III PRN 83/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: S.S.N. W. Glabisz.Sędziowie: Z. Stypułkowska, J. Wasilewski.Protokolant: K. Kowalska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 1970 r. sprawy z powództwa Kazimierza C. przeciwko Rolniczej Spółdzielni "S." - Oddział Obrotu Węglem w K. o zapłatę wynagrodzenia na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 30 stycznia 1970 r.uchyla zaskarżony wyrok, a także wyrok Sądu Powiatowego w K. z dnia 27 października 1969 r. w części zasądzającej kwotę 5.212,50 zł oraz orzekającej o kosztach procesu i powództwo w tym zakresie oddala; oddala wniosek strony pozwanej o zwrot kosztów postępowania za wszystkie instancje i odstępuje od obciążenia powoda opłatę sądową od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePowód wystąpił do terenowej komisji rozjemczej przy Zarządzie Okręgowym Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości z wnioskiem o przyznaniu mu od Rolniczej Spółdzielni "S." - Oddział Obrotu Węglem w K. wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w soboty w okresie od kwietnia 1960 r. do grudnia 1967 r. z 10% dodatkiem za pracę nocną w łącznej kwocie 14.452,80 zł. W postępowaniu rozjemczym spór nie został rozstrzygnięty na skutek braku jednomyślności kompletu orzekającego i sprawa na wniosek powoda została przekazana do Sądu Powiatowego.Pozwana Centrala podniosła zarzut przedawnienia z art. 284 k.z., zakwestionowała ilość przepracowanych godzin oraz należność za pracę w godzinach nadliczbowych, gdyż powód zatrudniony był na samodzielnym stanowisku pracy.Sąd Powiatowy w K. wyrokiem z dnia 27 października 1969 r. zasądził na rzecz powoda kwotę 5.538 zł, w tym 5.212,50 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie.Sąd Powiatowy powołał się na opinię Zarządu Głównego Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości, wyrażoną w piśmie z dnia 31 maja 1969 r. (k. 148 i 149), wedle której inspektorzy kontroli jakości węgla zatrudnieni są na samodzielnych stanowiskach, lecz mimo to powinni otrzymać dodatkowo wynagrodzenie za pracę nadliczbową w sobotę, gdyż organizacja pracy wymaga ich zatrudnienia w tych godzinach.Podstawą bowiem ograniczeń prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę nadliczbową jest przesłanka, że pracownicy zatrudnieni na kierowniczych i samodzielnych stanowiskach sami bezpośrednio organizują tok pracy, wobec czego mają możność eliminowania potrzeby pracy w godzinach nadliczbowych.Sąd Powiatowy ustalił nadto, że obowiązujący w pozwanym Zakładzie regulamin pracy określa czas pracy kontrolerów w zależności od zmian obowiązujących w kopalniach, w których dokonywali oni czynności kontroli jakości węgla. Skoro więc nie informowano powoda o krótszym okresie czasu pracy w soboty i był on obowiązany dostosować się do warunków pracy w kopalni, dzienna praca powoda - również w soboty - wynosiła 8 godzin.Rewizje obu stron zostały oddalone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia 30 stycznia 1970 r., przy czym Sąd ten wyraził pogląd, iż opinia Zarządu Głównego jako strony zawierającej układ stanowi autentyczną wykładnię postanowień protokołu dodatkowego Nr 27.Wyrok ten w części zasądzającej należność za pracę w godzinach nadliczbowych został zaskarżony rewizją nadzwyczajną Prokuratora Generalnego, który zarzuca rażące naruszenie przepisów art. 16a ust. 1, 3 i 4 ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu, w związku z § 2 pkt 2 uchwały nr 394 Rady Ministrów z dnia 17 września 1959 r. w sprawie określenia kierowniczych i innych samodzielnych stanowisk pracy oraz § 3 ust. 1 pkt 2 § 4 i § 5 protokołu dodatkowego Nr 27 z dnia 20 grudnia 1962 r. do uzp z dnia 5 kwietnia 1958 r. dla pracowników zatrudnionych w spółdzielni zaopatrzenia i zbytu, a także naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wynosi o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, jak również poprzedzającego go wyroku Sądu Powiatowego i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 16a ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu ustanawia zasadę, wedle której pracownicy zajmujący kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy mogą być zatrudnieni w miarę konieczności poza normalnymi godzinami pracy bez stosowania ograniczeń przewidzianych w ustawie (ust. 1). Pracownikom tym nie przysługuje prawo do oddzielonego wynagrodzenia za pracę wykonywaną poza normalnymi godzinami pracy (ust. 3), chyba że praca ta wykonywana jest na polecenie przedłożonego w niedziele i święta, jeżeli za te dni pracownik nie otrzymał innego dnia wolnego od pracy, lub za pracę wykonywaną poza normalnymi godzinami pracy, nie należącą do zakresu funkcji pracownika (ust. 4).Niespornym jest w sprawie, że powód zajmował samodzielne stanowisko w rozumieniu cytowanego przepisu i wydanych z jego upoważnienia aktów wykonawczych, z ustaleń zaś Sądu Powiatowego wynika, że praca nadliczbowa, z tytułu której powód dochodził dodatkowego wynagrodzenia, miała być wykonywana w dni powszednie, a mianowicie w soboty, oraz że należała do zakresu jego funkcji.Okoliczność zaś podnoszona przez powoda, że praca nadliczbowa odbywała się w tych samych dniach i godzinach, co wynikało z organizacji pracy w ruchu ciągłym na terenie kopalni, w których dokonywał czynności kontroli jakości węgla, nie uzasadnia - w myśl cytowanego wyżej przepisu ustawy - o czasie pracy przyznania mu wynagrodzenia dodatkowego za pracę wykonywaną w godzinach nadliczbowych w dni powszednie.Jak trafnie bowiem stwierdza Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 21 sierpnia 1967 r., III PZP 31/67 (OSPiKA 1/68/4), konieczność pracy nadliczbowej w takich warunkach wynika właśnie z charakteru zajmowanego stanowiska kierowniczego lub samodzielnego.Z tych względów zasadnie podnosi skarżący, iż opinia Zarządu Głównego, na której oparł swe rozstrzygnięcie Sąd Powiatowy, nie stanowi autentycznej wykładni postanowienia układowego - zawartego w protokole dodatkowym Nr 27 (§§ 2, 3, 4) - gdyż zawiera on dosłowne powtórzenie przepisu ustawy i jako sprzeczna z wyraźnym brzmieniem cytowanego przepisu art. 16a ustawy o czasie pracy nie może być uznana za miarodajną.Podzielić należy także pogląd Prokuratora Generalnego, iż zaskarżony wyrok narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ze względu na bezzasadne obciążenie przedmiotu gospodarki uspołecznionej nienależnym świadczeniem, jak wreszcie ze względu na precedensowy charakter procesu.Z tych względów rewizja nadzwyczajna ulega z mocy art. 422 § 1 k.p.c. uwzględnieniu, co prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku w części uwzględniającej powództwo o wynagrodzenie za godziny nadliczbowe w kwocie 5.212,50 zł, które należało oddalić uchylając także orzeczenie o kosztach sądowych i obowiązku uiszczenia przez strony opłat sądowych, przy czym Sąd Najwyższy, mając na uwadze charakter dochodzonych przez powoda świadczeń z tytułu wynagrodzenia za pracę i jego subiektywne przekonanie o zasadności zadań, odstąpił od obciążenia go opłatą sądową od rewizji nadzwyczajnej i kosztami procesu za wszystkie instancje (art. 102 k.p.c. i art. 11 ust. 3 przep. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).