dniu 12 lutego 1969 r., także za okres poprzedzający przeprowadzenie badań środowiskowych zagrożenia zawodowego, jeżeli warunki pracy i stopień zagrożenia zdrowotnego za ten okres nie odbiegały od warunków i stopnia zagrożenia stwierdzonych w toku przeprowadzonych następnie badań?Jak należy rozumieć pojęcie warunków szkodliwych dla zdrowia w rozumieniu § 1 ust. 1 i § 3 ust. 2 wymienionego protokołu dodatkowego nr 29, a w szczególności czy dla oceny tego pojęcia ma znaczenie stopień szkodliwości?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Pracownikom zatrudnionym na stanowiskach pracy wymienionych w branżowych wykazach, zamieszczonych w części szczegółowej zbiorowego układu pracy dla przemysłu lekkiego (załącznik nr 13 do branżowych zasad wynagradzania robotników), przysługują dodatki za pracę w warunkach uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia, o których mowa w § 1 protokołu dodatkowego nr 29 do tegoż zbiorowego układu pracy, tylko wówczas, gdy w kartach zagrożenia zawodowego zostaną stwierdzone na konkretnym stanowisku w danym zakładzie pracy warunki uciążliwe i szkodliwe dla zdrowia. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne budzące wątpliwości powstało na tle następującego stanu faktycznego:Powódka żądała zasądzenia na jej rzecz od pozwanych Zakładów kwoty 1.833,30 zł tytułem dodatku za pracę uciążliwą i szkodliwą dla zdrowia za okres od 12.II.1969 r. do 1.VI.1971 r., to jest za okres od daty wejścia w życie protokołu dodatkowego nr 29 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu lekkiego do dnia, od którego pozwane Zakłady po przeprowadzeniu badań środowiskowych rozpoczęły wypłacać powódce wymieniony dodatek.Sprawa toczyła się przed Zakładową Komisją Rozjemczą, która uznała roszczenie powódki za uzasadnione, jednakże orzeczenie to zostało następnie uchylone przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Włókienniczego, Odzieżowego i Skórzanego.Na wniosek powódki sprawa została skierowana do Sądu Powiatowego dla m. Łodzi, który wyrokiem z dnia 11 września 1972 r. uwzględnił powództwo po ustaleniu następującego stanu faktycznego:Powódka pracuje w wałkowni u strony pozwanej, a stanowisko wałkowni jest wymienione w załączniku nr 13 do branżowych zasad wynagradzania robotników, zamieszczonych w części szczegółowej układu zbiorowego pracy dla przemysłu lekkiego. Dla osób zatrudnionych na stanowiskach wymienionych w tym wykazie protokół dodatkowy nr 29 do układu zbiorowego pracy przewiduje dodatki za pracę w warunkach uciążliwych lub szkodliwych. Od wejścia w życie tego protokołu nr 29, tj. od 12.II.1969 r., do 1.VI.1971 r. powódka nie otrzymywała wymienionego dodatku. Dodatek taki zaczęła ona otrzymywać od 1.VI.1971 r. W miesiącu czerwcu 1971 r. zostały bowiem przeprowadzone badania środowiskowe i sporządzone karty zagrożenia zawodowego. W okresie od lutego 1969 r. do czerwca 1971 r. warunki pracy powódki na oddziale wałkowni nie uległy zmianie i niczym się nie różniły od warunków, jakie stwierdzono w czasie badań środowiskowych i sporządzania kart zagrożenia zawodowego. Na tej podstawie Sąd Powiatowy doszedł do przekonania, że jeżeli pozwane Zakłady obecnie wypłacają powódce dodatek za warunki szkodliwe dla zdrowia to brak podstaw do pozbawienia jej dodatku za okres poprzedzający przeprowadzenie badań środowiskowych od wejścia w życie protokołu dodatkowego nr 29.W związku z rewizją pozwanych Zakładów Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia wymienione w pytaniu zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego wszelkie przepisy płacowe powinny się opierać na ścisłej wykładni (por. odpowiedź udzieloną w podobnej sprawie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25.II.1972 r. sygn. III PZP 39/71 - OSNCP 1972, z. 7-8, poz. 123). Według § 3 protokołu dodatkowego nr 29 do zbiorowego układu pracy dla przemysłu lekkiego, "umieszczenie w branżowym wykazie konkretnych stanowisk pracy nie oznacza automatycznego nabycia prawa do otrzymania dodatku za pracę uciążliwą i szkodliwą dla zdrowia, a stanowi jedynie podstawę do ubiegania się o ten dodatek". Podstawą zaś do wypłacania dodatku za pracę w warunkach szkodliwych i uciążliwych - dla stanowisk wymienionych w wykazie - jest przeprowadzenie badań środowiskowych na karcie zagrożenia zawodowego przechowywanej w zakładzie pracy, stwierdzających występowanie na konkretnym stanowisku w danym zakładzie pracy warunków szkodliwych i uciążliwych dla zdrowia (§ 3 ust. 2 cyt. protokołu dodatkowego).Wymienione postanowienie protokołu dodatkowego nr 29 uzależnia zatem przyznanie dodatku od spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 tegoż protokołu dodatkowego. Brak tych przesłanek jest równoznaczny z brakiem podstawy prawnej do wypłacania dodatku.Istotną przesłanką wypłacania pracownikowi dodatku za pracę szkodliwą i uciążliwą dla zdrowia jest stwierdzenie przez właściwy organ występowania na konkretnym stanowisku w danym zakładzie pracy warunków szkodliwych i uciążliwych dla zdrowia.Załączona do akt dokumentacja z przeprowadzonych badań środowiskowych obejmuje jedynie charakterystykę uciążliwości bez wzmianki stwierdzającej, czy na konkretnym stanowisku pracy występują warunki szkodliwe i uciążliwe dla zdrowia. Dokumentacja ta jest zatem niepełna i nie wystarcza do przyznania dodatku, sądy zaś nie są powołane do zastępowania organu upoważnionego do oceny stopnia szkodliwości warunków pracy lub ich uciążliwości. Dopiero zamieszczenie przez ten organ powyższej wzmianki w karcie zagrożenia zawodowego stanowić może o spełnieniu przesłanki dającej podstawę do wypłacania dodatku.W świetle powyższych rozważań nie zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na drugie z przedstawionych pytań, ocena bowiem, czy na konkretnym stanowisku pracy występują warunki szkodliwe dla zdrowia i w jakim stopniu, nie należy do sądu, lecz do innego organu.Z tych względów Sąd Najwyższy na przestawione pytanie udzielił odpowiedzi jak w sentencji.