I PR 14/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Danuty G. przeciwko Spółdzielni Inwalidów w Ł. o dopuszczenie do pracy oraz o zapłatę, na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 26 marca 1971 r. oraz na skutek przedstawienia przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi postanowieniem z dnia 12 listopada 1971 r. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, przejąwszy sprawę do rozpoznania (art. 391 k.p.c.),zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.Uzasadnienie faktycznePowódka domaga się nakazania pozwanej Spółdzielni Inwalidów dopuszczenia jej do pracy na stanowisku głównego ekonomisty na "warunkach" sprzed wypowiedzenia tego stanowiska oraz zasądzenia wynagrodzenia za pracę nie świadczoną na tym stanowisku ze względu na bezpodstawne niedopuszczenie powódki przez pozwaną Spółdzielnię do tej pracy.Sąd Powiatowy ustalił, co następuje:Powódka została w dniu 12 stycznia 1970 r. zatrudniona w pozwanej Spółdzielni na stanowisku głównego ekonomisty, z jednoczesnym czasowym wykonywaniem obowiązków głównego księgowego, zgodnie z "nominacją" Okręgowego Związku Spółdzielni Inwalidów, który wyraził na to zgodę, aprobując "przejście" powódki do pozwanej Spółdzielni.Zarząd pozwanej spółdzielni uchwalił w dniu 6 maja 1970 r. rozdzielenie funkcji głównego księgowego i głównego ekonomisty - zgodnie ze schematem organizacyjnym tej spółdzielni - powierzając powódce od tej chwili funkcję głównego ekonomisty i udzielając jej w tym zakresie umocowania oznaczonego w pełnomocnictwie z dnia 6 maja 1970 r., przyjętym przez powódkę w dniu 16 czerwca 1970 r.Przyjęcie do pracy na stanowisko głównego ekonomisty i odwołanie z tego stanowiska w spółdzielni inwalidów zostało uzależnione od udzielenia zgody jednostki nadrzędnej (uchwała Zarządu CZSP nr 206 z dnia 30 grudnia 1966 r., Biuletyn CZSP 1967, nr 4, poz. 9).W dniu 29 sierpnia 1970 r. zarząd pozwanej Spółdzielni wypowiedział powódce "umowę o pracę w części dotyczącej stanowiska i wynagrodzenia", oferując jej jednocześnie objęcie z dniem 1 grudnia 1970 r. stanowiska głównej księgowej.Sąd Powiatowy uznał, że pozwana Spółdzielnia nie uzyskała zgody jednostki nadrzędnej na odwołanie powódki ze stanowiska głównego ekonomisty. Zdaniem Sądu Powiatowego - już z tej przyczyny wspomniane wypowiedzenie zmieniające było nieważne. Ponadto Sąd Powiatowy uznał je za prawnie bezskuteczne także dlatego, że dopatrzył się w nim szykany (ze względu na ujawnioną przez powódkę niegospodarność w zarządzaniu spółdzielnią), oraz z powodu nieliczenia się z tym, iż powódka była jedyną żywicielką rodziny, pracę zaś następną otrzymała po upływie miesiąca, przy czym była to praca gorzej wynagradzana o co najmniej 400 zł miesięcznie, a nowe miejsce pracy położone było znacznie dalej od poprzedniego. Powódka podała, że dojazd do pracy i z pracy jest dłuższy o 1 godzinę. Z tych przyczyn Sąd Powiatowy nakazał pozwanej Spółdzielni dopuścić powódkę do pracy "na poprzednich warunkach pracy i płacy" oraz zasądził na jej rzecz od pozwanej Spółdzielni 6.370 zł (z 8% i zwrotem kosztów procesu) z tytułu odszkodowania za pozostawanie bez pracy.Pozwana Spółdzielnia w rewizji zarzuciła, że - wbrew ustaleniu Sądu Powiatowego - uzyskała skutecznie ustną zgodę prezesa jednostki nadrzędnej na odwołanie powódki ze stanowiska głównego ekonomisty, powódka zaś nie była jedyną żywicielką dwojga dzieci, gdyż rozwiedziony mąż płaci powódce - według jej zeznań - alimenty w kwocie 1.600 zł miesięcznie, a ponadto zarobki oferowane jej w wypowiedzeniu zmieniającym mogłyby wystarczać całkowicie na ich utrzymanie, zwłaszcza że dorosły syn powódki niemal już kończy studia.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 k.p.c.) pytanie, czy w Spółdzielni Inwalidów uzależnienie przyjęcia do pracy na stanowisko głównego ekonomisty i odwołania (zwolnienia) z tego stanowiska od zgody przedstawiciela jednostki nadrzędnej oznacza, że przyjmuje i zwalnia z pracy na tym stanowisku spółdzielnia, a brak zgody wymaganej przez przepis instrukcyjny - zawarty w uchwale nr 206 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Pracy - nie ma wpływu na ważność decyzji Spółdzielni Inwalidów w tym zakresie.Sąd Najwyższy udzielił na to pytanie odpowiedzi twierdzącej, gdyż spółdzielnia - z mocy art. 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61) - jako osoba prawna jest samorządnym zrzeszeniem i samorządność ta nie została przez przepisy ustawy określające kompetencje związków spółdzielni ograniczona w zakresie przyjmowania do pracy i zwalniania z niej personelu pracowniczego spółdzielni. Dlatego związek spółdzielni - jako jednostka nadrzędna nad spółdzielnią - nie działa w jej imieniu w zakresie przyjmowania do pracy i zwalniania z pracy personelu spółdzielni. Nie ma więc podstaw do uznania - ze względu na udzielenie przez prezesa związku spółdzielni zgody na zaangażowanie powódki - że jednostka nadrzędna nad pozwaną Spółdzielnią przyjęła powódkę do pracy na stanowisko głównego ekonomisty i z tego też względu ta właśnie jednostka nadrzędna, a nie spółdzielnia, mogła zwolnić powódkę z tego stanowiska. Powódka nawiązała umowny stosunek pracy z pozwaną Spółdzielnią, a nie ze związkiem spółdzielni, którego przedstawiciel wyraził jedynie zgodę na powierzenie powódce stanowiska głównego ekonomisty. Wyrażenie tej zgody nie wyczerpuje jednak znamion nawiązania z powódką umownego stosunku pracy przez pozwaną Spółdzielnię, podobnie jak cofnięcie tej zgody (w postaci uprzedniej akceptacji odwołania z tego stanowiska) samo przez się nie zastępuje oświadczenia woli spółdzielni koniecznego do rozwiązania umownego stosunku pracy na stanowisku, którego powierzenie przepis instrukcyjny uzależnia od uzyskania zgody przedstawiciela związku spółdzielni. Z tych przyczyn brak zgody wymaganej przez przepis instrukcyjny - wiążący kierownictwo spółdzielni względem nadrzędnego nad spółdzielnią związku spółdzielni - na nawiązanie umownego stosunku pracy na określonym stanowisku nie ma wpływu na ważność nawiązania przez spółdzielnię takiego umownego stosunku pracy; nie ma też wpływu na ważność rozwiązania przez spółdzielnię tego stosunku nieuzyskanie uprzednio takiej zgody na odwołanie z tego stanowiska.Z tej przyczyny rozstrzygnięcie kwestii, czy jednostka nadrzędna wyraziła zgodę na odwołanie powódki ze stanowiska głównego ekonomisty, nie ma znaczenia dla skuteczności tego odwołania, zawartego w wypowiedzeniu zmieniającym powódce rodzaj zatrudnienia i płacę. Nowo zaoferowana zaś w tym wypowiedzeniu praca na odpowiedzialnym stanowisku wystarczała na utrzymanie powódki i jej rodziny. Brak też podstaw do przypisania temu wypowiedzeniu cech szykany, gdyż wiązało się ono z oferowaniem eksponowanego, odpowiedzialnego stanowiska głównego księgowego, a śledztwo wszczęte z inicjatywy powódki względem prezesa zarządu pozwanej spółdzielni o występek z art. 190 k.k. zostało umorzone wobec braku cech przestępstwa (szykany).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, po przejęciu sprawy do rozpoznania (art. 391 § 1 k.p.c.) - uwzględniając rewizję pozwanej Spółdzielni - zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo jako nieuzasadnione (art. 390 § 1 k.p.c.) oraz przyznał Spółdzielni od powódki zwrot kosztów procesu według taryfy za obie instancje (art. 98 k.p.c.).