I PR 192/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: Z. Kapitaniak, A. Szczurzewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Czesława J., Zbigniewa R., Tadeusza Ch. i Marii B. przeciwko Przedsiębiorstwu Realizacji Filmów "Zespoły Filmowe" w W. o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 27 stycznia 1970 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz powodów: Czesława J. 30.360,50 zł, Zbigniewa R. 23.313,80 zł, Tadeusza Ch. 29.203 zł i Marii B. 27.286 zł.Według poczynionych w tym wyroku ustaleń powodowie byli zatrudnieni u strony pozwanej na stanowiskach asystentów I i II kategorii kierownika produkcji.Do dnia 1.VIII.1966 r. powodowie byli wynagradzani według Układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw tej Kinematografii i poza uposażeniem zasadniczym otrzymywali 100% dodatek produkcyjny jako wynagrodzenie ryczałtowe za godziny nadliczbowe. Od dnia 1.VIII.1966 r. obowiązuje protokół dodatkowy Nr 7 z dnia 1.X.1966 r., który kwalifikuje powodów jako pracowników na samodzielnych stanowiskach o nie normowanym czasie pracy. Punkt 10 tegoż protokołu dodatkowego przewiduje, że jakkolwiek stanowiska te są stanowiskami o nie normowanym czasie pracy, to jednak czas ten nie może być nie ograniczony. W końcowym ustępie tegoż 10 punktu zaznaczono, że szczegółowe postanowienia określające maksymalny wymiar czasu pracy dla tych pracowników zostaną określone odrębnymi przepisami.Do chwili obecnej odrębne przepisy nie zostały wydane, gdyż problem maksymalnego wymiaru pracy dla tych pracowników postulowany przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Prac. Kultury i Sztuki w wymiarze 10 godzin dziennie pracy w atelier i 11 godzin w plenerze wraz ze związanymi z tym dodatkami za godziny nadliczbowe, jak to wynika z załączonych pism Ministerstwa Kultury i Sztuki i powyższego Związku Zawodowego, nie został dotychczas rozstrzygnięty wobec rozbieżności stanowisk.Z pisma Zw. Zaw. Prac. Kultury i Sztuki z 8.XII.1969 r. wynika, że protokół dodatkowy Nr 7 został podpisany przez Zarząd Główny z uwarunkowaniem m.in. określenia maksymalnego wymiaru czasu pracy dla pracowników zatrudnionych na samodzielnych, kierowniczych i innych stanowiskach wymienionych w protokole dodatkowym. Intencją stron podpisujących protokół było także ustalenie czasu pracy dla różnych grup pracowników, które z jednej strony zapewniłoby bezkolizyjne realizowanie działalności statutowej przedsiębiorstwa przy zachowaniu konstytucyjnego 8-godzinnego czasu pracy, w rozliczeniu chociażby miesięcznym.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego powodowie nie są pracownikami samodzielnymi, lecz pomocniczo-twórczymi, gdyż wszyscy ono podlegają kierownikowi produkcji, który sporządza raport o czasie ich pracy.Podczas realizacji filmów działalność ich polega na wykonaniu poleceń przełożonych, którzy kontrolują ich czynności. Praca powodów wykonywana jest zarówno w atelier, jak i w plenerze i z reguły przekracza 8-godzinny dzień pracy. Powodów obciąża obowiązek podpisywania listy obecności w pracy.Nie jest słuszne - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - stanowisko strony pozwanej, że sam fakt wykonywania przez powodów znacznej części pracy poza zakładem pracy w związku z rodzajem wykonywanej przez nich pracy wskazuje - w świetle § 2 uchwały nr 394 Rady Ministrów z dnia 17.IX.1959 r. - na to, że stanowiska pracy powodów są samodzielne. Skoro bowiem praca wykonywana przez powodów poza siedzibą zakładu pracy jest kontrolowana przez kierownika produkcji przez fakt sporządzania raportów o czasie ich pracy, to tym samym nie można uznać stanowiska pracy powodów za samodzielne w rozumieniu cytowanej wyżej uchwały nr 394. Okoliczność nierównomiernego obciążenia obowiązkami w czasie poszczególnych okresów realizacji filmów oraz występowanie tzw. "przestojów " między oddelegowaniem ich do kolejnych filmów również nie świadczy o samodzielności ich stanowisk, gdyż czas ich pracy uzależniony jest od osób, którym podlegają.Za poglądem strony pozwanej o braku podstaw do przyznania powodom wynagrodzenia za godziny nadliczbowe nie przemawia także bezsporna okoliczność, że w systemie płac wprowadzonym od 1.VIII.1966 r. dodatek za godziny nadliczbowe, wypłacane przedtem powodom, został włączony do ich płacy zasadniczej i że stanowiska ich pracy zostały uznane za samodzielne. Już bowiem sam fakt, że charakter i zakres pełnionych przez powodów obowiązków nie uległ zmianie po protokole dodatkowym Nr 7, a przed nim powodom wypłacano wynagrodzenie za godziny nadliczbowe w formie ryczałtu, wskazuje na to, że stanowiska pracy powodów nie mogą być uznane za samodzielne do czasu wydania aktu normatywnego przewidzianego w pkt 10 tegoż protokołu dodatkowego i przyznania im ekwiwalentu za godziny nadliczbowe.Okoliczność wprowadzenia nagród ekonomicznych w wysokości od 3.000 do 9.000 zł dla powodów za realizację filmów nie pozbawia powodów uprawnienia do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, albowiem nagrody ekonomiczne nie są ekwiwalentem za godziny nadliczbowe, a ponadto wprowadzone zostały jeszcze w czasie, gdy powodom wypłacano również 100% dodatek produkcyjny za godziny nadliczbowe.Z tych względów Sąd Wojewódzki uznał roszczenia powodów za usprawiedliwione w zakresie opisanym w sentencji zaskarżonego wyroku.Wyrok ten zaskarżyła rewizją strona pozwana, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie powództwa albo o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Niesporne jest, że powodowie byli zatrudnieni u strony pozwanej w charakterze asystentów I i II kategorii. Stanowiska te uznane są w ust. 4 części IV załącznika nr 2 protokołu dodatkowego nr 7 z dnia 1.X.1966 r. do Układu zbiorowego pracy dla przedsiębiorstw kinematografii z dnia 22 stycznia 1961 r. za samodzielne, pracownicy zaś zajmujący te stanowiska mogą być zatrudnieni w razie konieczności poza normalnymi godzinami pracy bez zastosowania ograniczeń przewidzianych w ustawie o czasie pracy w przemyśle i handlu (ust. 5).Skoro więc powodowie zajmowali stanowiska, które zostały zaliczone do samodzielnych, to okoliczność, że postanowienia określające maksymalny wymiar czasu pracy dla tych stanowisk nie zostały dotychczas wydane, nie przesądza o zasadności roszczeń powodów, gdyż ustawa o czasie pracy w przemyśle i handlu też nie zawiera takich ograniczeń. Postanowienie zaś, że czas pracy nie może być nie ograniczony, jest w tym samym stopniu oczywiste co bezprzedmiotowe. Do chwili więc wejścia w życie dodatkowych postanowień do układu zbiorowego pracy, korzystniejszych dla pracownika od obecnie obowiązujących, a także od przepisów ustawowych, powodowie nie mają prawa do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.Wreszcie zaznaczyć należy, ze począwszy od 1 sierpnia 1966 r. zasadnicze wynagrodzenie powodów zostało podwyższone o 100%, mimo iż charakter pracy i zakres obowiązków nie uległ zmianie.Z tych względów oraz mając na uwadze charakter roszczenia należało na podstawie art. 102 i 390 § 1 k.p.c. orzec jak w sentencji.