I PR 163/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Szymanek (sprawozdawca). Sędziowie: A. Filcek, W. Glabisz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Edwarda R. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. o dopuszczenie do pracy, sprostowanie świadectwa pracy i odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 25 lutego 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok w pkt I w całości, a w pkt II oddalającym powództwo tylko w zakresie kwoty 11.440 zł i sprawę przekazał w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; w pozostałej części rewizję powoda oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 18.V.1971 r., rozszerzonym pismem procesowym z dnia 5.VIII.1971 r., powód wnosił o dopuszczenie go do pracy na stanowisku kierownika Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L., o sprostowanie świadectwa pracy i zasądzenie po 3.230 zł miesięcznie łącznie z premią regulaminową za okres od 1.II.1971 r. do czasu dopuszczenia go do pracy.Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki zobowiązał stronę pozwaną do sprostowania świadectwa pracy wydanego powodowi w dniu 8.VI.1971 r., przez zamieszczenie wzmianki, że był on zatrudniony u strony pozwanej od 1.IV.1970 r. do 25.II.1971 r. jako pracownik umysłowy, dalej zaś idące powództwo oddalił.Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Wojewódzki uzasadnił następująco:Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. uchwałą z dnia 26.III.1970 r. powołało powoda z dniem 1.IV.1970 r. na stanowisko kierownika Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami przy Wydziale Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej tegoż Prezydium.Pismem z dnia 26.X.1970 r. strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę na dzień 31.I.1971 r., a pismem z 2.XII.1970 r. poleciła mu przekazać protokolarnie prowadzone przez niego sprawy i agendy osobie wskazanej przez kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej i po przekazaniu zgłosić się do tegoż kierownika w celu otrzymania dalszych dyspozycji.Powód zastosował się do polecenia strony pozwanej i od dnia 6.XII.1970 r. przeszedł do pracy w Wydziale Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, ale prawie żadnych czynności nie wykonywał, albowiem do 31.I.1971 r. był niezdolny do pracy wskutek choroby.W dniu 10.XII.1970 r. pozwane Prezydium podjęło uchwałę odwołującą powoda z zajmowanego stanowiska kierownika Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami.Powód kwestionował zarówno rozwiązanie umowy o pracę, jak i odwołanie go ze stanowiska kierownika, powołując się na to, że jest jedynym żywicielem rodziny; pisał skargi do różnych instytucji i organizacji społecznych.Wskutek tych skarg strona pozwana anulowała swoje pismo z dnia 26.X.1970 r. rozwiązujące z powodem umowę o pracę. Według twierdzeń strony pozwanej pismo to nie zawierało pisemnej propozycji objęcia przez powoda, jedynego żywiciela rodziny, innego stanowiska pracy. Tym samym pismem strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31.V.1971 r., wzywając go do odpracowania okresu wypowiedzenia.Powód do pracy nie przystąpił i zdaniem Sądu nie udowodnił, by w chwili wręczenia powyższego pisma korzystał ze zwolnienia lekarskiego. W tym stanie faktycznym - jak twierdzi Sąd Wojewódzki - pozwane Prezydium miało pełną podstawę do skreślenia powoda z ewidencji pracowników przed upływem okresu wypowiedzenia, według bowiem wyjaśnienia nr 3 Komitetu Pracy i Płac z dnia 5.VIII.1970 r. w sprawie zasad postępowania zakładów pracy w razie porzucenia pracy przez pracownika - powód porzucił pracę i przez to pozbawił się ochrony jako jedyny żywiciel rodziny.Nie jest również uzasadnione żądanie dopuszczenia go do pracy. Ponadto Sąd ustalił, że powód od dnia 1.IV.1970 r. wykonuje - za wynagrodzeniem, na podstawie umowy zlecenia - czynności projektanta dokumentacji projektowo-kosztorysowych dla jednostek państwowych, spółdzielczych i inwestorów prywatnych w Zespole Usług Projektowych przy Wydziale Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L.Sąd sprostował natomiast świadectwo pracy, według bowiem powyższych ustaleń powód był pracownikiem strony pozwanej do czasu skreślenia go z ewidencji pracowników.W rewizji opartej na zarzutach naruszenia prawa materialnego, niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, sprzeczności ustaleń sądu z treścią zebranego materiału i na innych uchybieniach procesowych, powód wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i dopuszczenie go do pracy u strony pozwanej na uprzednio zajmowanym stanowisku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, jak i z materiału zebranego w sprawie, który z tymi ustaleniami nie pozostaje w sprzeczności, wynika, że powód aktem administracyjnym został powołany na stanowisko kierownika Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami. Podstawę jego powołania stanowił przepis § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 1963 r. w sprawie obsadzania i zmian na stanowiskach pracowniczych prezydiów rad narodowych oraz na niektórych stanowiskach w przedsiębiorstwach, zakładach i instytucjach podporządkowanych radom narodowym (Dz. U. Nr 35, poz. 203).Na podstawie tego aktu zawiązał się między powodem a Miejskim Zarządem Gospodarki Terenami stosunek pracy, podlegający w zasadzie przepisom rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych. Swoistość tego stosunku pracy polega przede wszystkim na sposobie jego nawiązania i rozwiązania. Tak ujmując zagadnienie, Sąd Najwyższy prezentuje pogląd, że oświadczenie woli strony pozwanej z dnia 26.X.1970 r. zmierzające do rozwiązania z powodem umowy o pracę nie wywołuje żadnych skutków. Powołanie powoda na stanowisko kierownicze nastąpiło na podstawie uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. i w tym samym trybie - na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 marca 1970 r. w sprawie obsadzania i zmian na stanowiskach pracowniczych w radach narodowych oraz w przedsiębiorstwach, zakładach i instytucjach podporządkowanych radom narodowym (Dz. U. Nr 7, poz. 58) - mogło nastąpić odwołanie go z tego stanowiska. Pismo strony pozwanej z dnia 26.X.1970 r. wypowiadające powodowi umowę o pracę nie może zastąpić aktu administracyjnego, jakim jest odwołanie dokonane w formie uchwały całego prezydium.Uchwałę w kwestii odwołania powoda z zajmowanego stanowiska strona pozwana podjęła dopiero w dniu 10.XII.1970 r., jednakże nie mogła ona spowodować rozwiązania stosunku pracy między Miejskim Zarządem Gospodarki Terenami a powodem, albowiem wypowiedzenie stosunku pracy było w chwili odwołania z przyczyn szczególnych (choroba powoda) niedopuszczalne. W tej sytuacji rozwiązanie umowy o pracę z powodem mogło nastąpić w wyniku złożenia przez stronę pozwaną dodatkowego oświadczenia woli. Tym dodatkowym oświadczeniem woli strony pozwanej jest jej pismo z dnia 26.II.1971 r. rozwiązujące z powodem umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31.V.1971 r.Nie zachodziła więc potrzeba odwołania przez stronę pozwaną wypowiedzenia umowy o pracę (pisma z dnia 26.X.1971 r.), odmienny zaś pogląd Sądu Wojewódzkiego nie może być aprobowany. Z tych samych przyczyn nie zachodzi potrzeba obszerniejszego ustosunkowania się do stanowiska skarżącego, że na cofnięcie wypowiedzenia umowy o pracę strona pozwana powinna uzyskać jego zgodę.Sąd Najwyższy nie podziela także poglądu powoda, że wypowiedzenie mu umowy o pracę narusza zasady współżycia społecznego, ponieważ jest on jedynym żywicielem rodziny. Zdaniem Sądu Najwyższego ten zarzut powoda jest chybiony. Pismo okólne nr 47 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19.IV.1960 r. w sprawie jedynych żywicieli rodzin (M.P. Nr 36, poz. 180) określa zasady szczególnej ochrony przed zwolnieniem z pracy tych, którzy ze względów społecznych na taką ochronę zasługują. Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że powód nie zasługuje na szczególną ochronę przed zwolnieniem z pracy, jest zdaniem Sądu Najwyższego prawidłowy.Z treści pisma okólnego wynika, że szczególną ochroną powinni być objęci pracownicy będący jedynymi żywicielami rodziny, jeżeli rozwiązanie z nimi umowy o pracę spowodowałoby dla nich ujemne skutki w dziedzinie materialnej w postaci znalezienia się w niedostatku lub poważnych trudności finansowych.W sprawie niniejszej sytuacja nie zachodzi, jak bowiem prawidłowo ustalił Sąd Wojewódzki, powód miał i ma nadal inne źródło utrzymania, a ponadto strona pozwana oferowała powodowi stanowisko pozwalające mu wykorzystać jego kwalifikacje.Powód więc powinien przystąpić do pracy na warunkach proponowanych, tym bardziej że nowe zajęcie nie było gorzej opłacane. Tak postępując, powód nie pozbawiłby się możności twierdzenia, że wypowiedzenie mu poprzedniego stosunku pracy jest bezskuteczne, jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.Dla oceny zasadności rozwiązania z powodem umowy o pracę nie bez znaczenia jest także fakt, że klimat i atmosfera pracy w kierowanym przez niego zakładzie pracy nie były najlepsze, rozwiązanie zaś umowy o pracę z powodem miało uzdrowić stosunki.Wreszcie omówienia wymaga jeszcze jeden problem, a mianowicie porzucenie przez powoda pracy. Sąd Najwyższy nie aprobuje wyrażonego przez Sąd Wojewódzki poglądu, że powód porzucił pracę. Powodowi bowiem nie można przypisać zamiaru rozwiązania ze stroną pozwaną umowy o pracę, a brak tej przesłanki sprawia, że nie można uznać powoda za porzucającego pracę. Rewizja powoda w tej części jest uzasadniona, choć nie z przyczyn w niej wskazanych.Sąd Najwyższy nie mógł jednak merytorycznie rozpoznać sprawy (art. 390 § 1 k.p.c.), ponieważ powód otrzymywał nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także i premie, i to na zasadach przewidzianych w zarządzeniu nr 83 MGK z dnia 26 września 1962 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w zarządach gospodarki terenami, a Sąd nie poczynił żadnych ustaleń co do otrzymania przez powoda premii (art. 388 § 1 k.p.c.).