I PRN 112/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński. Sędziowie SN: W. Dębicka, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Janusza M. przeciwko Zakładowi Maszyn Budowlanych w Toruniu o wyrównanie deputatu węglowego na skutek rewizji nadzwyczajnej Centralnej Rady Związków Zawodowych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia 23 października 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca żądał ustalenia, że przysługuje mu deputat węglowy w wysokości 2,5 tony przewidziany w układzie zbiorowym pracy dla przemysłu maszynowego dla głowy rodziny, a nie w wysokości przysługującej pracownikowi samotnemu prowadzącemu gospodarstwo domowe, to jest 1 tony rocznie.Zakładowa Komisja Rozjemcza przy pozwanym Zakładzie oddaliła wniosek, przyjmując, że w świetle postanowień układu zbiorowego pracy wnioskodawca jest pracownikiem samotnym, nieżonatym, posiadającym dziecko, syna Lecha K., który pozostaje na utrzymaniu matki, a wnioskodawca świadczy na rzecz dziecka alimenty na podstawie wyroku sądowego.Wnioskodawca wniósł odwołanie od powyższego orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej, domagając się jego zmiany i uwzględnienia żądania, twierdząc, że przysługuje mu uprawnienie do deputatu węglowego w wysokości 2,5 tony na podstawie ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 4 pkt 3 lit. a załącznika nr 20 układu zbiorowego pracy, gdyż ma syna Lecha, który jest na utrzymaniu matki i z nią mieszka, ale wnioskodawca przyczynia się do jego utrzymania, świadcząc na rzecz syna rentę alimentacyjną. W ten sposób wnioskodawca ma status głowy rodziny.Zaskarżonym wyrokiem Okręgowy Sąd oddalił odwołanie, uznając, że wnioskodawca nie jest głową rodziny w rozumieniu ust. 4 pkt 3 lit. a załącznika nr 20 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego, gdyż postanowienie to wyraźnie określa sytuację osób samotnych posiadających dzieci, którym należy się zwiększony deputat węglowy. Wnioskodawca ma syna, jednakże fakt płacenia przez wnioskodawcę alimentów nie może być podstawą do uznania, że jest on głową rodziny, a w takim razie wnioskodawcy przysługuje deputat węglowy tylko w wysokości 1 tony.Centralna Rada Związków Zawodowych wniosła w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wyroku Okręgowego Sądu i orzeczenie, że wnioskodawcy przysługuje deputat węglowy w wysokości przewidzianej dla pracownika będącego głową rodziny lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl ust. 4 pkt 3 lit. a załącznika nr 20 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego za pracowników będących głową rodziny uważa się pracowników nieżonatych, którzy mają dzieci (również pozamałżeńskie lub przybrane) nie pozostające w związku małżeńskim i nie pobierające deputatu na zasadach przewidzianych dla głowy rodziny.Powyższe unormowanie przewidziane jest w załączniku nr 20 w brzmieniu nadanym § 1 pkt 6 protokołu dodatkowego nr 4 z dnia 30 kwietnia 1976 r. do układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego, zawartego w dniu 30 grudnia 1974 r. Z chwilą wejścia w życie tego protokołu dodatkowego od dnia 1 czerwca 1976 r. uległo też zmianie brzmienie art. 21 i 22 układu zbiorowego pracy. Z tą datą zakłady pracy zobowiązane zostały do wypłaty pracownikom ekwiwalentu pieniężnego w zamian za deputat węglowy według zasad i ilości określonej w załączniku nr 20. Od tej daty, tj. 1 czerwca 1976 r., zakłady pracy nie wydają już pracownikom deputatu węglowego w naturze, lecz tylko ekwiwalent pieniężny.Załącznik nr 20 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego w brzmieniu załącznika nr 4 do wymienionego protokołu dodatkowego nr 4 z dnia 30 kwietnia 1976 r. w ust. 4 zawiera wyjaśnienie, jakiego pracownika uważa się za głowę rodziny. Między innymi za głowę rodziny uważa się pracowników nieżonatych lub pracownice niezamężne, wdowy i wdowców, którzy posiadają dzieci (również pozamałżeńskie lub przybrane) nie pozostające w związku małżeńskim i nie pobierające deputatu na zasadach przewidzianych dla głowy rodziny lub którzy utrzymują niezdolnych do pracy dziadków, rodziców lub rodzeństwo i mieszkają razem z nimi, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe.Wnioskodawca twierdził w odwołaniu, że ma syna pochodzącego z małżeństwa, które zostało rozwiązane przez rozwód, a wnioskodawca przyczynia się do utrzymania dziecka przez płacenie renty alimentacyjnej. Gdyby te twierdzenia okazały się prawdziwe, to w świetle powyższych unormowań wnioskodawca byłby pracownikiem nieżonatym posiadającym dziecko, które najprawdopodobniej nie pozostaje w związku małżeńskim i nie pobiera deputatu węglowego (ekwiwalentu) na zasadach przewidzianych dla głowy rodziny, chociaż okoliczność ta przez Okręgowy Sąd nie była rozważana.Przez zawarte w załączniku nr 20 układu zbiorowego pracy dla przemysłu maszynowego w brzmieniu nadanym protokołem dodatkowym nr 4 z dnia 30 kwietnia 1976 r. zawierającego normy i zasady wypłacania ekwiwalentu pieniężnego w zamian za deputat węglowy określenie "głowa rodziny" należy rozumieć tylko jednego członka rodziny uprawnionego do powyższego świadczenia, a ponieważ w powyższych unormowaniach za pracowników będących głową rodziny uważa się także pracowników nieżonatych, do których zaliczyć trzeba pracowników rozwiedzionych posiadających dzieci, konieczne do ustalenia uprawnień do ekwiwalentu za deputat węglowy staje się wyjaśnienie, czy matka dziecka bądź dziecko nie pozostające w związku małżeńskim nie pobierają deputatu węglowego lub ekwiwalentu za deputat przewidzianego dla głowy rodziny, choćby na podstawie innego układu zbiorowego pracy. W razie pozytywnego ustalenia takich okoliczności pracownikowi rozwiedzionemu nie może być przyznane uprawnienie do ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy w rozmiarze przysługującym głowie rodziny.Ponieważ Okręgowy Sąd nie wyjaśnił z rażącym naruszeniem art. 55 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych sprawy w stopniu pozwalającym na stanowcze rozstrzygnięcie, czy i w jakim rozmiarze wnioskodawcy przysługuje ekwiwalent za deputat węglowy, Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.