I PR 66/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: B. Błachowska (sprawozdawca), W. Dębicka.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Bogdana I. przeciwko Przedsiębiorstwu Transportowemu Handlu Wewnętrznego w Ł. o dodatek za staż pracy na skutek odwołania wnioskodawcy od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 19 maja 1983 r.oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneBogdan I. wystąpił o przyznanie dodatku stażowego do wynagrodzenia otrzymywanego w Przedsiębiorstwie Transportowym Handlu Wewnętrznego w Łodzi. W uzasadnieniu żądania podał, że w okresie od dnia 25.IX.1952 r. do dnia 12.IX.1975 r. pełnił zawodową służbę wojskową, a od dnia 13.IX.1976 r. do dnia 1.VI.1977 r. zatrudniony był w Inowrocławiu w Hucie Szkła Gospodarczego "Irena". Tych okresów nie chce zaliczyć pozwane Przedsiębiorstwo Transportowe Handlu Wewnętrznego do okresu zatrudnienia wymaganego do otrzymania dodatku stażowego, mimo że do 1978 r. dodatek był mu wypłacany.Zakładowa Komisja Rozjemcza przy Przedsiębiorstwie Transportowym Handlu Wewnętrznego postanowieniem z dnia 15.IV.1983 r. przekazała sprawę do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na występujące wątpliwości prawne (art. 263 k.p.).Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 19.V.1983 r. oddalił "roszczenie Bogdana I. o dodatek stażowy". W uzasadnieniu Okręgowy Sąd podniósł, że brak podstaw do zaliczenia okresu służby wojskowej i okresu pracy w Hucie "Irena" do okresu zatrudnienia u strony pozwanej, albowiem okres przerwy między pierwszym a następnym zatrudnieniem wynosi 10 miesięcy. Artykuł 62 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie może mieć w sprawie zastosowania, gdyż odnosi się tylko do pierwszego zatrudnienia po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W przypadku dalszych zmian zatrudnienia obowiązują przepisy ogólne, w tym przypadku uchwała nr 68 Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1982 r. zmieniająca uchwałę nr 60 Rady Ministrów w sprawie zasad wynagradzania pracowników transportu samochodowego, spedycji krajowej i komunikacji miejskiej (M. P. Nr 11, poz. 79), której warunki nie zostały spełnione przez wnioskodawcę.Od wyroku powyższego odwołał się wnioskodawca. Nie zgadza on się z interpretacją przepisów uchwały nr 68 Rady Ministrów i art. 62 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych dokonaną w zaskarżonym wyroku i powołuje się na art. 62 ust. 3 tej ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dodatek za staż pracy stanowi składnik wynagrodzenia za pracę, mający przede wszystkim na celu większe związanie pracownika z konkretnym zakładem pracy, dlatego uzależniony jest przede wszystkim od stażu pracy w jednym zakładzie pracy bądź resorcie. Występuje zróżnicowanie warunków uzależniających nabycie prawa do dodatku oraz jego wysokości w postanowieniach układów zbiorowych pracy lub w innych przepisach płacowych, regulujących zasady nabywania prawa do dodatku, w poszczególnych resortach czy gałęziach gospodarki narodowej. Zróżnicowanie to wynika ponadto z faktu szczególnej, bardziej korzystnej regulacji prawnej dotyczącej zaliczenia niektórych okresów nieświadczenia pracy do okresów zatrudnienia, od których uzależnione są różne uprawnienia pracownicze. Do takich przepisów należy m.in. art. 62 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134). Przepis ten - w brzmieniu ustalonym art. X przepisów wprowadzających kodeks pracy - w ust. 1 i 3 ma treść następującą:"Art. 62.1. Czas odbywania zawodowej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli podjął on zatrudnienie w ciągu jednego roku od dnia zwolnienia ze służby, a jeżeli pełnił służbę w okresie próbnym - w ciągu 3 miesięcy od tego dnia.2. (...).3. Jeżeli żołnierz nie może podjąć zatrudnienia lub złożyć wniosku o skierowanie do pracy w terminach określonych w ust. 1 ze względu na chorobę powodującą niezdolność do pracy lub inwalidztwo, zachowuje on uprawnienia określone w ust. 1 w razie podjęcia zatrudnienia lub złożenia wniosku w ciągu 3 miesięcy od dnia ustania niezdolności do pracy lub inwalidztwa".Prawidłowy jest pogląd Okręgowego Sądu, że art. 62 ust. 1 wymienionej ustawy odnosi się tylko do pierwszego zatrudnienia po zwolnieniu ze służby. Pogląd ten znajduje oparcie w jednolitym orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.in. w uchwale z dnia 20.V.1977 r. w sprawie I PZP 19/77 - OSNCP z 1978 r. z. 3, poz. 41, w wyroku z dnia 21.XI.1979 r. I PR 68/79). Jak trafnie bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 20.V.1977 r. - a co w pełni podziela obecny skład Sądu Najwyższego - za wnioskiem, że w zakresie nabycia prawa do dodatku za wieloletnią pracę zachowanie terminów przewidzianych w art. 62 ust. 1 ma znaczenie tylko do pierwszego zatrudnienia byłego żołnierza po zwolnieniu ze służby wojskowej, przemawia zarówno wykładnia gramatyczna wyprowadzona z brzmienia przepisu, jak i wykładnia funkcjonalna. Odmienna wykładnia prowadziłaby do rozwiązań sprzecznych z celami tego przepisu i wyłączałaby stosowanie tych przepisów kodeksu pracy, które mają charakter dyscyplinujący w stosunku do pracowników.Wykładnia przytoczonego przepisu więc nie stała na przeszkodzie w zaliczeniu wnioskodawcy okresu służby wojskowej do uprawnień związanych z zatrudnieniem w Hucie Szkła Gospodarczego "Irena", albowiem było to pierwsze zatrudnienie wnioskodawcy, podjęte przed upływem roku od czasu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.Odmienna jednak sytuacja występuje w związku z zatrudnieniem podjętym przez wnioskodawcę u strony pozwanej z dniem 29.III.1978 r. po uprzednim zwolnieniu z Huty "Irena" z dniem 1.VI.1977 r. Przerwa między tymi zatrudnieniami wynosiła 10 miesięcy, a zatrudnienie u pozwanego było drugim zatrudnieniem podjętym przez wnioskodawcę po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Ocena tej przerwy więc nie może nastąpić na podstawie art. 62 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Wbrew również poglądowi prezentowanemu w odwołaniu, ocena tej przerwy nie może być dokonana na podstawie art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17.XI.1981 r. w sprawie I PRN 80/81 (OSNCP z 1982 r. z. 5-6, poz. 80) wypowiedział m.in. następujący pogląd prawny: Warunkiem zaliczenia zawodowej służby wojskowej do okresu zatrudnienia jest podjęcie zatrudnienia przez żołnierza zwolnionego z tej służby w ciągu 3 miesięcy od ustania inwalidztwa, w tym również inwalidztwa trzeciej grupy.Przed ustaniem inwalidztwa (także inwalidztwa trzeciej grupy) termin 3-miesięczny przewidziany w art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie rozpoczyna biegu.Przytoczona wyżej teza została postawiona w sytuacji faktycznej, w której wnioskodawca do dnia 10.II.1978 r. był zawodowym żołnierzem w dniu 1.III.1979 r. został uznany za inwalidę III grupy, a pracę podjął w pozwanych zakładach z dniem 9.VII.1979 r. Była to pierwsza praca tego wnioskodawcy po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.W rozpoznawanej sprawie występuje odmienny stan faktyczny. Wnioskodawca podjął pracę u strony pozwanej nie jako inwalida wojskowy, lecz jako emeryt. Jak wynika bowiem z zaświadczenia wydanego przez Wojewódzki Sztab Wojskowy w Łodzi z dnia 29.IX.1982 r., wnioskodawca jest uprawniony do wojskowej renty inwalidzkiej i emerytury wojskowej od dnia 1.X.1975 r., ale od tej daty pobiera emeryturę jako świadczenie wyższe. Jako emeryt, pobierający wojskową emeryturę, podjął pracę w Hucie Szkła Gospodarczego "Irena" i następnie - po zwolnieniu z tej pracy i po przerwie trwającej 10 miesięcy - podjął pracę u strony pozwanej z dniem 29.III.1978 r., mimo że inwalidztwo jego (III grupa) nie ustało.Wykładnia gramatyczna art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych prowadzi do wniosku, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy zwolniony żołnierz z zawodowej służby wojskowej "nie może podjąć zatrudnienia lub złożyć wniosku o skierowanie do pracy w terminach określonych w ust. 1 ze względu na chorobę powodującą niezdolność do pracy lub inwalidztwo (...)". Chodzi więc o przeszkody spowodowane chorobą lub inwalidztwem w podjęciu pierwszej pracy po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W ust. 3 art. 62 nastąpiło wydłużenie terminu rocznego od zwolnienia ze służby, określonego w ust. 1 tego przepisu, dla podjęcia zatrudnienia warunkującego zachowanie uprawnień pracowniczych związanych z zaliczeniem okresu zawodowego służby wojskowej do stażu pracy wymaganego m.in. do otrzymania dodatku za staż pracy. To wydłużenie terminu ponad rok od zwolnienia z zawodowej służby wojskowej może nastąpić tylko w sytuacji unormowanej ściśle w omawianym przepisie, tj. wówczas, gdy niemożność dotrzymania terminu rocznego od zwolnienia ze służby dla podjęcia pierwszej pracy po tym zwolnieniu spowodowana jest chorobą lub inwalidztwem.Odmienna wykładnia, dopuszczająca możliwość zastosowania art. 62 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych do sytuacji nie związanej z ust. 1 tego przepisu, nie tylko naruszałaby zasady wykładni gramatycznej i systemowej, ale prowadziłaby do rozwiązań sprzecznych z funkcją tego przepisu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że art. 62 ust. 1, 2 i 3 wymienionej ustawy stwarza szczególne przywileje dla żołnierza zwolnionego z zawodowej służby wojskowej, który stosunkowo szybko od zwolnienia z tej służby podejmie pierwszą pracę. Celem omawianego art. 62 ust. 1, 2 i 3 nie było stworzenie szczególnych przywilejów dla żołnierza zwolnionego z zawodowej służby wojskowej niezależnie od warunków tam wymienionych, o czym najlepiej świadczy treść ust. 4 art. 62. W myśl tego przepisu w sytuacji, gdy zwolniony żołnierz nie zachowa terminów przewidzianych w ust. 1 i 3, okres służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia tylko w zakresie uprawnień, które nie są uzależnione od nieprzerwanego zatrudnienia w tym samym zakładzie pracy lub od spełnienia innych warunków.Jak słusznie również podniósł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 20.V.1977 r., odmienna wykładnia art. 62 ust. 1 - również art. 62 ust. 3 - wyłączałaby stosowanie tych przepisów kodeksu pracy w stosunku do byłego żołnierza zawodowego zmieniającego pracę, które mają charakter dyscyplinujący w stosunku do pracowników.W tym stanie rzeczy trzeba stwierdzić, że w zakresie nabycia prawa do dodatku za staż pracy przez byłego żołnierza zawodowego, mającego uprawnienia do wojskowej renty inwalidzkiej, lecz nie pobierającego takiej renty, który po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, pobierając wojskową emeryturę, podejmuje drugie i kolejne zatrudnienie, nie ma zastosowania art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 134) w brzmieniu ustalonym art. X przepisów wprowadzających kodeks pracy. Do oceny przerwy w pracy między pierwszym a drugim zatrudnieniem mają wówczas zastosowanie ogólne przepisy płacowe regulujące zasady nabywania prawa do dodatku w resorcie czy w gałęzi gospodarki narodowej, do których należy zakład zatrudniający byłego żołnierza.Okręgowy Sąd - wprawdzie lakonicznie - dokonał oceny rozstrzyganego stanu faktycznego w aspekcie przepisów ogólnych regulujących prawo do dodatku za staż pracy w pozwanym zakładzie. Jest to przede wszystkim uchwała nr 60 Rady Ministrów z dnia 15 marca 1974 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników transportu samochodowego, spedycji krajowej i komunikacji miejskiej (M. P. Nr 9, poz. 66 i Dz. U. z 1974 r. Nr 51, poz. 332; M. P. z 1978 r. Nr 15, poz. 51; M. P. z 1982 r. Nr 11, poz. 79).W § 4 wymienionej uchwały w brzmieniu ustalonym uchwałą nr 68 Rady Ministrów z dnia 13 kwietnia 1982 r. (M. P. Nr 11, poz. 79) sprecyzowane zostały warunki, od których uzależnione jest zaliczenie - do okresu wymaganego do uzyskania dodatku za staż pracy - okresów zatrudnienia po dniu 22.VII.1974 r. w uspołecznionych zakładach pracy. Jednym z warunków jest podjęcie ponownie pracy przed upływem trzech miesięcy od jej rozwiązania, jeżeli umowa o pracę w poprzednim zakładzie została rozwiązana w innym trybie niż wymieniony w pkt 1 i 2 ust. 1 § 4. Ma rację Okręgowy Sąd, że ten warunek nie został spełniony przez wnioskodawcę, albowiem przerwa między zatrudnieniem w Hucie Szkła Gospodarczego "Irena" a zatrudnieniem u strony pozwanej przekroczyła ten okres i trwała 10 miesięcy. Wnioskodawca nie przedstawił jednak przed Okręgowym Sądem żadnych okoliczności, które by wskazywały na występowanie sytuacji, o których mowa w tych punktach. Również w odwołaniu nie podaje żadnych dowodów pozwalających ewentualnie ustalić okoliczności, o których mowa w szczególności w § 4 ust. 2 pkt 3a uchwały nr 60.Z tych względów odwołanie podlegało oddaleniu na podstawie art. 61 w związku z art. 74 § 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.).