I PR 37/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława M. przeciwko Wojewódzkiemu Związkowi Kółek Rolniczych w Ł. o odszkodowanie i sprostowanie opinii na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 8 marca 1977 r.1) uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 8.632,80 zł, zniósł w tym zakresie postępowanie przed Sądem Wojewódzkim i sprawę przekazał w powyższym zakresie do rozpoznania Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Skierniewicach;2) oddalił rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia kwoty 96.394 zł tytułem odszkodowania za pozostawanie bez pracy na skutek wydania przez zakład pracy krzywdzącej opinii. Powód wywodzi swe roszczenia z art. 23 i 24 k.c.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, a rozstrzygnięcie swe oparł na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach:Powód w okresie od dnia 1.IV.1975 r. do dnia 30.IX.1975 r. był zatrudniony w pozwanym Związku jako dyrektor Spółdzielni Kółek Rolniczych. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w wyniku wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. W dniu 24.I.1976 r. powodowi wydano opinię następującej treści: "Obywatel Stanisław M. z powierzonych mu obowiązków wywiązywał się w sposób nienależyty. W szczególności był pracownikiem mało zdyscyplinowanym. Wykazywał niewłaściwy stosunek do przełożonych oraz współpracowników. Rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w wyniku wypowiedzenia powodowi umowy o pracę na skutek niewywiązywania się przez w/w z nałożonych obowiązków".Odwoławcza komisja do spraw pracy orzeczeniem z dnia 29.IV.1976 r. oddaliła wniosek powoda o przywrócenie do pracy, wychodząc z założenia, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było zasadne i nie narusza przepisu art. 45 k.p. Tymże orzeczeniem odwoławcza komisja do spraw pracy zasądziła na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości 6-tygodniowego wynagrodzenia za pracę w związku z wydaniem powodowi niewłaściwej opinii o pracy. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 9.VI.1976 r. oddalił odwołanie powoda.W związku z powyższym strona pozwana wydała w dniu 24.VI.1976 r. drugą opinię następującej treści: "W okresie swej pracy Ob. Stanisław M. nie wykazał się zdolnościami dobrego organizatora, a ponadto doprowadził do zadrażnień między spółdzielnią a jednostką nadrzędną, a nawet z innymi organami, które ze spółdzielnią współpracowały. Wprawdzie w czasie swojego zatrudnienia Ob. Stanisław M. wykazywał dobre chęci, jednakże jego starania nie dawały efektów w zakresie prawidłowego zorganizowania pracy i stworzenia właściwej atmosfery w spółdzielni".W związku z odwołaniem się powoda od tej opinii Centralny Związek Kółek Rolniczych w dniu 1.X.1976 r. sporządził kolejną opinię, w której stwierdzono, że powód ze swych obowiązków wywiązywał się zadowalająco, wykazał się pracowitością i zaangażowaniem.Od dnia 23.I.1977 r. powód pracuje w nowym miejscu pracy. W poprzednim okresie szereg zakładów pracy odmówiło zatrudnienia powoda w związku z niekorzystną opinią.Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki, powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 28.X.1975 r. V PZP 10/75 (OSNCP z 1976 r. z. 1, poz. 3), przyjął, że pod rządem kodeksu pracy pracownik nie może żądać w drodze procesu cywilnego sprostowania opinii o pracy, ani też odszkodowania. Natomiast pracownik może w drodze powództwa dochodzić czci naruszonej przez zakład pracy, gdy przypisane mu w opinii właściwości lub zachowanie wykraczają poza granice opinii o pracy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego sformułowania zawarte zarówno w opinii z dnia 24.I.1976 r., jak również w opinii z dnia 24.VI.1976 r. nie wykraczają poza ocenę pracy powoda, w związku z czym brak jest podstaw do uwzględnienia żądań powoda na podstawie art. 23 i 24 k.c.Wyrok ten zaskarżył powód, domagając się jego zmiany i zasądzenia na jego rzecz odszkodowania z tytułu pozostawania bez pracy na skutek wydania przez stronę pozwaną krzywdzącej opinii.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Wojewódzki, że sformułowania zawarte w opinii o pracy z dnia 24.I.1976 r., i w opinii z dnia 24.VI.1976 r. nie wykraczają poza ocenę pracy powoda. Wobec tego zarzuty skarżącego, o ile opierają się na art. 23 i 24 k.c., nie mogą być uwzględnione, co - jak trafnie podniósł Sąd Wojewódzki - wynika z uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 28.X.1975 r. V PZP 10/75 (OSNCP z 1976 r. z. 1, poz. 3).Natomiast powstaje do rozstrzygnięcia problem, czy i jakie roszczenia służą pracownikowi w razie uchylenia się przez zakład pracy od spełnienia obowiązku wynikającego z § 4 art. 99 k.p. Zgodnie z powołaną dyspozycją orzeczenie odwoławczej komisji do spraw pracy lub sądu pracy, zasądzające na rzecz pracownika odszkodowanie w związku ze szkodą poniesioną przez pracownika na skutek wydania niewłaściwej opinii o pracy, zobowiązuje zakład pracy do zmiany treści opinii. Zachodzi więc pytanie, jak kształtuje się sytuacja prawna pracownika, jeżeli zakład pracy - wbrew obowiązkowi przewidzianemu w art. 99 § 4 k.p. - sprostuje opinię o pracy w sposób niezgodny lub nawet sprzeczny ze stanowiskiem, jakie zajął organ orzekający, zasądzając na rzecz pracownika odszkodowanie z tytułu szkody poniesionej przez pracownika na skutek wydania krzywdzącej opinii.Kodeks pracy w art. 99 uprawnia pracownika - po wyczerpaniu trybu przewidzianego w § 5 i § 6 art. 98 - do dochodzenia odszkodowania z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej przez zakład pracy pracownikowi wskutek niewydania mu w terminie lub wydania niewłaściwej opinii o pracy. Odszkodowanie to przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, nie dłużej jednak niż za 6 tygodni (§ 2 art. 99 k.p.). Dyscyplinująca funkcja prawa pracy, która m.in. znalazła wyraz w treści powołanego § 4 art. 99 k.p., wskazuje, że - w związku z zasądzeniem na rzecz pracownika odszkodowania z tytułu niewłaściwej opinii - nakazana we wspomnianej dyspozycji powinność zakładu pracy dokonania zmian treści opinii o pracy powinna nastąpić zgodnie ze wskazówkami zawartymi w orzeczeniu zasądzającym odszkodowanie i powinna być dokonana przez zakład pracy niezwłocznie po wydaniu tego orzeczenia. Wewnętrzna łączność, jaka zachodzi między § 1 i § 2 art. 99 k.p. a § 4 art. 99 k.p., pozwala przyjąć, że odszkodowanie, o którym mowa w § 2 art. 99 k.p., obejmuje okres od daty wydania pracownikowi niewłaściwej opinii o pracy do momentu, w którym zakład pracy, realizując w sposób należyty funkcję dyscyplinującą prawa pracy, powinien był dokonać zmian uprzednio wydanej opinii, zgodnie ze wskazówkami zawartymi w orzeczeniu zasądzającym odszkodowanie. Uchylenie się przez zakład pracy od obowiązku wynikającego z § 4 art. 99 k.p. uprawnia pracownika do żądania przed właściwymi organami zasądzenia ponownego odszkodowania w wysokości i na zasadach określonych w art. 99 k.p.Przechodząc po tych uwagach ogólnych do konkretnej sprawy, trzeba stwierdzić, że Sąd Pracy, dokonując w wyroku z dnia 9.VI.1976 r. oceny opinii z dnia 24.I.1976 r. w świetle art. 98 k.p., podkreślił, że jakkolwiek wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było zasadne, to jednak zbyt krótki okres jego pracy na stanowisku dyrektora nie daje podstaw do zdyskwalifikowania powoda w ogóle jako pracownika i że wobec tego opinia o pracy z dnia 24.I.1976 r., będąc dyskwalifikacją powoda jako pracownika, sprzeczna jest z art. 98 k.p., w związku z czym wymaga ona sprostowania stosownie do § 4 art. 99 k.p.Pomimo takich wskazówek strona pozwana w ponownej opinii z dnia 24.VI.1976 r. użyła zbliżonych określeń co w opinii z dnia 24.I.1976 r., jakkolwiek Sąd Pracy w wyroku z dnia 9.VI.1976 r. podkreślił, że zbyt krótki okres pracy powoda nie daje podstawy do jego zdyskwalifikowania. Tymczasem w opinii z dnia 24.VI.1976 r. znalazła się wzmianka o doprowadzeniu przez powoda do zadrażnień, stwarzaniu niewłaściwej atmosfery w zakładzie pracy itp. Doświadczenie życiowe wskazuje, że tego rodzaju cechy dyskwalifikują każdego pracownika, gdyż zakłady pracy niechętnie przyjmują do pracy osoby o konfliktowym charakterze.Trzeba przy tym podkreślić, że dopiero Centralny Związek Kółek Rolniczych w dniu 1.X.1976 r. sporządził opinię zgodną ze wskazaniami zawartymi w wyroku Sądu Pracy z dnia 9.VI.1976 r.W tych warunkach powodowi służy roszczenie o ponowne odszkodowanie na zasadach przewidzianych w art. 99 k.p. pod warunkiem wykazania, że na skutek treści opinii z dnia 24.VI. 1976 r. pozostawał bez pracy i poniósł w związku z tym szkodę. Organem właściwym do rozpoznania takiego żądania jest zgodnie z art. 264 § 1 pkt 3 k.p. odwoławcza komisja do spraw pracy. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28.X.1975 r. V PZP 10/75 (OSNCP z 1976 r. z. 1, poz. 3) wyjaśniono, że u podłoża roszczeń pracownika domagającego się ochrony dobra osobistego naruszonego przez zakład pracy treścią wydanej opinii leży szeroko pojęty stosunek pracy, w związku z czym do postępowania przed sądem powszechnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy art. 459-476 k.p.c.Mając powyższe na uwadze, Sąd Wojewódzki powinien był uznać się za rzeczowo niewłaściwy do rozpoznania odszkodowawczych roszczeń powoda w wysokości jego 6-tygodniowego wynagrodzenia za pracę (art. 99 § 2 k.p.) i przekazać w tym zakresie sprawę do rozpoznania właściwej odwoławczej komisji do spraw pracy. Z tych przeto względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie o zasądzenie odszkodowania w wysokości 6-tygodniowego wynagrodzenia powoda, zniósł w tym zakresie postępowanie przed Sądem Wojewódzkim i przekazał to żądanie do rozpoznania właściwej odwoławczej komisji do spraw pracy.W pozostałym zakresie zarzuty skarżącego jako bezpodstawne nie mogły być uwzględnione, w związku z czym rewizja w tej części została oddalona (art. 387 k.p.c.).