I PRN 1/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stanisława W. i 87 innych przeciwko Przedsiębiorstwu Budowlano-Montażowemu w R. o zapłatę premii regulaminowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy wymienionym Przedsiębiorstwie w R. z dnia 15 lipca 1974 r.,uchylił zaskarżone orzeczenie w części uwzględniającej wnioski i oddalił wnioski o zapłatę premii regulaminowej.Uzasadnienie faktyczneWnioskiem z dnia 3 kwietnia 1974 r. 88 pracowników umysłowych zatrudnionych w Przedsiębiorstwie Budowlano-Montażowym w R. wystąpiło do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy tym Przedsiębiorstwie o zobowiązanie zakładu pracy do wypłacenia pozostałej połowy premii za IV kwartał 1973 r., której wypłata została im decyzją dyrekcji wstrzymana z powodu przekroczenia osobowego funduszu płac. Zdaniem wnioskodawców, wstrzymanie wypłaty premii jest nieuzasadnione w świetle obowiązującego w tym Przedsiębiorstwie regulaminu premiowania pracowników umysłowych, według którego premie dla pracowników wypłaca się - jak głosi § 9 pkt 5 regulaminu - niezależnie od wyników osiągniętych przez Przedsiębiorstwo jako całość.Zakładowa Komisja Rozjemcza, podzielając stanowisko powodów, uwzględniła ich wnioski.Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Budowlanego, po rozpoznaniu odwołania Przedsiębiorstwa, uchylił orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej, wskazując potrzebę imiennego oznaczenia osób, na których rzecz mają być zasądzone kwoty, i ustalenia, czy wśród wnioskodawców znajdują się pracownicy bezpośrednio odpowiedzialni za gospodarkę funduszem płac oraz czy wszyscy pozostali wnioskodawcy spełnili warunki uprawniające do otrzymania premii w pełnej wysokości. Jednocześnie jednak Zarząd Główny wypowiedział pogląd, że w regulaminie została określona grupa pracowników odpowiedzialnych za gospodarkę funduszem płac i że postanowień regulaminu w zakresie pozbawienia premii tych pracowników nie można stosować wobec pozostałych pracowników umysłowych, regulamin bowiem jest dla nich korzystniejszy od ogólnie obowiązujących przepisów w zakresie premiowania.Zakładowa Komisja Rozjemcza - po ponownym rozpoznaniu sprawy - orzeczeniem z dnia 15 lipca 1974 r. uznała za uzasadniony wniosek 86 pracowników o wypłatę wstrzymanej części premii, oddaliła zaś wniosek 2 pozostałych pracowników, w stosunku do których, jako odpowiedzialnych za gospodarkę funduszem płac, odmowę wypłaty uznała za uzasadnioną.Orzeczenie to w terminie 6-miesięcznym zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL; zarzucając rażące naruszenie art. 8 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych oraz § 23 uchwały nr 91 Rady Ministrów z dnia 7 maja 1971 r. w sprawie zasad korekty funduszu płac oraz zasad i trybu kontroli funduszu płac przedsiębiorstw uspołecznionych wykonywanej przez banki (M.P. Nr 32, poz. 201), wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części zasądzającej i o oddalenie wniosków.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Trafnie wywodzi skarżący, że regulamin premiowania pracowników umysłowych zatrudnionych w pozwanym Przedsiębiorstwie stanowił integralną część indywidualnych umów o pracę. Umowy zaś mogą przewidywać określone wymagania, od których spełnienia uzależniona jest wypłata konkretnych świadczeń. Regulamin, o którym mowa, został wydany z powołaniem się na układ zbiorowy pracy w budownictwie i na podstawie zarządzenia nr 31 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 4 sierpnia 1973 r. w sprawie premiowania pracowników umysłowych zatrudnionych w państwowych przedsiębiorstwach i kombinatach budowlano-montażowych oraz grupujących je zjednoczeniach; został on zatwierdzony przez Konferencję Samorządu Robotniczego i zaakceptowany przez Dyrektora właściwego Zjednoczenia Budownictwa.W omawianym regulaminie odmiennie unormowano premiowanie kadry kierowniczej i pozostałych pracowników umysłowych; w szczególności różnicę występują w przedmiocie utraty prawa do premii. Jeżeli chodzi o występującą w sporze grupę pracowników, to mogą być oni pozbawieni premii, jeśli w danym okresie nie wywiązali się z obowiązków wynikających z zakresu ich pracy oraz w wypadku niezadowalającego stanu bezpieczeństwa i higieny pracy. Przedsiębiorstwo nie twierdzi, by istniały tego rodzaju negatywne przesłanki dotyczące wnioskodawców. Również wyniki osiągnięte przez Przedsiębiorstwo nie stanowią okoliczności, od których regulamin uzależnia wypłatę wnioskodawcom premii. Stwierdzenia powyższe jednak nie przesądzają o słuszności zgłoszonych wniosków, regulamin bowiem w § 10 odsyła ponadto do wspomnianej już uchwały nr 91 Rady Ministrów z dnia 7 maja 1971 r., a ściślej do określonych w tej uchwale następstw przekroczenia funduszu płac lub wystąpienia nieprawidłowości w gospodarce funduszem płac. Tym samym postanowienia uchwały nr 91 Rady Ministrów stały się, podobnie jak sam regulamin, integralną częścią indywidualnych umów o pracę.Rozdział V cytowanej uchwały, zatytułowany "Sankcje za nieprawidłową gospodarkę funduszem płac", przewiduje w § 24, że w razie wystąpienia w przedsiębiorstwie poważniejszych nieprawidłowości w gospodarce funduszem płac pracownicy odpowiedzialni za gospodarkę funduszem płac oraz pracownicy naruszający dyscyplinę płac powinni być pozbawieni premii do pełnej wysokości, przypadającej na podstawie regulaminów premiowania. Ponadto zawarty w tymże rozdziale § 23 nakazuje wstrzymanie wypłaty części funduszu premiowego pracowników umysłowych w razie powstania w przedsiębiorstwie przekroczenia osobowego funduszu płac, które to przekroczenie podlega obowiązkowi likwidacji. Jeżeli obowiązujące przepisy o premiowaniu w danym przedsiębiorstwie nie określają wysokości sankcji za przekroczenie funduszu płac, to wówczas organ zatwierdzający wypłatę premii obowiązany jest wstrzymać wypłaty z funduszu premiowego pracowników umysłowych w kwocie odpowiadającej przekroczeniu, lecz nie więcej niż 50% funduszu premiowego zatwierdzonego za wyniki danego okresu.W świetle przytoczonych wyżej, a zawartych w § 23 uchwały Rady Ministrów zasad błędny jest pogląd wnioskodawców, jak również nietrafne stanowisko Zakładowej Komisji Rozjemczej, że nieusprawiedliwione przekroczenie osobowego funduszu płac nie uzasadnia wstrzymania wnioskodawcom wypłaty części premii.Subiektywne przekonanie wnioskodawców o słuszności ich stanowiska jest oparte na złożeniu, że sankcje w zakresie premii nie powinny spotykać takich pracowników, którzy wywiązali się ze swoich obowiązków, nie są odpowiedzialni za gospodarkę funduszem płac i nie mieli żadnego wpływu na powstanie w przedsiębiorstwie nieusprawiedliwionego przekroczenia osobowego funduszu płac. Nie negując trafności takiego założenia, należy zauważyć, że stanowisko wnioskodawców jest wynikiem nieporozumienia. Określone w uchwale nr 91 Rady Ministrów z dnia 7 maja 1971 r. (M.P. Nr 32, poz. 201) "sankcje" za nieprawidłową gospodarkę funduszem płac mają charakter represyjny w zakresie pozbawienia premii pracowników odpowiedzialnych za gospodarkę funduszem płac oraz pracowników naruszających dyscyplinę płac (§ 24 uchwały). Wstrzymanie natomiast wypłaty części funduszu premiowego pracownikom umysłowym pionu niekierowniczego nie stanowi sankcji w znaczeniu represyjnym, lecz jest w odniesieniu do wymienionych pracowników następstwem niespełnienia wymagania - przewidzianego w umowie o pracę, której integralną częścią są postanowienia regulaminu premiowania i tejże uchwały - wymagania, od którego zależy wypłata premii w pełnej wysokości. Zależy ona od nieprzekroczenia osobowego funduszu płac. Jest to zastrzeżenie warunku zawieszającego, stosownie bowiem do § 23 ust. 3 uchwały kwoty zawieszonych premii podlegają wypłacie w razie likwidacji przekroczenia funduszu płac, przy czym zgodnie z jej § 21 ust. 2 przekroczenia funduszu płac powstałe na koniec I, II i III kwartału przedsiębiorstwa obowiązane są zlikwidować do końca roku obrachunkowego.W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że nastąpiło znaczne przekroczenie osobowego funduszu płac, które nie zostało do końca roku obrachunkowego zlikwidowane. Nie został więc spełniony warunek, od którego umowa uzależniała wypłatę premii w pełnej wysokości. Z tej przyczyny orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej w części uwzględniającej wnioski rażąco narusza prawo, podlegało więc uchyleniu, wnioski zaś wymienionych w sentencji 86 wnioskodawców - oddaleniu (art. 277 kodeksu pracy w związku z art. 422 § 1 k.p.c.).Ponieważ do postępowania przed Sądem Najwyższym, wywołanego złożeniem rewizji nadzwyczajnej od prawomocnego orzeczenia komisji rozjemczej, stosuje się z mocy art. 277 § 2 kodeksu pracy odpowiednio przepisy k.p.c. dotyczące rewizji nadzwyczajnej, te zaś przewidują, że Sąd Najwyższy rozpoznaje rewizję nadzwyczajną na rozprawie (art. 420 § 1 k.p.c.), a na podstawie art. 316 § 1 k.p.c., który do rewizji nadzwyczajnej z mocy art. 423 § 1 k.p.c. stosuje się odpowiednio, sąd po rozpoznaniu sprawy na rozprawie wydaje wyrok, przeto należało rozstrzygnięcie orzec w formie wyroku.