I PR 316/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Iwulski. Sędziowie SN: J. Skibińska-Adamowicz, W. Sanetra (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jadwigi A. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowemu (...) w T. o odprawę, na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 22 czerwca 1990 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowódka Jadwiga A. wystąpiła z pozwem przeciwko Przedsiębiorstwu Handlowemu (...) w T. o wypłatę odprawy pieniężnej w wysokości 1.252.458 zł. Powódka była zatrudniona w magazynie nr 17 w G., należącym do Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w T. Przedsiębiorstwo to zostało z dniem 1 lutego 1990 r. podzielone na dwa przedsiębiorstwa handlowe, tj. Przedsiębiorstwo Handlowe "M" i PHU "A". Magazyn nr 17, w którym była zatrudniona powódka, również został podzielony między dwa nowe przedsiębiorstwa. Pozwane przedsiębiorstwo "M" przejęło część magazynu nr 17 z 8 pracownikami i następnie przeprowadziło zmiany organizacyjne, które polegały na redukcji zatrudnienia. W wyniku tych zmian zwolniono 3 osoby. Dyrektor pozwanego Przedsiębiorstwa pismem z dnia 16 lutego 1990 r. zawiadomił zakładową organizację związkową o zamiarze wypowiedzenia powódce umowy o pracę, podając jako jego przyczynę zmiany organizacyjne w Przedsiębiorstwie. Wobec tego zamierzonego wypowiedzenia zarząd zakładowej organizacji związkowej nie zgłosił zastrzeżeń. Pismo o wypowiedzeniu umowy o pracę zostało doręczone powódce w dniu 26 lutego 1990 r., z terminem jej rozwiązania na dzień 31 maja 1990 r. Następnie, na wniosek powódki, zmieniony został termin i tryb rozwiązania stosunku pracy, a mianowicie z dniem 14 kwietnia 1990 r. stosunek pracy został rozwiązany na podstawie porozumienia stron.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu ustalił, że jest bezsporne między stronami, że jeśli powódka miałaby prawo do odprawy na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), to byłaby to odprawa za okres trzymiesięczny w ogólnej wysokości 1.252.458 zł. Sąd Wojewódzki ustalił też, że rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło na podstawie czynności prawnej dokonanej przez jej nowy zakład pracy, tj. przedsiębiorstwo "M", i wobec tego w tej sytuacji nie ma zastosowania przepis art. 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1990 r., który mógłby wchodzić w grę tylko wtedy, gdyby wypowiedzenie umowy o pracę, ze względu na przekształcenia organizacyjno-prawne, dokonane zostały przez Wojewódzkie Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w T. jeszcze przed dokonaniem jego podziału. Ustalając tym samym, że rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. oraz że nie ma zastosowania wyłączenie przewidziane w art. 14 tej ustawy Sąd Wojewódzki zasądził na jej rzecz odprawę przewidzianą w art. 8 tejże ustawy.W rewizji od wyroku Sądu strona pozwana zarzuciła błędną wykładnię ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., a w szczególności nieuzasadnione wyłączenie zastosowania w rozstrzyganej sprawie art. 14 tej ustawy. Według rewizji, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji "nie można było dokonać wypowiedzenia umów o pracę przez byłe WPHW, gdyż skutkowałoby to wypłatę odprawy".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. wprowadza odstępstwo od zasady, że w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi, albo też w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy, sytuacja stron kształtowana jest przez przepisy tego aktu prawnego, a pracownikowi, między innymi, przysługuje odprawa. Stanowi on, że przepisy ustawy nie dotyczą pracowników przechodzących do zakładu pracy powstałego w wyniku przekształcenia organizacyjno-prawnego dotychczasowego zakładu pracy lub jego części. Nie ma on zastosowania do powódki, gdyż odnosi się do stanów faktycznych, w których pracownicy przechodzą do nowego zakładu pracy powstałego w wyniku przekształcenia organizacyjno-prawnego zakładu dotychczasowego i w związku z tym zostaje z nimi rozwiązany stosunek pracy. Inaczej mówiąc, dotyczy on pracowników "przechodzących" do nowego zakładu pracy, a nie tych, którzy już do niego przeszli. Gdyby zamysł ustawodawcy był inny i gdyby zamierzał on objąć wyłączeniem z art. 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. także te sytuacje, gdy już po przejściu pracowników do nowego zakładu pracy, zakład ten zmuszony jest do dokonywania zwolnień z przyczyn organizacyjnych, które są następstwem "przekształcenia organizacyjno-prawnego", wcześniej istniejącego podmiotu, to musiałby on posłużyć się szerszą formułą, używając np. zwrotów: "w związku z przejęciem", czy "przechodzących lub którzy przeszli". Takie unormowanie przekreślałoby jednak zasadniczy sens i założenia, na jakich oparta została cała ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. Jej celem jest złagodzenie negatywnych skutków zwolnień grupowych z pracy, gdy w wyniku dokonywanych przez zakład czynności prawnych pracownicy pozostają bez pracy, czy też gdy muszą jej sobie szukać u innego pracodawcy. Nie dotyczy to wypadków, w których mimo formalnego wypowiedzenia im umów o pracę, w ich sytuacji faktycznej w gruncie rzeczy nie zachodzi jakaś poważniejsza zmiana, bo w wyniku "przejścia" do nowego zakładu pracy w następstwie zmian organizacyjno-prawnych nie zostają pozbawieni zatrudnienia i nie muszą go poszukiwać. Artykuł 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. wprowadza przy tym wyjątek od ogólnej reguły, że zwolnienia grupowe, oraz w razie upadłości lub likwidacji, podlegają przepisom tej ustawy, i wobec tego, jako ustanawiający odstępstwo od reguły, nie może być interpretowany w sposób rozszerzający. Jeżeli więc powódka przeszła już do pracy w nowym zakładzie pracy, to nie była już pracownikiem "przechodzącym do nowego zakładu pracy" i wobec tego do jej uprawnień nie ma zastosowania przepis art. 14 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Skoro zaś nowy jej zakład pracy rozwiązał z nią umowę o pracę z przyczyn organizacyjnych, to przysługiwała jej odprawa pieniężna przewidziana w art. 8 tej ustawy, i to niezależnie od tego, że wprowadzone zmiany w organizacji w nowym zakładzie pracy pozostawały w pewnym związku z wcześniejszym "przekształceniem organizacyjno-prawnym" Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w T.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.