I PRN 79/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Jachczyk.Sędziowie SN: B. Błachowska (spr.), J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 1984 r. sprawy z wniosku J.M. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlu Sprzętem Rolniczym "A." w B. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL Dk II Pc 1286/83 od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 29 czerwca 1982 r. sygn. akt P (...)uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW skierowanym do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w B. wniosku z dnia 28 stycznia 1982 r. J.M. domagał się przywrócenia go do pracy na stanowisko głównego specjalisty ds. handlu w Bazie Zbytu Części Zamiennych w L. jako jednostce organizacyjnej Przedsiębiorstwa Handlowego Sprzętu Rolniczego "A." w B. zarzucając, iż rozwiązanie z nim przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem z dniem 30 kwietnia 1982 r. było bezzasadne.Wnioskodawca podniósł, iż decyzja o rozwiązaniu z nim umowy o pracę była dla niego dużym zaskoczeniem, gdyż do chwili podjęcia tej decyzji nikt z jego przełożonych nie zgłaszał żadnych uwag krytycznych względnie zastrzeżeń, co do sposobu wywiązywania się przez niego z obowiązków służbowych.W toku postępowania przed Terenową Komisją Odwoławczą, strona pozwana nie uznała żądań wnioskodawcy i wnosiła o oddalenie jego wniosku podnosząc, że wnioskodawca pełniąc funkcję kierowniczą - głównego specjalisty ds. handlu w Bazie Zbytu Części Zamiennych w L. od dłuższego już czasu nie wywiązywał się w sposób należyty z ciążących na nim obowiązków służbowych, co powodowało konieczność wielokrotnego przeprowadzania z nim rozmów przez przedstawicieli dyrekcji pozwanego Przedsiębiorstwa i zwracania mu uwag na stwierdzone w jego pracy niedociągnięcia i nieprawidłowości. Strona pozwana powołała się na swoje pismo do wnioskodawcy z dnia 1.02.1982 r., w którym sprecyzowała zarzuty.Podstawowymi zarzutami pod adresem wnioskodawcy było niegrzeczne, a czasami wręcz ordynarne odnoszenie się do klientów, nierzetelny tryb współpracy z odbiorcami wpływający na zakłócenia działalności handlowej Przedsiębiorstwa, stwarzanie sytuacji konfliktowych wśród podległego mu personelu, samowolne podejmowanie decyzji gospodarczych leżących w gestii członków dyrekcji Przedsiębiorstwa, jak też prowadzenia przezeń nieprawidłowej gospodarki zapasami materiałowymi, rzutującej na występowanie zakłóceń w kontaktach z dostawcami zagranicznymi.Terenowa Komisja Odwoławcza ds. Pracy w B. orzeczeniem z dnia 3 maja 1982 r. uznała dokonane przez pozwanego wypowiedzenie umowy o pracę za nie uzasadnione i przywróciła wnioskodawcę do pracy u pozwanego na poprzednich warunkach. Komisja przyjęła, iż przeprowadzone postępowanie nie dostarczyło przekonywujących dowodów, które by uzasadniały utratę przez pozwanego zaufania do zatrudnionego na stanowisku kierowniczym wnioskodawcy.Z powyższych względów, jak też z uwagi na sytuację rodzinną wnioskodawcy, Komisja uznała, iż wypowiedzenie umowy o pracę, nastąpiło z naruszeniem art. 8 k.p.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. po rozpoznaniu odwołania pozwanego od ww. rozstrzygnięcia Komisji, nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia i wyrokiem z dnia 29 czerwca 1982 r. sygn. akt. P 495/82, odwołanie oddalił.W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, iż w świetle zawnioskowanych przez stronę pozwaną dowodów, nie zostały udowodnione zarzuty stawiane wnioskodawcy, a w szczególności podniesione w piśmie pozwanego do wnioskodawcy, a w szczególności podniesione w piśmie pozwanego do wnioskodawcy z dnia 1 lutego 1982 r. Sąd uznał, iż pracodawca może utracić zaufanie do pracownika zajmującego stanowisko kierownicze i wypowiedzieć mu umowę o pracę z tym jednak, że w przypadku powstałego sporu co do zasadności wypowiedzenia, musi przed Sądem w przekonywujący sposób wykazać czy istotnie były rzeczywiste podstawy do utraty zaufania.Od wyroku powyższego wniósł rewizję nadzwyczajną w dniu 24 maja 1984 r. Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Rewidujący zarzuca rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 245 pkt 1 k.p. oraz art. 45 § 1, 47 i 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z art. 45 k.p.Wnosi o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń społecznych w B. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że zasada prawdy obiektywnej obowiązująca w postępowaniu przed Okręgowym Sądem pracy i ubezpieczeń społecznych wyrażona m.in. w art. 245 pkt 1 k.p. wymaga aktywnej roli sądu w ujawnieniu niezbędnych dowodów oraz w dążeniu do wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Artykuł 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 34, poz. 231 ze zm.) wynika, że Sąd ma obowiązek wszechstronnie wyjaśnić sprawę, a więc również z urzędu dopuścić niezbędne dowody. Sąd może dokonać nowych ustaleń bez względu na to, czy są one zgodne z ustaleniami organu I-ej instancji - głosi art. 56 tej ustawy.Okręgowy Sąd z naruszeniem cyt. art. 55 ustawy o s.p.i u.sp. oraz art. 245 pkt 1 k.p. jak również art. 224 § 2 k.p.c. i art. 316 k.p.c. w związku z art. 72 ustawy o s.p.i u.sp. przedwcześnie zamknął rozprawę, wydając wyrok w sprawie niedojrzałej do stanowczego rozstrzygnięcia, nie wyciągając właściwych wniosków z niedokładnie przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego i z dokumentów zgromadzonych w sprawie.Słusznie w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że przesłuchanie świadków w toku postępowania przed organem I-ej instancji, nie dawało podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, gdyż świadkowie ci bądź nie zostali przesłuchani na istotne dla sprawy okoliczności - wskazań w piśmie strony pozwanej z 1.02.1982 r., bądź też zostali przesłuchani tak, że treść ich zeznań, niewiele wniosła do sprawy z punktu widzenia ustalenia przyczyn wypowiedzenia wnioskodawcy umowy o pracę bądź też ich braku. Dlatego też zachodziła konieczność uzupełniającego przesłuchania świadków przed Sądem na okoliczność przyczyn leżących u podstaw wypowiedzenia umowy.W toku przeprowadzonego w sprawie postępowania, nie został w ogóle przesłuchany dyrektor naczelny pozwanego Przedsiębiorstwa na okoliczności dot. prowadzonych przez niego rozmów z wnioskodawcą w związku z niewywiązywaniem się przez wnioskodawcę z ciążących na nim obowiązków służbowych. Na te same okoliczności nie został też przesłuchany, pomimo przesłuchiwania go w charakterze świadka w sprawie - zastępca dyrektora ds. bazy J.K.Skoro ww. członkowie dyrekcji pozwanego Przedsiębiorstwa prowadzili wielokrotnie rozmowy z wnioskodawcą odnośnie jego zaniedbywania się w wykonywaniu obowiązków służbowych, to zeznania tych świadków, powinny były stanowić podstawowe źródło informacji, co do poszczególnych zarzutów wysuniętych przez dyrekcję pozwanego Przedsiębiorstwa pod adresem wnioskodawcy. Zajmował on bowiem stanowisko kierownicze, a więc przede wszystkim członkowie dyrekcji pozwanego mieli prawo dokonywania oceny pracy.Podobnym źródłem informacji powinien był też być dowód z akt personalnych wnioskodawcy, który co prawda został dopuszczony przez Sąd ale nie został wykorzystany w sposób należyty.Przeprowadzenie dowodu z tych akt nie spowodowało bowiem ani przeprowadzenia jakiegokolwiek nowego dowodu w sprawie, ani też nie doprowadziło do wysnucia z materiałów znajdujących się w tych aktach właściwych wniosków, które znalazłyby swoje odzwierciedlenie w motywach wydanego przez sąd wyroku.Winny były zainteresować Sąd fakty i okoliczności wynikające z pism znajdujących się w części B akt personalnych wnioskodawcy, w szczególności pisma dyrektora naczelnego pozwanego Przedsiębiorstwa do Centrali Handlowej Sprzętu Rolniczego "A." w W. z dnia 25 lutego 1982 r. nr (...) i pisma Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego "M" w W. do PHSR Bazy L. z dnia 28 września 1981 r. znak (...).W analogiczny sposób winny były spowodować zainteresowanie Sądu również i inne dokumenty znajdujące się w części C akt personalnych wnioskodawcy, w tym m.in. protokół kontroli wewnętrznej z dnia 5 lutego 1982 r.Pomimo podniesienia przez pełnomocnika pozwanego Przedsiębiorstwa w toku postępowania przed Komisją tak ważkiej okoliczności, że z protokołu kontroli przeprowadzonej w Bazie L. przez Najwyższą Izbę Kontroli wynikają okoliczności będące potwierdzeniem słuszności zarzutów stawianych wnioskodawcy przez pozwanego (...). Komisja oraz Sąd przeszły nad powyższą okolicznością do porządku dziennego, nie dopuściwszy nawet dowodu z tego dokumentu. Wprawdzie w postępowaniu przed Komisją pełnomocnik oświadczył, że nie może tego protokołu złożyć, ale w postępowaniu przed Sądem nie byłoby na pewno przeszkód, aby został złożony odpis tego protokołu.O celowości zaś i konieczności dopuszczenia tego dowodu w toku postępowania, świadczą liczne dokumenty z późniejszego okresu czasu znajdujące się w aktach osobowych wnioskodawcy w tym m.in. odpis sentencji orzeczenia OSPiUS w B. z dnia 6 maja 1983 r. (...), z którego to odpisu w sposób jednoznaczny wynika, że NIK stwierdziła w toku przeprowadzonej kontroli, liczne zaniedbania i nieprawidłowości w pracy wnioskodawcy.Jeśli nadto się uwzględni, że w czasie toczącego się w przedmiotowej sprawie postępowania Miejsko-Gminna Komisja Kontroli Partyjnej w C. podjęła w dniu 28 maja 1982 r. uchwałę o ukaraniu J.M. karę nagany partyjnej za skłócanie podległych sobie pracowników, jak też wykorzystywanie zajmowanego stanowiska służbowego do osiągania korzyści majątkowych ze sprzedaży trudnych do uzyskania części zamiennych i akumulatorów (...), to brak bliższego wyjaśnienia przez Sąd powyższych okoliczności sprawia, że wydane przez Sąd prawomocne orzeczenie zapadło w sprawie niedojrzałej do jej merytorycznego rozstrzygnięcia.Przy ocenie zasadności dokonanego wypowiedzenia Sąd nie uwzględnił nadto, że klauzula generalna z art. 45 k.p. nieuzasadnionego wypowiedzenia wymaga wypełnienia treścią poprzez uwzględnienie interesów obu stron stosunku pracy co wymaga również uwzględnienia podstawowych zasad prawa pracy oraz wzajemnych praw i obowiązków stron tego stosunku. Artykuł 12 k.p. wymaga od pracownika pracy należytej jakości, a ocena jakości pracy musi uwzględniać m.in. zakres obowiązków i odpowiedzialności pracownika. W sprawie jest niesporne, że wnioskodawca zajmował stanowisko kierownicze. Od pracowników zajmujących takie stanowiska, kierownik zakładu pracy ma prawo wymagać szczególnie starannego i sumiennego wykonywania obowiązków jak również ma prawo rozliczania takiego pracownika z efektów uzyskiwanych przez komórkę jemu podporządkowaną. Pracownicy zajmujący stanowiska kierownicze w przedsiębiorstwie stanowią kadrę organizatorów pracy i produkcji i są współodpowiedzialni za wyniki gospodarcze komórki, którą kierują, a tym samym i za wykonywanie zadań planowych przedsiębiorstwa. Ich stosunek do pracy, umiejętność organizowania harmonijnej pracy podległego personelu oraz osobisty przykład, wywiera istotny wpływ na postawę w pracy pozostałych pracowników. Dlatego przy ocenie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi na stanowisku kierowniczym organy rozstrzygające spory pracownicze muszą uwzględniać charakter pracy i zakres odpowiedzialności tych pracowników, a w związku z tym muszą stosować ostrzejsze kryteria wymagań stawianych tym pracownikom. Nie można również przy tej ocenie pomijać, że kodeks pracy nie pozbawił kierownika zakładu pracy prawa doboru kadry pracowniczej w tym kadry kierowniczej, gwarantującej najlepsze wykonanie zadań, co ma szczególne znaczenie przy wdrażaniu reformy gospodarczej.Wprawdzie przy wypowiedzeniu umowy o pracę ocena przyczyn leżących u podstaw wypowiedzenia dokonanego przez kierownika podlega kontroli organów rozstrzygających spory pracownicze, ale kontrola ta musi uwzględniać wszystkie aspekty rozpatrywanej sprawy, a więc musi być wnikliwa i wszechstronna.Upływ terminu z art. 421 § 2 k.p.c. nie stanowi przeszkody dla uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej. Nienależyte wyjaśnienie sprawy mogące doprowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia prawa kierownika zakładu pracy, do doboru pracowników na stanowiskach kierowniczych, gwarantujących w okresie reformy gospodarczej prawidłową realizację zadań stojących przed przedsiębiorstwem państwowym, stanowi także naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Dlatego Sąd Najwyższy podzielając zarzuty zawarte w rewizji nadzwyczajnej, uwzględnił również jej wniosek (art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p.).