I PRN 107/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Waldemara N. przeciwko Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. o odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 23 września 1976 r. oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie uchwały nr 6 Zarządu Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych z dnia 21 stycznia 1976 r. wnioskodawca został powołany z dniem 1.I.1976 r. na stanowisko zastępcy dyrektora Spółdzielni Kółek Rolniczych w S.Decyzją zaś Zarządu Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych, doręczoną wnioskodawcy 28.IV.1976 r., został on odwołany z podanego wyżej stanowiska z dniem 31 maja 1976 r. z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia od dnia 30.IV.1976 r. Zarząd Wojewódzki Związku Kółek Rolniczych zwrócił się też w dniu 27.IV.1976 r. do Rady pozwanej Spółdzielni o odwołanie wnioskodawcy ze stanowiska zastępcy dyrektora.Rada Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. na posiedzeniu z dnia 7.VI.1976 r. podjęła uchwałę o odwołaniu wnioskodawcy ze stanowiska zastępcy dyrektora z dniem 31.V.1976 r. Wnioskodawca powołał się na obowiązujący w Spółdzielni statut i twierdził, że Rada Spółdzielni, nie zaś Zarząd Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych, była organem właściwym do powołania i odwołania zastępcy dyrektora. Wnioskodawca żądał uznania za bezskuteczną decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych o odwołaniu go ze stanowiska zastępcy dyrektora pozwanej Spółdzielni i zasądzenia wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy.Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w dniu 15.VI.1976 r. zasądziła od Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych na rzecz wnioskodawcy kwotę 2.700 zł tytułem odszkodowania za czas pozostawania bez pracy od dnia 1 do 15 czerwca 1976 r. i oddaliła wniosek o uznanie bezskuteczności odwołania.Komisja Odwoławcza stwierdziła, że nie jest uprawniona do orzekania o bezskuteczności odwołania ze względu na treść art. 69 k.p. Zasadne było natomiast żądanie wnioskodawcy o zapłatę odszkodowania. Na podstawie bowiem § 23 pkt 2 statutu pozwanej Spółdzielni zastępcę dyrektora powołuje i odwołuje Rada Spółdzielni. Organ ten powziął uchwałę o odwołaniu wnioskodawcy w dniu 7.VI.1976 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uchylił orzeczenie Komisji Odwoławczej na skutek odwołań obu stron, ponieważ nie wezwano do udziału w sprawie pozwanej Spółdzielni, z którą wnioskodawcę łączył stosunek pracy, i bezpodstawnie zasądzono należność od Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych.Komisja Odwoławcza po ponownym rozpoznaniu sprawy zasądziła na rzecz wnioskodawcy od pozwanej Spółdzielni kwotę 8.100 zł jako uzupełnienie już wypłaconej kwoty 2.700 zł. zasądzona kwota stanowi wynagrodzenie wnioskodawcy od 15.VI. do 31.VII.1976 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie stron od orzeczenia Komisji Odwoławczej, stwierdziwszy, że odwołanie wnioskodawcy ze stanowiska zastępcy dyrektora przez uprawniony organ, tj. Radę Spółdzielni, nastąpiło 7.VI.1976 r. i z mocy art. 70 ust. 2 k.p. skutkowało rozwiązanie umowy o pracę z dniem 31.VII.1976 r. Na podstawie art. 49 k.p. wnioskodawcy przysługuje wynagrodzenie do czasu rozwiązania umowy.Prokurator Generalnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w której zarzucił rażące naruszenie art. 45 § 3 i 5 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, § 17, 26 i 27 statutu pozwanej Spółdzielni, art. 70 § 2 i 245 k.p. oraz art. 55 ustawy o o.s.p. i u.s., a ponadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Skarżący wywiódł, że stosownie do § 17 statutu dyrektor i jego zastępcy stanowią zarząd, który jest organem Spółdzielni. Powołanie wnioskodawcy przez Radę Spółdzielni na stanowisko zastępcy dyrektora powoduje powierzenie mu funkcji organu Spółdzielni. Powstały na skutek wyboru stosunek prawny między członkami zarządu a Spółdzielnią jest stosunkiem pracowniczym. Udział w zarządzie Spółdzielni polega na wykonywaniu określonych w statucie zadań należących do kompetencji tego organu i jest pozbawiony podporządkowania pracowniczego. Stosunek pracy z wnioskodawcą zawiązany został przez Wojewódzki Związek Kółek Rolniczych na skutek powołania go na stanowisko zastępcy dyrektora Spółdzielni. Wnioskodawca jako członek zarządu zatrudniony na stanowisku kierowniczym był związany ze Spółdzielnią dwoma niezależnymi od siebie, jakkolwiek ściśle ze sobą powiązanymi stosunkami prawnymi. Połączenie funkcji członka zarządu ze stanowiskiem zastępcy dyrektora w pozwanej Spółdzielni wymagało dokonania czynności prawnych, powodujących rozwiązanie obu tych stosunków prawnych. Wojewódzki Związek Kółek Rolniczych odwołał wnioskodawcę ze stanowiska zastępcy dyrektora z dniem 31.V.1977 r. Z tym samym dniem Rada Spółdzielni odwołała wnioskodawcę z funkcji członka zarządu. Oba stosunki prawne zostały rozwiązane w dniu 31.V.1977 r. Przyjęcie przez Sąd Pracy daty podjęcia przez Radę Spółdzielni uchwały z 7.VI.1976 r. o odwołaniu wnioskodawcy z funkcji członka zarządu za datę wypowiedzenia mu umowy o pracę było nieprawidłowe. Bezpodstawnie więc przyznano wnioskodawcy odszkodowanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słusznie w rewizji nadzwyczajnej zwraca się uwagę na konieczność rozróżnienia stosunku prawnego, jaki łączy spółdzielnię z członkami jej zarządu, od istniejącego między tymi podmiotami stosunku pracy. Odrębność obu tych stosunków prawnych akcentuje ustawa o spółdzielniach i ich związkach, w szczególności w art. 45 § 5 i art. 46 § 4. Różny też może być sposób nawiązania każdego z wymienionych stosunków. Powierzenie funkcji członka zarządu unormowane przepisami prawa spółdzielczego następuje na podstawie wyboru organu spółdzielni. Nawiązanie stosunku pracy określają przepisy należące do dziedziny prawa pracy. Ustawa o spółdzielniach w art. 46 § 4 przewiduje też taką sytuację, w której wybór na członka zarządu powoduje automatyczne nawiązanie stosunku pracy. I w takiej jednak sytuacji członka zarządu i pracownika łączą ze spółdzielnią dwa stosunku prawne. O ile zatem kwestie wyboru na członka zarządu i odwołanie z tej funkcji jest bezpośrednio uregulowane w przepisach prawa spółdzielczego, o tyle zagadnienie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy w spółdzielniach, choćby dotyczyło członka zarządu, powinno być rozważone na podstawie przepisów prawa pracy z uwzględnieniem ewentualnych odrębności wynikających z prawa spółdzielczego.Nawiązanie stosunku pracy z kierownikiem zakładu pracy i jego zastępcą według art. 68 § 1 k.p. następuje na podstawie powołania przez właściwy organ. Może też nastąpić na podstawie wyboru (art. 73 § 1 k.p.) lub mianowania (art. 76 k.p.). Przepisy kodeksu pracy nie wskazują, jaki organ jest właściwy do nawiązania stosunku pracy w ramach wymienionych podstaw z kierownikiem zakładu pracy lub jego zastępcą. Kwestia ta jest unormowana w odrębnych przepisach.W sprawie niniejszej ani strony, ani też wnoszący rewizję nadzwyczajną nie wskazał aktu prawnego, który zawierałby upoważnienie dla Zarządu Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych do powoływania i odwoływania dyrektorów i ich zastępców w spółdzielniach kółek rolniczych. Z § 24 pkt 2 statutu obowiązującego w pozwanej Spółdzielni, zarejestrowanego w dniu 17 września 1975 r., wynika natomiast, że powoływanie i odwoływanie dyrektora Spółdzielni oraz jego zastępców należy do uprawnień Rady. Wprawdzie z § 17 statutu wynika, że dyrektor i jego zastępcy stanowią zarząd Spółdzielni, co mogłoby wskazywać na to, że bez względu na treść § 24 pkt 2 tego statutu w rzeczywistości określa on organ uprawniony do wyboru członków zarządu i nie dotyczy nawiązania stosunku pracy. Taki wniosek, nie mający zresztą uzasadnienia z uwagi na wyraźną treść zawartą w tym postanowieniu statutowym, byłby też sprzeczny z treścią § 26 i 27 statutu. Nie może ulegać wątpliwości, że § 26 i 27 dotyczą dyrektorów i ich zastępców jako pracowników Spółdzielni, nie zaś jako członków jej zarządu, a mimo to wskazują Radę Spółdzielni jako organ ich powołujący i odwołujący. Wymienione postanowienia statutowe jedynie uzależniają objęcie przez nich tych stanowisk po zatwierdzeniu przez prezesa Zarządu Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych. Na wniosek tegoż prezesa pracownicy ci mogą być odwołani z zajmowanych stanowisk. Jeszcze wyraźniej rozważane zagadnienie normuje statut Spółdzielni obowiązujący od 1977 r. W § 32 pkt 1 tego statutu stwierdza się, że do zakresu działalności Rady należy wybór zarządu oraz powoływanie i odwoływanie dyrektora i jego zastępców. W tym przypadku wyraźnie zostały już określone kompetencje Rady zarówno odnośnie do wyboru członków zarządu i odrębnie odnośnie do powoływania pracowników na stanowiska dyrektora i zastępcy.Takie unormowania statutowe nie są sprzeczne z przepisami ustawy o spółdzielniach i ich związkach. W art. 41 § 2 tej ustawy bowiem zawarte jest upoważnienie do określenia w statucie także innych uprawnień rady, poza wskazanymi w samej ustawie.Postanowienia statutu pozwanej Spółdzielni nie naruszają też przepisów kodeksu pracy, który - jak to wyżej wskazano - nie normuje właściwości organów uprawnionych do powoływania i odwoływania kierowników zakładów pracy i ich zastępców.Rada Spółdzielni jest organem właściwym w rozumieniu art. 68 § 1 k.p. i art. 70 § 1 k.p. do powołania i odwołania dyrektora tej Spółdzielni i jego zastępców, jeżeli statut tek stanowi i nie ma przepisów prawnych określających kompetencje innego organu w tym przedmiocie.Wnioskodawcę powołał na stanowisko zastępcy dyrektora pozwanej Spółdzielni - wbrew postanowieniom statutu - Zarząd Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych. Na tej podstawie i przy akceptacji Rady wnioskodawca pracował na tym stanowisku w Spółdzielni. Niezależnie więc od tego, jaki organ formalnie powołał wnioskodawcę, z mocy zaistniałych faktów między Spółdzielnią a wnioskodawcą nawiązany został stosunek pracy na stanowisku zastępcy dyrektora. Skutecznie odwołać wnioskodawcę z tego stanowiska mógł kompetentny organ. Z przytoczonego stanu faktycznego i prawnego wynika, że organem właściwym do odwołania wnioskodawcy była Rada pozwanej Spółdzielni. Skutek prawny wywołała zatem uchwała Rady z dnia 7 czerwca 1976 r. Odwołanie więc nie mogło być skuteczne z datą 31 maja 1976 r. w zakresie stosunku pracy. Obowiązujące przepisy nie uprawniają zakładu pracy do rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy z mocą wsteczną.Z okoliczności sprawy wynika, że odwołanie to było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 k.p.). W okresie wypowiedzenia wnioskodawcy przysługiwało wynagrodzenie w dotychczasowej wysokości. Okres wypowiedzenia upłynął z mocy art. 36 § 1 pkt 2 k.p. i art. 49 k.p. z dniem 31 lipca 1976 r. i od tej daty wnioskodawca miał prawo do wynagrodzenia. Zaskarżony wyrok jest zatem zgodny z prawem i brak było podstaw prawnych do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej.