I PR 297/69

Uzasadnienie faktycznePo ostatecznym sprecyzowaniu żądania (pisma powódki z dnia 31.XII.1965 r. i z 31.I.68 r.) powodowa Spółdzielnia domagała się zasądzenia na jej rzecz od pozwanych:1) Ryszarda W. sumy zł 127.583 gr 21,2) Zdzisława S. sumy zł 145.743 gr 10 i3) Zdzisława R. sumy zł 330.707 gr 52 z odsetkami i kosztami procesu, stanowiących zadłużenie tych pozwanych jako członków powódki na koncie, z tytułu pobranych i nierozliczonych zaliczek za roboty prowadzone na zlecenie powódki.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa z zasądzeniem kosztów, kwestionując prawidłowość dokonanego z nimi rozliczenia, a zwłaszcza zasadność poszczególnych obciążeń ich kont.Pozwani: S. i R. przedstawili nadto do potrącenia wierzytelność z tytułu poniesionych przez nich strat finansowych: S. w związku z nieprawidłowym przekazaniem przez powódkę udzielonej mu pożyczki eksportowej na produkcję krzyżaków Marii C., które pozbawiło go możliwości prowadzenia rozpoczętej produkcji, a R. w związku z decyzją powódki o zlikwidowanie jego warsztatu.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powodowej Spółdzielni od pozwanego R. 330.707,52 zł, od pozwanego W. 80.946,80 zł oraz od pozwanego S. 36.584,70 zł oddalając powództwo w pozostałej części, a rozstrzygnięcie swoje uzasadnił następująco:Zarzuty pozwanych częściowo się potwierdziły. Biegły G., z zakresu księgowości, do którego opinii Sąd Wojewódzki się przychylił, uznał za bezpodstawne obciążenie konta S. na kwotę 109.158,40 zł oraz konta W. na kwotę 63.914 zł, w związku z czym zadłużenie S. wynosi sumę 36.584,70 zł, a W. sumę 80.946,80 zł.Nie mogą odnieść skutku zarzuty pozwanego R. Kwestionowane przez niego pozycje obciążeń na łączną kwotę 209.215.03 zł były przedmiotem badania biegłego, który potwierdził ich właściwe udokumentowanie.Pozwany R. w pismach do Centr. Zw. Rzem. Sp. Zaopatrz. z dnia 5.IV.1963 r., do Zarządu Spół. z dnia 12.III.1963 r. uznawał zadłużenie swoje wobec powódki na dzień 31.XII. 1962 r. na kwotę zł ca 160.000, a w piśmie z dnia 20.XII.1962 r. do Zarządu i Rady powódki uznawał także niektóre pozycje obciążeń, obecnie kwestionowanych, co wskazuje na gołosłowność podniesionych zarzutów, zwłaszcza że nie są one poparte żadnymi dowodami. Zarówno koszty przegranych spraw arbitrażowych, jak i koszty niezwróconych opakowań, pobranych przez pozwanego od dostawcy za pośrednictwem powódki, obciążają pozwanego a nie powódkę, która tylko refakturowała rachunki pozwanego.Niesłuszny jest także zarzut pozwanego W., że biegły nie uwzględnił faktu zafakturowania robót przez niego wykonanych na kwotę zł 59.596, za które pobrał pieniądze Z.Z zobowiązania z dnia 29.II.1964 r. podpisanego przez Z. wynika, że Z. zobowiązał się zwrócić W. za część robót przez niego wykonanych 23.000 zł.Konto poznanego W. winno być uznane kwotą 23.000 zł niesłusznie wypłaconą Z., lecz skoro Z. zobowiązał się sumę tę uregulować bezpośrednio pozwanemu i jak zeznał wpłacił ją Henrykowi W., brak jest podstaw do uznania tą kwotą pozwanego, gdyż pozwany może domagać się. zwrotu należności od Z. albo od swego brata Henryka W.Sąd Wojewódzki nie uwzględnił także przedstawionych do potrącenia przez pozwanych S. i R. roszczeń o odszkodowanie za poniesione przez nich straty materialne, bowiem, pomijając fakt, że nie zostały one bliżej sprecyzowane, nie jest dopuszczalne potrącenie ewentualnych wierzytelności pozwanych z wierzytelnością powódki z uwagi na brak przesłanki prawnej.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizje wszystkich pozwanych Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Co do rewizji pozwanego W.:Trafny jest zarzut kwestionujący wyrażony w zaskarżonym wyroku pogląd, że złożenie przez Z. oświadczenia z dnia 29.II.1964 r., mocą którego zobowiązał się do zapłaty pozwanemu W. sumy 23.000 zł stanowi przejęcie długu istniejącego po stronie pozwanej Spółdzielni z tym skutkiem, że nastąpiło przejście długu na Z.Przejęcie długu może nastąpić tylko przez zawarcie umowy pomiędzy wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika lub przez umowę pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela (art. 519 § 2 pkt 1 i 2 kc). Zawarcia umowy nie może zastąpić jednostronne oświadczenie Z. z dnia 29.II.1964 r., zwłaszcza że zwolnienie z długu dotychczasowego dłużnika musi wynikać z umowy wyraźnie a nie tylko w sposób dorozumiany; nadto umowa o przejęcie długu wymaga pod nieważnością formy pisemnej. Okoliczność, że Z. wypłacił kwotę 23.000 zł bratu pozwanego W., nie może mieć jakiegokolwiek znaczenia, na co słusznie zwraca uwagę skarżący, do stosunku łączącego powodową spółdzielnię z pozwanym.Nie można było jednak uwzględnić wniosku skarżącego o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa o kwotę 59.596 zł, gdyż brak jest ustaleń co do wartości wykonanych przez pozwanego W. robót remontowo-malarskich w budynkach Ministerstwa Kultury i Sztuki.Ani z opinii biegłego G., ani z ustaleń Sądu Wojewódzkiego nie wynika, w jakim zakresie pozwany W. obciążony został za materiały wynikające z rozliczenia pomiędzy nim a J. oraz za opakowania, które wedle twierdzeń skarżącego winny być zwrócone przez inne osoby (pismo procesowe pozwanego W. - karta 85 akt).Wreszcie, Sąd Wojewódzki nie zajął stanowiska co do twierdzeń pozwanego W., iż nie został on uznany kwotą 38.700 zł z tytułu wykonanych robót z winy pozwanej Spółdzielni, która nie zrealizowała w terminie rachunków dopuszczając do prekluzji uzasadnionego roszczenia oraz do innych zarzutów zawartych w jego piśmie z dnia 28.IV.1966 (karta 84 i 85 akt).Zauważyć należy, że sprawdzenie przez biegłego konta pozwanych wobec podniesionych przez nich zarzutów nie może być uznane za wystarczające dla rozliczenia stron, gdyż np. obciążenie kosztami procesów arbitrażowych, mimo że istnieje dokument obciążający, może okazać się nieuzasadnione, jeżeli niekorzystny wynik sprawy zawiniony był przez Spółdzielnię.Wskazane uchybienia procesowe mogły mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wniosek o uchylenie wyroku w części uwzględniającej powództwo.Co do rewizji pozwanego S.:Sąd Wojewódzki, stając na gruncie niedopuszczalności potrącenia wierzytelności pozwanego z wierzytelnością powodowej Spółdzielni, nie uzasadnił zajętego w tym przedmiocie stanowiska. Przepisy Kodeksu cywilnego (art. 498-505 kc) nie zawierają wymogu, by wierzytelności przedstawione do potrącenia były niewątpliwe co do swego istnienia i łatwe do udowodnienia. Pozwany S., wbrew stwierdzeniu Sądu Wojewódzkiego, sprecyzował swoją wzajemną pretensję do kwoty równej sumie dochodzonej przez powodową Spółdzielnię i twierdził, że z winy powodowej Spółdzielni, polegającej na niedotrzymaniu postanowień umowy, dotyczącej produkcji krzyżaków, poniósł szkodę, za którą powodowa Spółdzielnia ponosi odpowiedzialność.Pominięcie i nierozpatrzenie podniesionego zarzutu potrącenia uzasadnia uwzględnienie rewizji pozwanego S.Co do rewizji pozwanego R.Uwzględnienie powództwa w stosunku do tego pozwanego nastąpiło w wyniku uznania za słuszną opinii biegłego księgowego, który stwierdził prawidłowość rozliczenia konta pozwanego pod względem formalnym i rachunkowym oraz przyjęcia niedopuszczalności potrąceń wzajemnej pretensji pozwanego R., a zatem dokonując rozliczenie tego pozwanego ograniczył się Sąd Wojewódzki, w ślad za opinią biegłego, do formalnej i rachunkowej jego kontroli pomijając mimo podniesionych przez pozwanego zarzutów (pisma procesowe - karty 77 i 189 akt) merytoryczną ocenę obciążeń.Zauważyć należy, że biegły wskazał w swojej opinii globalne cyfry rozliczenia bez rozbicia na poszczególne pozycje, co uniemożliwiło stronom wypowiedzenia się w przedmiocie objętym opinią.W tej sytuacji i Sąd Najwyższy pozbawiony jest możności przeprowadzenia kontroli rewizyjnej prawidłowości dokonanego przez Sąd Wojewódzki rozstrzygnięcia.Według twierdzeń pozwanego, był on obciążony przez powodową Spółdzielnię kosztami postępowania arbitrażowego, powstałymi w wyniku niesłusznie przegranych i źle bronionych spraw arbitrażowych, dopuszczania do prekluzji należności, przeznaczonych dla pozwanego a niezrealizowanych w terminie przez Spółdzielnię mimo monitów pozwanego, zepsucia się towaru (żywicy) przeznaczonego do produkcji płyt z winy powódki itp.Obciążenie konta pozwanego następowało zatem na podstawie dokumentów (not obciążających) wystawianych przez powodową Spółdzielnię. Jeżeli więc pozwany kwestionował zasadność obciążenia takimi dowodami księgowymi, to brak zastrzeżeń pod względem formalnym rachunkowym dowodu nie przesądza o jego zasadności.Nie można podzielić wyrażonego w rewizji rozpatrywania, że pominięcie w rozdziale o przedmiocie i ocenie dowodów (art. 227-234 kpc) art. 240 d. kpc wprowadziło istotne zmiany co do znaczenia przyznania pozasądowego w toczącym się procesie, gdyż zamieszczenie tego przepisu w wymienionym rozdziale okazało się zbędne, skoro Sąd w myśl art. 233 § 1 ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania i na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, a zatem Sąd Wojewódzki miał podstawy do wykorzystania w związku z całością materiału przyznania pozasądowego długu zawartego w pismach pozwanego do Centralnego Związku Rzemieślniczych Spółdzielni Zaopatrzenia z dnia 5.IV.1963 r. i do Zarządu powodowej Spółdzielni z dnia 12.III.1963 r., w których uznawał swoje zadłużenie wobec powódki na kwotę około 160.000 zł na dzień 31.XII.1962 r., jednakże Sąd Wojewódzki nie rozważył, czy i w jakim zakresie pozwany pozostawał w stosunkach z powodową Spółdzielnią po tym czasie i czy w związku z tym nie nastąpiły zmiany na prowadzonym koncie pozwanego i wreszcie, czy oraz o ile uzasadnione są wzajemne roszczenia pozwanego w stosunku do powodowej Spółdzielni, bowiem z twierdzeń pozwanego wynika, że powodowa Spółdzielnia nie dotrzymała swych zobowiązań wynikających z zawartego porozumienia i usunięto powoda ze Spółdzielni narażając go na straty finansowe, co wymaga dodatkowego wyjaśnienia w związku z przedstawieniem pozwanego R. wzajemnej wierzytelności do potrącenia.