I PR 15/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława Ł. przeciwko Zakładom "P" w P. o 1.052 zł 15 gr, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Pabianicach z dnia 7 lipca 1966 r.,zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy zasądził od pozwanych Zakładów na rzecz powoda kwotę 1.052 zł 15 gr tytułem ekwiwalentu za 2 tygodnie nie wykorzystanego urlopu.Zgodnie z planem urlopów wypoczynkowych na rok 1965 powód wykorzystał część urlopu w lutym, pozostałe zaś 2 tygodnie miał wykorzystać ze wrześniu. Powód jednak zachorował w sierpniu i po upływie 3 miesięcy niezdolności do pracy z powodu choroby rozwiązano z nim umowę o pracę na podstawie art. 3 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy.Zdaniem Sądu Powiatowego powodowi należy się ekwiwalent pieniężny za 2 tygodnie nie wykorzystanego urlopu. To prawo do ekwiwalentu wynika z art. 49 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla przemysłu chemicznego z dnia 15 listopada 1957 r.W rewizji pozwane Zakłady wniosły o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda kosztów procesu. Skarżący zarzuca, że powód utracił prawo do urlopu zgodnie z art. 3 ustawy o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu. Przepis art. 49 układu zbiorowego nie daje prawa do ekwiwalentu, ponieważ stanowi on tylko powtórzenie treści § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1959 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (Dz. U. Nr 42, poz. 264).Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przedstawił Sądowi Najwyższemu budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne w następującym sformułowaniu:"Czy na podstawie art. 49 układu zbiorowego przemysłu chemicznego dopuszczalne jest wypłacenie pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia wobec niezdolności do pracy wskutek choroby trwającej dłużej niż 3 miesiące (art. 3 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11), ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy w razie niewykorzystania należnego urlopu na skutek choroby?"Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania (art. 391 k.p.c.) i uznał rewizję za usprawiedliwioną.Według art. 3 ustawy o urlopach pracownik traci prawo do urlopu, jeżeli sam rozwiązał umowę o pracę albo jeżeli rozwiązanie to nastąpiło z przyczyn, które uprawniają pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Na podstawie powołanego przepisu traci prawo do urlopu w szczególności ten pracownik, z którym zakład pracy rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia zgodnie z art. 3 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., tj. na skutek niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż okresy w dekrecie wyliczone.Układy zbiorowe pracy mogą zawierać postanowienia urlopowe korzystniejsze dla pracowników niż przepisy ustawowe. Zastosowany jednak przez Sąd Powiatowy przepis art. 49 ust. 2 układu zbiorowego dla przemysłu chemicznego nie jest przepisem korzystniejszym w zestawieniu w szczególności z art. 3 ustawy o urlopach. Układ zbiorowy stanowi bowiem, że wypłata ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystanie urlopu wypoczynkowego jest dopuszczalna tylko w razie niewykorzystania należnych urlopów z powodu: 1) rozwiązania stosunku pracy, 2) przeniesienia pracownika na placówkę za granicę.Powyższy przepis układu zbiorowego stanowi w istocie rzeczy tylko powtórzenie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lipca 1959 r. i nie zawiera treści przypisanej mu w zaskarżonym wyroku. Przepis ten - tak samo jak w § 2 rozporządzenia - dotyczy wykorzystania "należnych" urlopów, nie odnosi się więc do utraconego już prawa, za które nie można przyznać ekwiwalentu.Układ zbiorowy pracy dla przemysłu chemicznego zawiera obszerny rozdział poświęcony zagadnieniom urlopu (art. 44-56). Postanowienia układowe stanowią bądź powtórzenie przepisów ustawowych, bądź też utrwaloną wykładnię i sposób stosowania tych przepisów. Mimo to układ zbiorowy nie reguluje wszystkich zagadnień powstających w związku z urlopami. Nie reguluje w szczególności kwestii utraty prawa do urlopu. Zgodnie zaś z art. 7 układu w sprawach nie uregulowanych układem mają zastosowanie "powszechnie obowiązujące przepisy prawa". Wynika stąd, że do pracowników objętych układem zbiorowym pracy dla przemysłu chemicznego stosuje się art. 3 ustawy o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu. Odmienna wykładnia przyjęta przez Sąd Powiatowy musiałaby konsekwentnie uznać, że na podstawie art. 49 ust. 2 układu zbiorowego zachowuje prawo do ekwiwalentu także ten pracownik, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy, tj. na podstawie art. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. Nie ulega żadnej wątpliwości, że taka wykładnia nie dałaby się utrzymać.Dodać jeszcze trzeba, że układy zbiorowe, które odstępują od treści art. 3 ustawy o urlopach w stosunku do pracowników zwolnionych wskutek przedłużającej się choroby, czynią to w sposób nie nasuwający żadnych wątpliwości. W szczególności art. 42 układu zbiorowego dla przemysłu metalowego (stanowiący praktycznie wzór dla wielu innych układów) postanawia w ust. 3, że "pracownik zwolniony ze skutkiem natychmiastowym z powodu długotrwałej choroby otrzymuje ekwiwalent za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy, przypadający za ten rok, w którym nastąpiło zwolnienie z pracy".Wykazane naruszenie przepisów prawa materialnego, prowadzi do uwzględnienia rewizji przez zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa (art. 390 § 1 k.p.c.).Oddalenie wniosku pozwanych Zakładów o zasądzenie kosztów procesu opiera się na art. 102 k.p.c.Motywy niniejszego wyroku stanowią jednocześnie odpowiedź na wątpliwości przedstawione w pytaniu Sądu Wojewódzkiego. Istota odpowiedzi sprowadza się do tego, że postanowienie art. 49 ust. 2 układu zbiorowego pracy dla przemysłu chemicznego z dnia 15 listopada 1957 r. nie stwarza podstawy do wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy nie wykorzystany przez pracownika i przypadający za ten rok, w którym zakład pracy rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia.