I PR 259/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: J. Tyszka (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Antoniego S. przeciwko Spółdzielni Pracy Robót Drogowych i Usług Budowlanych w O. o 66.000 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 19 kwietnia 1971 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód, po ograniczeniu powództwa, żądał od pozwanej Spółdzielni 66.000 zł tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1.I.1967 r. do 30.IX.1969 r.W uzasadnieniu tego żądania powód twierdził, że był zatrudniony w pozwanej Spółdzielni przez okres 10 lat od dnia 30.IX.1969 r. na stanowisku kierownika grupy robót drogowych i otrzymywał ostatnio wynagrodzenie w kwicie 2.900 zł miesięcznie oraz premię od wykonania planu. Prowadził on jednocześnie kilka budów w różnych miejscowościach, a ponieważ pozwana nie zatrudniała magazynierów na budowach, pełnił zarazem funkcję magazyniera oraz dozorcy materiałów i sprzętu na tych budowach. Musiał więc pracować fizycznie, a ponadto pracował w niedzielę i święta, lecz za pracę tę, a także za pracę magazyniera nie otrzymał wynagrodzenia.Pozwana Spółdzielnia uznała powództwo do wysokości kwoty 240 zł, stanowiącej wynagrodzenie powoda za wyjazd do C. w dniu 13.IV.1970 r. w celu werbunku robotników. W pozostałej części pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że do obowiązków powoda jako kierownika grupy należała piecza nad materiałami i sprzętem na budowach, magazynierzy bowiem na budowach nie byli zatrudnieni i etaty takie nie były przewidziane.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda 240 zł, umorzył postępowanie co do kwoty 174.000 zł, o którą powództwo zostało ograniczone, a w pozostałej części powództwo oddalił, przy czym oparł się na następujących ustaleniach:Powód był zatrudniony w pozwanej Spółdzielni od 1959 r. do dnia 30.IX.1969 r. Umowa o pracę była z nim w tym okresie kilkakrotnie rozwiązywana i po krótszych czy dłuższych przerwach ponownie zawierana. Ostatni stosunek pracy między stronami trwał od 9.IX.1965 r. do 30.IX.1969 r. Powód zajmował stanowisko kierownika grupy robót drogowych i otrzymywał wynagrodzenie w kwocie 2.900 zł miesięcznie oraz premię uznaniową, zależnie od wykonania planu.Pracował on głównie w terenie, gdzie prowadził budowy i remonty dróg, ulic i mostów oraz roboty kanalizacyjne. W związku z pracą w terenie otrzymywał delegacje.Do obowiązków powoda oprócz kierowania robotami należała piecza nad materiałami i sprzętem znajdującym się na budowach, albowiem magazynierzy nie byli tam zatrudnieni i etaty takie nie były przewidziane w strukturze organizacyjnej spółdzielni. Za narzędzia, sprzęt i wyposażenie osobiste odpowiedzialni byli materialnie robotnicy, jeżeli powód powierzył im te rzeczy prawidłowo. Znajdujące się zaś na budowach materiały droższe (np. cement itp.) powód mógł składać w wynajmowanych na koszt Spółdzielni pomieszczeniach.Sąd Wojewódzki ustalił następnie, że nikt z przełożonych powoda nie polecał mu pracować fizycznie ani też pracować w niedzielę i święta lub w godzinach nadliczbowych. Powód nie wykazał zresztą, że pracował fizycznie lub w godzinach nadliczbowych. Nie zachodziła też potrzeba takiej pracy z jego strony, gdyż w celu rozładowania wagonów powód mógł zawierać odpowiednie umowy z PKS. Były też zawierane umowy z prywatnymi wozakami, których obowiązkiem było dopilnowanie i rozładowanie wagonów. Wszystkie prace, jakie powód wykonywał na budowach, wchodziły w zakres jego obowiązków jako kierownika grupy robót.Żadnej odrębnej umowy pozwana Spółdzielnia z powodem nie zawierała i nie zleciła mu wykonywania prac nie należących do zakresu jego obowiązków z wyjątkiem jednego tylko wyjazdu powoda do C. w dniu 13.IV.1970 r. w celu werbunku robotników.Powód zajmował stanowisko kierownicze. Zgodnie z art. 16a ustawy o czasie pracy w przemyśle i handlu z dnia 18.XII.1919 r., który to przepis z mocy art. 130 ustawy o spółdzielniach i ich związkach ma zastosowanie w sprawie niniejszej, pracownicy zajmujący stanowiska kierownicze mogą być zatrudnieni poza normalnymi godzinami pracy bez ograniczeń przewidzianych w tej ustawie i bez prawa do otrzymania za tę pracę dodatkowego wynagrodzenia. Powodowi nie przysługuje więc dodatkowe wynagrodzenie za pracę wykonywaną w ramach jego obowiązków, chociażby wykonywał ją poza normalnymi godzinami pracy.Twierdzenie powoda, że pełnił jednocześnie dwie funkcje, tj. kierownika grupy robót i magazyniera, i że wobec tego należy mu się oddzielne wynagrodzenie za pracę magazyniera po 2.000 zł miesięcznie, nie znajduje uzasadnienia. Pozwana Spółdzielnia nie zawarła z powodem oddzielnej umowy o pracę na stanowisku magazyniera i umowy takiej zresztą nie mogłaby zawrzeć, albowiem piecza nad materiałami na budowach należała do zakresu obowiązków powoda jako kierownika budów.Sąd Wojewódzki uznał za nieuzasadnione również żądanie powoda zwrotu kosztów i wydatków, jakie poniósł on w związku z wytoczonymi mu przez Spółdzielnię procesami. Jeżeli bowiem powód rzeczywiście koszty takie poniósł, to mógł żądać ich zwrotu w tamtych procesach.Sąd Wojewódzki pominął zgłoszony przez powoda dowód z biegłego księgowego dla ustalenia rozmiarów jego pracy oraz ilości przepracowanych godzin nadliczbowych uznając, że dowód ten nie mógłby mieć znaczenia w sprawie, albowiem powód wykonywał pracę należącą do jego obowiązków, a za ewentualną pracę poza normalnymi godzinami dodatkowe wynagrodzenie nie przysługuje mu ze względu na zajmowane stanowisko kierownicze.Powód w rewizji od tego wyroku domaga się jego uchylenia w części oddalającej powództwo i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję za nieuzasadnioną, przy czym zważył, co następuje.Słuszne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że w świetle okoliczności niniejszej sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia powództwa ponad zasądzoną z uznania kwotę 240 zł.Z prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że wszystkie prace, jakie powód rzeczywiście wykonywał na budowach, należały do jego obowiązków ustalonych umową stron.Zakres bowiem obowiązków powoda wynika z treści instrukcji wydanej dla niego przez zarząd pozwanej Spółdzielni, którą to instrukcję powód otrzymał w dniu 2.X.1965 r. i do której stosował się przez dłuższy czas. W ten sposób obowiązki te, które powód przyjął na siebie dobrowolnie, weszły do treści umowy o pracę łączącej strony.Jak wynika z treści wymienionej instrukcji, powód był pracownikiem materialnie odpowiedzialnym za powierzone mu mienie spółdzielni, w szczególności za materiały budowlane stosowane na prowadzonych przez niego robotach drogowych oraz za sprzęt pomocniczy używany na budowach. W związku z tym do obowiązków powoda przewidzianych instrukcją należało m.in. przyjmowanie materiałów budowlanych nadchodzących wagonowo na budowy (kamień, żwir itp.).Zakres obowiązków powoda był - być może - znaczny i sprawiał, że on niekiedy przeciążony pracą. Nie daje mu to jednak samo przez się podstawy do żądania dodatkowego wynagrodzenia za pracę ponad umówioną kwotę 2.900 zł miesięcznie.Pogląd przeciwny prowadziłby do wniosku, że każdy pracownik, który ma znaczny zakres obowiązków przewidziany w umowie o pracę albo który uważa, że jest przeciążony pracą, może żądać skutecznie od pracodawcy odpowiednio wyższego wynagrodzenia, niż przewiduje to umowa. Pogląd taki byłby oczywiście nie do przyjęcia z wyjątkiem jedynie wypadku, gdyby umówione wynagrodzenie było znacznie obniżone i odbiegało w sposób rażący od ogólnie przyjętych zasad wynagrodzenia za pracę danego rodzaju.Taka jednak sytuacja w danym wypadku nie zachodzi. Powód zresztą nie był jedynym kierownikiem robót czy też grupy robót zatrudnianych przez pozwaną, bo - jak sam przyznał - inni kierownicy robót pracowali w pozwanej Spółdzielni na tych samych warunkach co i on i nie otrzymywali dodatkowego wynagrodzenia "za pracę magazyniera i dozorcy materiałów".Jeżeli powodowi nie odpowiadało stanowiska kierownika grupy robót z powodu nadmiernych obowiązków z tym związanych, to mógł zrezygnować z tego stanowiska tak, jak czynił to zresztą kilkakrotnie, w okresie 10-letniej pracy w pozwanej Spółdzielni. Nie może on natomiast - jak to już wyżej podkreślono - zmieniać jednostronnie warunków płacy przewidzianych umową stron.Z tych przyczyn nieuzasadniony jest zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki przez pominięcie dowodu z biegłego nie wyjaśnił należycie sprawy co do zakresu obowiązków powoda. Słusznie bowiem Sąd Wojewódzki uznał, że decydujące znaczenie ma tu umowa stron, wobec czego dowód powyższy nie mógłby mieć wpływu na wynik sprawy.Nie przekonywające także są wywody rewizji powołującej się na zakres obowiązków kierownika budowy (robót) przewidzianych w prawie budowlanym (Dz. U. z 1961 r. Nr 7, poz. 46). Nic bowiem nie stoi na przeszkodzie, żeby kierownik robót poza ogólnymi obowiązkami przewidzianymi w prawie budowlanym przyjął na siebie dalsze lub bardziej skonkretyzowane obowiązki w umowie o pracę zawartej z zatrudniającym go zakładem pracy.Rewizja nie kwestionuje ustaleń Sądu Wojewódzkiego w pozostałym zakresie, tj. co do pracy powoda w godzinach nadliczbowych oraz w niedzielę i święta, jak również co do jego pracy fizycznej. Niemniej jednak należy stwierdzić, że także w tym zakresie stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest słuszne z przyczyn wymienionych w zaskarżonym wyroku.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 387 k.p.c.).