I PR 441/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN W. Sanetra.Sędziowie SN: J. Łętowski, J. Skibińska-Adamowicz (spr.).Protokolant: A. Kamińska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 1991 r. sprawy z powództwa Krystyny B. przeciwko Lekarskiej Spółdzielni Pracy "M." w W. o odprawę na skutek rewizji powódki i pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 25 czerwca 1990 r. sygn. akt X.P. 140/901. na skutek rewizji strony pozwanej zmienia zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym (1) w ten sposób, że oddala powództwo,2. oddala rewizję powódki.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem z dnia 25 czerwca 1990 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. zasądził od Lekarskiej Spółdzielni Pracy "M." w W. na rzecz Krystyny B. 961.146 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 marca 1990 r. do dnia zapłaty tytułem odprawy pieniężnej przewidzianej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19) oraz oddalił powództwo o dofinansowanie z funduszu socjalnego wczasów "pod gruszą", z których powódka korzystała wraz z dzieckiem w czasie od 12 maja do 27 maja 1990 r.Sąd I instancji ustalił, że powódka rozpoczęła pracę w pozwanej Spółdzielni dnia 1 czerwca 1989 r. i była zatrudniona początkowo na stanowisku samodzielnej księgowej, a później - jako kierownik sekcji ekonomiczno-finansowej.Pismem z dnia 10 listopada 1989 r. zakład pracy wypowiedział jej warunki pracy i płacy proponując w miejsce dotychczasowych - stanowisko specjalisty do spraw ekonomicznych i przysługujące do niego (nieco niższej) wynagrodzenie. Powódka nie przyjęła nowych warunków, wskutek czego stosunek pracy ustał z dniem 28 lutego 1990 r. Przyczyną decyzji zakładu pracy były zmiany organizacyjne służby finansowej oraz "kontrowersje na temat oceny zakresu i jakości pracy powódki".Gdy chodzi o żądanie dofinansowania wczasów powódki Sąd Wojewódzki ustalił, że regulamin zakładowego funduszu socjalnego pozwanej Spółdzielni uzależnia możliwość dofinansowania indywidualnie zorganizowanego wypoczynku od posiadania przez pracownika stażu pracy dłuższego niż rok i pod warunkiem, że pracownik korzystał z urlopu w wymiarze co najmniej 10 dni. Ponieważ powódka nie spełnia tych wymagań, jej żądanie w tym przedmiocie nie może być uwzględnione.Od powyższego wyroku złożyły rewizję obie strony. Rewizja pozwanej Spółdzielni domaga się zmiany wyroku w części zasądzającej kwotę 961.146 zł z odsetkami i oddalenia powództwa i zarzuca błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na przyjęciu, że wypowiedzenie powódce warunków pracy i płacy stanowi podstawę do przyznania odprawy pieniężnej, podczas gdy niesporne jest, że zmiana stanowiska powódki nie łączyła się w ogóle z ograniczeniem zatrudnienia. Zatem przesłanki z art. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19) nie zostały spełnione.Rewizja powódki dotyczy oddalonej części powództwa i kwestionuje prawidłowość wyliczenia wysokości odprawy pieniężnej. Zdaniem powódki, Sąd Wojewódzki powinien przyjąć za podstawę ustalenia odprawy wysokość zarobków "wynikającą z zaświadczenia strony pozwanej z dnia 28 czerwca 1990 r. (k. 31), to jest kwotę 549.976 zł, a przyjął 480.573 zł. Stąd różnica na jej niekorzyść wynosi 138.806 zł. W związku z tym powódka żąda zmiany wyroku przez zasądzenie na jej rzecz dodatkowo kwoty 138.806 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja strony pozwanej jest zasadna, a podstawę jej uwzględnienia stanowi naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 1 ust. 1 w związku z art. 8 i art. i 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 z późn. zm.).Punktem wyjścia dla rozważań w sprawie jest stwierdzenie, iż wypowiedzenie powódce warunków pracy i płacy spowodowane było zmianami organizacyjnymi służby finansowej nie łączącymi się ze zmniejszeniem zatrudnienia. Okoliczność ta jest w sprawie niesporna i została także ustalona przez Sąd Wojewódzkie Wynikają z niej ważne konsekwencje w zakresie uprawnień powódki do odprawy pieniężnej określonej w art. 8 wymienionej wyżej ustawy, przewidzianej dla pracowników, z którymi stosunek pracy został rozwiązany z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy.Rozwiązanie istniejącego między stronami stosunku pracy nastąpiło wskutek nieprzyjęcia przez powódkę nowych warunków pracy i płacy zaproponowanych jej w wyniku wypowiedzenia dotychczasowych warunków pracy i płacy. Było to zatem w rozumieniu prawa pracy rozwiązanie umowy o pracę dokonane przez zakład pracy.Jest niewątpliwe, że ani jednocześnie z powódką, ani w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące potem pozwana Spółdzielnia nie dokonała tzw. zwolnień grupowych. Zatem decyzją o wypowiedzeniu powódce warunków pracy i płacy, która doprowadziła do ustania stosunku pracy, należy traktować jako indywidualną decyzję, o której stanowi art. 10 ust. 1 powołanej uprzednio ustawy.Według powyższego przepisu, przepisy ustawy, z wyjątkiem art. 2-4, mają odpowiednie zastosowanie także w razie podejmowania przez kierownika zakładu pracy indywidualnych decyzji o zwalnianiu pracowników z przyczyn wymienionych w art. 1 ust. 1, jeżeli przyczyny te stanowiły wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy.Przenosząc tak sformułowaną istotę art. 10 ust. 1 ustawy do rozpoznawanej sprawy należy uznać, że warunkiem nabycia przez powódkę prawa do odprawy pieniężnej określonej w art. 8 ustawy jest spełnienie się przesłanek wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy.Przepis art. 1 ust. 1 ma następującą treść: "Przepisy ustawy stosuje się do zakładów pracy, w których następuje zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi lub technologicznymi, w tym także gdy zmiany te następują w celu poprawy warunków środowiska naturalnego...".Wykładnia gramatyczna przytoczonego przepisu prowadzi do wniosku, że zmiany organizacyjne, produkcyjne albo technologiczne, które spowodowały zwolnienie pracownika z pracy, nie są wystarczającą przesłanką powstania prawa do odprawy pieniężnej. Według bowiem ścisłego brzmienia wymienionego przepisu prawo do odprawy powstaje tylko wówczas, gdy zmiany te nastąpiły wskutek zmniejszenia zatrudnienia.Przy zastosowaniu tej metody wykładni należy dojść do wniosku, że roszczenie powódki o odprawę pieniężną z art. 8 ustawy jest nieuzasadnione, gdyż rozwiązanie stosunku pracy nie pozostawało w żadnym związku z ograniczeniem zatrudnienia. Było ono następstwem zmian natury organizacyjnej. Jest to okoliczność w sprawie niesporna i ustalona przez Sąd Wojewódzki.Istotną, rolę w rozwiązaniu stosunku pracy odegrała także decyzja powódki o nieprzyjęciu nowych warunków pracy i płacy zaproponowanych jej w wypowiedzeniu zmieniającym.Jeżeli zatem do rozwiązania stosunku pracy dochodzi również wskutek odmowy przyjęcia przez pracownika nowych warunków, ocenionych jako odpowiednie do stanu zdrowia, możliwości zawodowych itp., a także nie pogarszających w sposób zasadniczy dotychczasowego wynagrodzenia, to tego rodzaju stanowisko pracownika może być również potraktowane jako współprzyczyna rozwiązania stosunku pracy. W takiej zaś sytuacji, gdy rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy ma charakter indywidualnej decyzji, pracownikowi nie przysługuje odprawa pieniężna określona w art. 8 omawianej ustawy.W konsekwencji więc trzeba stwierdzić, że Sąd Wojewódzki dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów ustawy mającej zastosowanie w sprawie, gdyż przyjął, że zmiany organizacyjne w komórce finansowej, w której powódka pracowała, nie będące następstwem ograniczenia stanu zatrudnienia, są wystarczającą podstawą do zasądzenia na jej rzecz odprawy pieniężnej. Tymczasem - jak wynika z wcześniejszych rozważań - warunkiem wstępnym, a zarazem zasadniczym zastosowania ustawy jest zmniejszenie zatrudnienia, którego w pozwanej Spółdzielni nie było.W myśl art. 390 § 1 kpc naruszenie prawa materialnego przy istnieniu niezbędnych w prawie ustaleń uzasadnia zmianę zaskarżonego wyroku i wydanie przez sąd rewizyjny orzeczenia co do istoty sprawy.Dlatego też Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję strony pozwanej jako zasadną, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.Brak podstaw do zasądzenia na rzecz powódki odprawy pieniężnej sprawia także, iż jej rewizja zmierzająca do uzyskania wyższej odprawy pieniężnej podlega oddaleniu stosownie do art. 587 kpc.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.