I PR 569/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Szczepański. Sędziowie: J. Tyszka, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka K. przeciwko Spółdzielni Pracy Metalowców w B. o zapłatę 780,72 zł, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 1966 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Henryk K. wystąpił z powództwem o zasądzenie od pozwanej Spółdzielni 780,72 zł z 8% tytułem ekwiwalentu za nie wykorzystane 12 dni urlopu wypoczynkowego.Sąd Powiatowy w Białymstoku przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku w trybie art. 18 § 1 k.p.c. do merytorycznego rozpoznania ustalając, co następuje:Do dnia 13 sierpnia 1964 r. powód pracował jako pracownik umysłowy na stanowisku starszego ekonomisty do spraw zaopatrzenia i transportu w Zakładzie Usługowo-Produkcyjnym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w B. Rozwiązanie stosunku pracy z tym Zakładem nastąpiło na skutek prośby powoda o zwolnienie go z pracy z dniem 13.VIII.1964 r. Pismem z dnia 5 sierpnia 1964 r. dyrekcja Zakładu przychyliła się do prośby powoda i wyraziła zgodę na zwolnienie go z pracy z dniem 13.VIII.1964 r.W dniu 14 sierpnia 1964 r. powód został przyjęty do pracy na stanowisko technika normowania w pozwanej Spółdzielni. Na stanowisku tym pracował do dnia 31 marca 1965 r. Następnie wypowiedziano mu warunki pracy i płacy z dniem 31.III.1965 r. i przeniesiono go na stanowisko niepracującego brygadzisty do prowadzenia zespołu chałupniczego. Stosunek pracy został rozwiązany na skutek wypowiedzenia przez stronę pozwaną z dniem 31 lipca 1965 r. Faktem bezspornym między stronami jest, że za rok 1965 powód otrzymał 18 dni urlopu wypoczynkowego.W piśmie wypowiadającym stosunek pracy strona pozwana stwierdza, że za nie wykorzystane 12 dni urlopu wypoczynkowego za rok 1965 powód otrzyma ekwiwalent pieniężny. Jednakże następnie strona pozwana nie wypłaciła powodowi tego ekwiwalentu stwierdzając, że prawo do urlopu nabywa się po przepracowaniu roku, a ponieważ powód rozpoczął pracę w dniu 14.VIII.1964 r., został zaś zwolniony 17.VII.1965 r., przeto nie nabył prawa do urlopu. Powyższy stan faktyczny jest między stronami niesporny. W świetle tego stanu faktycznego, zdaniem Sądu Powiatowego, zachodzi wątpliwość, czy w związku z przepisami art. 16 ust. 1 dekretu z dnia 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zm.), jak również § 9 rozp. Ministra Pracy i Op. Społecznej z dnia 22.II.1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 44) powód zachował prawo do urlopu, przechodząc do pracy w pozwanej Spółdzielni.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo i dla uzasadnienia rozstrzygnięcia tego przytoczył następujące argumenty:W literaturze prawniczej przeważa pogląd, że gdy pracownik przechodzi bezpośrednio do innego zakładu pracy - po rozwiązaniu stosunku pracy w poprzednim zakładzie pracy - za jego zgodą, to zachowuje prawo do urlopu. Przepis zatem art. 16 ust. 1 wspomnianego dekretu z dnia 18.I.1956 r. nie ma zastosowania, gdyż przepis ten podobnego wypadku wyraźnie nie przewiduje, stanowiąc m.in., że pracownik traci prawo do urlopu wówczas, gdy rozwiązanie umowy o pracę w poprzednim zatrudnieniu nastąpiło na skutek wypowiedzenia dokonanego przez pracownika.Takie stanowisko reprezentuje również Komitet Pracy i Płac wyjaśniając, że w wypadku rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron pracownik zachowuje ciągłość pracy w zakresie uprawnień urlopowych bez względu na to, z czyjej inicjatywy (pracownika czy zakładu pracy) rozwiązanie to nastąpiło, natomiast traci prawo do urlopu w roku kalendarzowym, w którym nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron na wyraźny wniosek pracownika (wyjaśnienie Kom. Pr. i Pł. z 4.XII.1961 r. - Dz. U. z 1962 r. Nr 1, poz. 2).W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji orzeczenia.W rewizji od tego wyroku pozwana wnosi o jego zmianę i oddalenie powództwa. Skarżąca zarzuca naruszenie art. 16 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 wraz ze zmianami) i § 9 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 lutego 1953 r. oraz podnosi zarzut sprzeczności ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym na skutek nieustalenia, że powód od marca 1965 r. pracował w pozwanej Spółdzielni jako robotnik.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanego, zważył, co następuje:1. W poprzednim zakładzie pracy powód był zatrudniony od dnia 1 lipca 1963 r. do dnia 13 sierpnia 1964 r. Podstawę do tego ustalenia daje zawarte w aktach osobowych powoda świadectwo pracy z dnia 13 sierpnia 1964 r. Na tej podstawie należy dojść do wniosku, że w roku 1965 powodowi przysługiwałoby już uprawnienie do jednomiesięcznego urlopu za ten rok z jego początkiem kalendarzowym. Jak to jednak ustalił Sąd Wojewódzki, od dnia 14 sierpnia 1964 r. powód rozpoczął pracę w pozwanej Spółdzielni. Dlatego też na podstawie art. 16 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 wraz ze zmianami) powód zachował uprawnienie do jednomiesięcznego urlopu z początkiem 1965 r. W sprawie nie wchodzi w grę żadna z ewentualności przewidzianych w końcowej części art. 16 ust. 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r., tzn. że nie nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę w poprzednim zatrudnieniu ani z winy powoda, ani wskutek dokonanego przez niego wypowiedzenia.Powód zwrócił się w swoim czasie do swego poprzedniego zakładu pracy o rozwiązanie umowy o pracę. Motywował to tym, że "praca w zakładzie pracy nie odpowiada jego kierunkowi nauki i jest związana z wyjazdami w teren". Zakład pracy w związku z tym złożył oświadczenie woli następującej treści: "W związku ze złożonym w dniu 5 sierpnia 1964 r. (...) podaniem (...) Dyrekcja wyraża zgodę na zwolnienie Obywatela z dniem 13.VIII.1964 r.". Z pisma tego i z faktu ustania stosunku pracy z dniem 13 sierpnia 1964 r. wynika, że umowa została rozwiązana nie na skutek wypowiedzenia przez powoda. Cechą bowiem charakterystyczną rozwiązania umowy przez kierownika w drodze wypowiedzenia jest to, że właśnie tylko i wyłącznie jego jednostronne oświadczenie wywołuje - po okresie wypowiedzenia - skutek w postaci zakończenia stosunku pracy. W świetle tego należy uznać, że powód, nawiązując stosunek pracy z nowym zakładem pracy następnego dnia, zachował uprawnienia urlopowe na rok następny, tj. rok 1965 (za rok 1965 przysługiwał mu urlop miesięczny).Jednakże obok art. 16 cytowanego dekretu obowiązuje jeszcze § 9 rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r. w sprawie urlopów dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (Dz. U. Nr 13, poz. 54), który stanowi, że pracownik nie traci prawa do urlopu w razie rozwiązania stosunku pracy na mocy wzajemnego porozumienia stron, chyba że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło wyraźnie na wniosek pracownika. Właśnie na naruszenie tego przepisu powołuje się pozwana Spółdzielnia. Zarzut ten jednak jest również nieuzasadniony. W sprawie niniejszej przepis ten nie ma zastosowania, nie chodzi bowiem o kwestię, czy powodowi przysługuje roszczenie o ekwiwalent za urlop od poprzedniego zakładu pracy. Powołany § 9 rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 54), co należy szczególnie podkreślić, pozostaje poza hipotezą art. 16 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11), nie dotyczy bowiem kwestii uprawnień urlopowych w razie przejścia pracownika - w warunkach określonych w art. 16 cytowanego dekretu - do innego zakładu pracy i kwestii znaczenia ciągłości pracy dla zachowania prawa do urlopu w nowym, ostatnim zakładzie pracy. Sytuacja taka nie mieści się w hipotezie § 9 rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r.Gdyby więc nawet były podstawy do uznania, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło wyraźnie na wniosek pracownika, to nie wyłącza to faktu, że jego roszczenia o urlop (ekwiwalent z tego tytułu) względem nowego zakładu pracy muszą być oceniane na podstawie przepisów o wymiarze urlopu z uwzględnieniem art. 16 dekretu z dnia 16 stycznia 1956 r.Na podstawie powyższych rozważań należy dojść do wniosku, że powód z dniem 1 stycznia 1965 r. nabył uprawnienia do rocznego urlopu.2. W sprawie jednak występuje zagadnienie, którego oba Sądy nie miały na względzie, a co podnosi w rewizji strona pozwana, a mianowicie zagadnienie związane z tym, że od 1 kwietnia 1965 r. powód był zatrudniony nie w charakterze pracownika umysłowego, lecz robotnika. Daje to podstawę do wniosku, że wobec wykorzystania przez powoda w 1965 r. 18 dni urlopu, nie przysługuje mu już dalszy urlop.Ocena tej sytuacji powinna nastąpić na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 28 lutego 1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 54), który ma następujące brzmienie: "W wypadku przejścia robotnika do pracy w charakterze pracownika umysłowego lub w wypadku odwrotnym - pracownik otrzymuje należny urlop w wymiarze obowiązującym według charakteru pracy w czasie rozpoczęcia urlopu, z zaliczeniem pełnego okresu pracy w tym samym zakładzie pracy".Analizowany przepis należy rozumieć w ten sposób, że pracownikowi przysługuje urlop w takim wymiarze, w jakim uzasadnia to charakter pracy w chwili wykorzystywania prawa do urlopu. Jeżeli więc pracownik umysłowy wykorzystuje urlop w tym charakterze, to przysługuje mu urlop miesięczny, dopóki nie nastąpi zmiana charakteru pracy, jeżeli zaś chciałby wykorzystać urlop dopiero po zmianie charakteru zatrudnienia, to przysługiwać mu będzie urlop w wymiarze przysługującym pracownikowi fizycznemu. Wymaga przy tym podkreślenia tendencja do uregulowania tego zagadnienia w układach zbiorowych pracy w takim sensie, że w razie zmiany charakteru pracy pracownikowi przysługuje urlop w takim wymiarze, jaki określa charakter pracy wykonywanej przed podjęciem urlopu.Powołany przepis używa sformułowania "w czasie rozpoczęcia urlopu". Pod przepis ten podpada zarówno sytuacja, gdy pracownik rozpoczął i wykorzystał w pełni urlop, jak i sytuacja, gdy pracownik rozpoczął urlop, ale wykorzystał tylko część urlopu przysługującą mu w charakterze dotychczasowym, tj. przed zmianą charakteru pracy.Fakt rozpoczęcia urlopu i wykorzystania tylko jego części w charakterze pracownika umysłowego nie pozbawia pracownika umysłowego - nawet w wypadku późniejszej zmiany charakteru pracy - jego uprawnień do urlopu przewidzianego dla pracowników umysłowych. Ta ostatnia sytuacja występuje w sprawie niniejszej. Wymaga przy tym podkreślenia, że według pisma zawierającego wypowiedzenie warunków pracy i płacy z dnia 30 marca 1965 r. powód z dniem 1 kwietnia 1965 r. został przeniesiony na stanowisko niepracującego brygadzisty do prowadzenia zespołu chałupniczego; jednocześnie nastąpiło wypowiedzenie dotychczasowych warunków płacy z dniem 31 marca 1965 r. na dzień 30 czerwca 1965 r., z którym to dniem powód miał otrzymywać wynagrodzenie w wysokości dotychczasowej, "lecz w razie nieuzyskania w tym okresie etatu pracownika umysłowego na przewidziane stanowisko" otrzyma wynagrodzenie przewidziane dla pracowników fizycznych.Z pisma tego wynika, że przynajmniej do końca okresu wypowiedzenia umowy, tj. do dnia 30 czerwca 1965 r., powoda należy uważać za pracownika umysłowego. Tak też widocznie do czasu rozwiązania umowy w drodze wypowiedzenia traktowała powoda strona pozwana.W związku z wyżej wyrażonym poglądem prawnym istotne znaczenie należy przypisać faktowi, że 13 dni urlopu za rok 1965 powód wykorzystał w maju tego roku, a więc w okresie wypowiedzenia, w którym zachował stanowisko pracownika umysłowego (akta osobowe - podanie z dnia 14 maja 1965 r. o udzielenie części urlopu).Z tych przyczyn rewizję pozwanej należało oddalić, jako ostatecznie nieuzasadnioną.