III PZP 48/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Teodora B. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Rolnego w Ż. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 29 października 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownikowi, który zajmuje samodzielne stanowisko w rozumieniu § 4 pkt 2 "Protokołu dodatkowego z dnia 27 stycznia 1960 r. do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r.", a który nie otrzymuje dodatku funkcyjnego lub ryczałtu za pracę w godzinach nadliczbowych, należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych (rzeczywiście wykonaną i wykazaną) - nawet w wypadku, gdyby była ona konieczna do wypełnienia przez niego ciążącego na nim obowiązku objętego zakresem jego czynności zawodowych - jeżeli nie otrzymał wymaganego przez § 4 powołanego wyżej "Protokołu" polecenia swego zwierzchnika wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych?",uchwalił następującą odpowiedź:Pracownikowi zajmującemu stanowisko samodzielne w rozumieniu § 4 pkt 2 protokołu dodatkowego z dnia 27 stycznia 1960 r. do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. nie należy się wynagrodzenie za pracę wchodzącą w zakres jego obowiązków, wykonywaną w godzinach nadliczbowych, także w niedziele i święta, bez polecenia zwierzchnika, nawet jeśli w zamian nie otrzymał innego wolnego dnia; dotyczy to również pracownika, który nie otrzymuje dodatku funkcyjnego ani ryczałtu za pracę w godzinach nadliczbowych. Uzasadnienie faktycznePowód dochodził przed Zakładową Komisją Rozjemczą w pozwanym Przedsiębiorstwie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.Po przekazaniu sprawy przez ZKR, która uwzględniła spóźnienie wniosku, lecz nie podjęła decyzji w samej sprawie, do Sądu Powiatowego powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa 33.350 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych (według przedstawionej specyfikacji) w latach 1967 i 1968.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, ustalając, że powód zatrudniony był od 1 lutego 1967 r. na stanowisku starszego referenta do spraw transportu, a od 23 sierpnia 1968 r. na stanowisku starszego ekonomisty do spraw transportu i podlegał głównemu mechanikowi; zakres jego czynności obejmował m.in. dysponowanie brygadą ładunkową i nadzorowanie jej oraz odpowiedzialność za terminowe załadowanie i wyładowanie przesyłek wagonowych. Zdaniem Sądu Powiatowego powód - według jego uprawnień i obowiązków wynikających z zakresu czynności - był faktycznym zastępcą kierownika transportu. Ponadto Sąd ten ustalił, że powód stale był obecny przy wyładowywaniu i załadowywaniu przesyłek kolejowych, z czego zdaniem tego Sądu wynika, że powód wykonywał swą pracę przeważnie poza terenem zakładu pracy i dlatego pracę jego trudno było kontrolować. W związku z tym - zdaniem Sądu Powiatowego - powoda należy zaliczyć do pracowników zajmujących samodzielne stanowisko pracy w rozumieniu § 4 pkt 2 protokołu dodatkowego z dnia 27 stycznia 1960 r. do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. Powodowi nie należy się wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, zwłaszcza że pracę w godzinach nadliczbowych wykonywał w ramach swych obowiązków bez uzyskania osobnego pisemnego zezwolenia dyrektora na pracę w godzinach nadliczbowych.Powód zaskarżył wyrok Sądu Powiatowego rewizją opartą na zarzucie sprzeczności ustaleń z treścią zebranego materiału oraz zarzucie uchybień procesowych (art. 368 pkt 4 i 5 k.p.c.); w uzasadnieniu rewizji twierdził, że bezpodstawne jest ustalenie, jakoby był zastępcą kierownika transportu i jakoby jego pracę poza zakładem pracy trudno było kontrolować. Powód więc wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione w sentencji uchwały zagadnienie prawne.Z treści tego pytania wynika, że Sąd Wojewódzki - zakładając, że powód zajmował stanowisko samodzielne w rozumieniu § 4 pkt 2 cytowanego wyżej protokołu dodatkowego z dnia 27 stycznia 1960 r. i nie otrzymywał poleceń zwierzchnika co do pracy w godzinach nadliczbowych - ma jednak wątpliwości, czy powodowi należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych wykonywaną bez polecenia swego zwierzchnika, jeżeli nie otrzymywał dodatku funkcyjnego ani ryczałtu za pracę w godzinach nadliczbowych.Ta wątpliwość jest nieuzasadniona. Ani ustawa (art. 16a ustawy o czasie pracy), ani obowiązujący strony układ zbiorowy pracy w budownictwie, ani także cytowany wyżej protokół dodatkowy do tego układu, regulujący wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, nie uzależniają wyłączenia uprawnienia do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych pracowników na stanowiskach kierowniczych i samodzielnych od okoliczności, czy taki pracownik otrzymuje dodatek funkcyjny lub ryczałtowe wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Takie więc okoliczności nie mają istotnego znaczenia dla odpowiedzi na pytanie, czy powodowi należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.W myśl art. 16a ustawy o czasie pracy wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych nie należy się pracownikom na stanowiskach kierowniczych lub samodzielnych, przy czym stanowiska takie określa się w zbiorowych układach pracy albo w przepisach płacowych. Odpowiedzi więc na pytanie, czy pracownik jest pracownikiem na stanowisku kierowniczym lub samodzielnym, trzeba szukać - w wypadku gdy strony obowiązuje układ zbiorowy pracy - w tym układzie (ewentualnie w protokołach dodatkowych do układu). Jeżeli z przepisów układu obowiązującego strony wynika, że stanowisko, które zajmuje pracownik, jest stanowiskiem kierowniczym lub samodzielnym, nie należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych poza wyjątkami wymienionymi w ustawie (art. 16a ust. 4) lub dalej idącymi, zawartymi w układzie.Przepis art. 16a ust. 4 przewiduje mianowicie, że takim pracownikom należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w dwóch wypadkach: 1) za pracę wykonaną na polecenie zwierzchnika w niedziele i święta, jeżeli za te dni pracownik nie otrzymał innego dnia wolnego od pracy, 2) za pracę wykonywaną poza normalnymi godzinami nie należącą do zakresu funkcji pracownika.Przepisy obowiązującego strony układu zbiorowego (protokołu dodatkowego) nie idą dalej, w szczególności § 5 tego protokołu jest powtórzeniem cytowanego wyżej przepisu ustawy.W braku więc polecenia zwierzchnika co do pracy w niedziele i święta i skoro w inne dni praca wykonywana poza normalnymi godzinami przez pracownika na stanowisku samodzielnym należy do zakresu jego funkcji, wynagrodzenie za pracę wykonaną poza normalnymi godzinami pracy takiemu pracownikowi nie należy się.Z tej przyczyny należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.Zasadność więc roszczenia powoda w niniejszej sprawie zależy od tego, czy powód zatrudniony był istotnie na stanowisku samodzielnym w rozumieniu cytowanego protokołu dodatkowego, wówczas bowiem wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w zasadzie mu się nie należy. Mogłoby się należeć wyjątkowo w wypadku, gdyby na wyraźne polecenie zwierzchnika wykonywał pracę w niedzielę lub święto i nie otrzymał za to innego wolnego dnia.Rzeczą więc sądu rewizyjnego jest zbadanie zasadności zarzutów skarżącego w zakresie ustaleń tych istotnych okoliczności.