I PR 174/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Iwulski, W. Masewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa P. przeciwko Fabryce Przewodów Energetycznych w B. o ponowne nawiązanie stosunku pracy na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 8 lutego 1990 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi do rozstrzygnięcia orzeczenie o kosztach procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem z dnia 8 lutego 1990 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił powództwo Józefa P. przeciwko Fabryce Przewodów Energetycznych w B. o ponowne nawiązanie stosunku pracy, oparte na podstawie art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o szczególnych uprawnieniach niektórych osób do ponownego nawiązania stosunku pracy (Dz. U. Nr 32, poz. 172 ze zm.)Sąd Wojewódzki ustalił, że powód zajmował w pozwanej Fabryce stanowisko zastępcy dyrektora do spraw technicznych i decyzją z dnia 25 kwietnia 1989 r. doręczoną mu dnia 23 maja 1989 r. został odwołany z zajmowanego stanowiska. W związku z tym, wystąpił do Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w Będzinie o uznanie za bezskuteczną decyzji o odwołaniu. Wyrokiem z dnia 15 czerwca 1989 r. Sąd Rejonowy ustalił, że odwołanie powoda jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, którego 3-miesięczny okres rozpocznie się "według zasad określonych w art. 72 § 1 k.p.", czyli po zakończeniu zwolnienia lekarskiego.Rewizję powoda złożoną od tego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 29 sierpnia 1989 r.W tej sytuacji - zdaniem Sądu I instancji - nie ma podstaw prawnych do uwzględniania powództwa. Zgodnie bowiem z art. 13 przytoczonej wyżej ustawy ma ona zastosowanie do zdarzeń, o których mowa w art. 1, zaistniałych przed dniem 10 kwietnia 1989 r. Ponieważ odwołanie powoda ze stanowiska nastąpiło po tej dacie, nie może on dochodzić skutecznie roszczenia o nawiązanie stosunku pracy.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego powód wniósł rewizję, którą oparł na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 13 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o szczególnych uprawnieniach niektórych osób do ponownego nawiązania stosunku pracy (Dz. U. Nr 32, poz. 172) oraz przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o szczególnych uprawnieniach niektórych osób do ponownego nawiązania stosunku pracy (Dz. U. Nr 64, poz. 391).Główny zarzut rewizji sprowadza się do twierdzenia, że przepisy drugiej z wymienionych ustaw nie zawierają żadnego ograniczenia czasowego w stosowaniu ustawy, gdy chodzi o datę zdarzeń, których skutkiem była utrata pracy. Zatem obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było merytoryczne rozpoznanie sprawy, a nie oddalenie powództwa z przyczyn formalnych.W konsekwencji rewidujący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja zasługuje na uwzględnienie, gdyż trafny okazał się zawarty w niej zarzut, że zaskarżony wyrok narusza przepisy prawa materialnego.Oddalenie powództwa o ponowne nawiązanie stosunku pracy nastąpiło wskutek poglądu Sądu Wojewódzkiego, że podstawowym warunkiem roszczenia opartego na podstawie art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o szczególnych uprawnieniach niektórych osób do ponownego nawiązania stosunku pracy (Dz. U. Nr 32, poz. 172) jest rozwiązaniem z pracownikiem stosunku pracy przed dniem 10 kwietnia 1989 r. Ponieważ powód został odwołany ze stanowiska dnia 25 kwietnia 1989 r., wymieniona ustawa nie ma już do niego zastosowania.Przytoczony pogląd jest nietrafny.Artykuł 1 wymienionej wyżej ustawy przewiduje roszczenie o ponowne nawiązanie stosunku pracy dla pracownika, z którym zakład pracy rozwiązał umowę o pracę za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia albo gdy umowa o pracę została rozwiązana na mocy porozumienia stron spowodowanego przez zakład pracy, jeżeli rozwiązanie to pozostaje w związku z przynależnością do związku zawodowego, prowadzeniem działalności związkowej albo uczestniczeniem w działalności związkowej prowadzonej w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych.Zmiana tej ustawy wprowadzona ustawą z dnia 7 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 64, poz. 391) rozszerzyła zakres jej stosowania, gdyż objęła także sytuacje, gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z przekonaniami politycznymi albo religijnymi pracownika.Analiza treści art. 1 ustawy prowadzi więc do wniosku, że podstawę faktyczną roszczenia pracownika stanowi z jednej strony rozwiązanie stosunku pracy, z drugiej strony - istnienie takich okoliczności, jak przekonania polityczne pracownika, jego przynależność do związku zawodowego, prowadzenie działalności związkowej w określonym czasie oraz inne okoliczności przewidziane w tym przepisie, jeżeli pozostają w związku z rozwiązaniem stosunku pracy. Związek, o którym mowa, należy rozumieć w ten sposób, że gdyby nie te okoliczności, nie nastąpiłoby rozwiązanie stosunku pracy w jakiejkolwiek formie.Z kolei art. 13 ustawy, który zdaniem rewidującego został błędnie zinterpretowany, ma następujące brzmienie: "ustawa (...) ma zastosowanie do zdarzeń, o których mowa w art. 1 zaistniałych przed dniem 10 kwietnia 1989 r." zatem przepis ten nie zawęża mocy przedmiotowej ustawy do rozwiązania stosunku pracy, jak to wadliwie przyjął Sąd I instancji, lecz ma zastosowanie do "zdarzeń" wymienionych w art. 1, przez które należy rozumieć zarówno rozwiązanie stosunku pracy, jak i okoliczności, które na to rozwiązanie wpłynęły. W takim zaś ujęciu nie jest przeszkodą do merytorycznego rozpoznania sprawy fakt, że odwołanie powoda ze stanowiska zastępcy dyrektora nastąpiło po dniu 10 kwietnia 1989 r., skoro okoliczności stanowiące - jego zdaniem - przyczynę rozwiązania stosunku pracy miały miejsce wcześniej.Tym samym należy stwierdzić, że błędna wykładnia artykułu 13 ustawy przyjęta w zaskarżonym wyroku, spowodowała kolejne uchylenie, jakim jest niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.Uchybienie to czyni koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędne będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia faktycznych przyczyn odwołania powoda ze stanowiska i rozwiązania stosunku pracy, w szczególności czy były nimi przynależność do Związku Zawodowego "Solidarność" w 1981 r., przyjęcie ujawnienia się Komisji Zakładowej "Solidarność" w dniu 17 marca 1989 r., starania o stworzenie warunków do funkcjonowania tego Związku, udzielenie pomocy przewodniczącemu organizacji zakładowej "Solidarność" po jego powrocie z internowania i inne fakty przytoczone w pozwie.Konkludując należy stwierdzić, że ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o szczególnych uprawnieniach niektórych osób do ponownego nawiązania stosunku pracy (Dz. U. Nr 32, poz. 172), zmieniona ustawą z dnia 7 grudnia 1989 r. i mająca obecnie brzmienie "O przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne" (Dz. U. Nr 64, poz. 391), ma zastosowanie nie tylko wtedy, gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło przed dniem 10 kwietnia 1989 r., lecz także wówczas, jeżeli przed tą datą zaistniały okoliczności, o których stanowi art. 1 ustawy. Przez pojęcie "zdarzenia", o których mowa w art. 13 ustawy, należy bowiem rozumieć zarówno samo rozwiązanie stosunku pracy, jak i okoliczności wymienione w art. 1, które to rozwiązanie spowodowały.Wobec tego, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego, a także w sprawie nie przygotowanej do stanowczego rozstrzygnięcia (art. 316 § 1 k.p.c.), Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.