I PRN 15/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska. Sędziowie SN: F. Rusek (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Bohdana Ł. przeciwko Zakładom Elektronicznym "Unitra" w W. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 22 sierpnia 1984 r.:oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePozwane Zakłady posiadają status przedsiębiorstwa przemysłu obronnego.Wnioskodawca pracował u pozwanego na stanowisku kierownika pracowni w Biurze Konstrukcyjnym. W listopadzie 1983 r. stwierdzono pewne nieprawidłowości w postępowaniu wnioskodawcy z dokumentami stanowiącymi tajemnicę państwową. W tym samym czasie cofnięto wnioskodawcy dopuszczenie do prac tajnych. W związku z tym pozwany wypowiedział wnioskodawcy umowę o pracę w dniu 22 listopada 1983 r., a następnie, wobec wszczęcia przeciwko wnioskodawcy dochodzenia w dniu 22 grudnia 1983 r. rozwiązano z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia.W dniu 28 listopada 1983 r. wnioskodawca wybrany został na członka rady pracowniczej.Terenowa Komisja Odwoławcza przywróciła wnioskodawcę do pracy, Okręgowy Sąd, rozpoznając odwołanie pozwanego, zmienił orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej i zasądził na rzecz wnioskodawcy wyłącznie odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, dokonane w okresie wypowiedzenia. Sąd równocześnie przyjął, że utrata przez wnioskodawcę uprawnienia do prac tajnych powoduje, że nie może on - nawet jako aktualny członek rady pracowniczej - korzystać z okresu ochronnego trwałości stosunku pracy na zasadzie art. 6 ustawy o samorządzie załogi, albowiem ochronę tę wyłączają przepisy ustawy o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej, jako przepisy szczególne.Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w swej rewizji nadzwyczajnej - zarzucając zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie prawa - wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi do ponownego rozpoznania.W szczególności skarżący zarzuca, że Sąd błędnie przyjął, iż przepisy o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej wyłączają działanie przepisów o okresie ochronnym trwałości stosunku pracy dla członków rad pracowniczych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Do pozwanych zakładów, działających na zasadzie statusu przedsiębiorstwa przemysłu obronnego, szczególne zastosowanie mają przepisy ustawy o tajemnicy państwowej i służbowej (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 276). Wynikają z tego określone konsekwencje także w zakresie doboru składu członków załogi pracowniczej. W tym zakresie Okręgowy Sąd m.in. ustalił, że na wszystkich stanowiskach inżynierskich mogą być zatrudnieni tylko pracownicy, którzy zostaną dopuszczeni do prac tajnych. Wnioskodawcy zaś dopuszczenie do prac tajnych zostało cofnięte w listopadzie 1983 r. W tej materii wypowiedział się także sam wnioskodawca w swoim piśmie z dnia 28 maja 1984 r., podając m.in., że cofnięcie upoważnienia do wykonywania prac tajnych może nastąpić bez żadnego konkretnego zdarzenia.Przepisy o tajemnicy państwowej w tym zakresie są jednoznaczne i nie przewidują żadnych wyjątków.Decyzje o dopuszczeniu do prac tajnych, jak również o cofnięciu takiego dopuszczenia - na podstawie art. 7 ustawy o tajemnicy państwowej, podejmowane są przez właściwe organy, działające w trybie administracyjnym. Wydane w tym postępowaniu decyzje mają charakter decyzji administracyjnych i nie podlegają, ze względu na zakres, którego dotyczą, kontroli sądowej (nie podlegają także kontroli w postępowaniu przed NSA, por. art. 196 § 2 k.p.a.).W tych warunkach decyzja o cofnięciu wnioskodawcy dopuszczenia do prac tajnych ma przesądzające znaczenie, uniemożliwiając w konsekwencji dalsze zatrudnienie wnioskodawcy u pozwanego.Ta ustawowa ochrona tajemnicy państwowej wyłącza - mimo bezpośredniego zdarzenia - również ustawową ochronę stabilizacji stosunku pracy wnioskodawcy jako członka rady pracowniczej (art. 6 ustawy o samorządzie załogi i przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. z 1981 r. Nr 24, poz. 123).Na tym tle należy zauważyć, że obowiązujący kodeks pracy także nie przewiduje dla członka rady pracowniczej bezwzględnej ochrony w zakresie stabilizacji jego stosunku pracy. Jest to zrozumiałe. W stosunkach pracy powstają i zachodzą również sytuacje czasem niezależnie od pracownika i przez niego niezawinione, które jednak uniemożliwiają zatrudnienie go na zajmowanym dotychczas stanowisku. Przypadki takie unormowane są w art. 43 k.p. i zgodnie z tym przepisem dają one podstawę do wypowiedzenia pracownikowi, korzystającemu z ochrony (art. 39 k.p.) warunków pracy lub płacy. Wśród przyczyn uzasadniających takie wypowiedzenie znajduje się także niezawiniona przez pracownika utrata uprawnień koniecznych do wykonywania dotychczasowej pracy.Niniejsza sprawa wskazuje dobitnie na stan, w którym, w szczególnie wyjątkowych sytuacjach, zachodzi konieczność wypowiedzenia umowy o pracę członkowi rady pracowniczej w okresie ochronnym, a nie tylko wypowiedzenia mu warunków pracy lub płacy. Sytuacje takie więc mogą występować z przyczyn faktycznych i prawnych.Powyższe rozważania pozwalają przyjąć, że członkowi rady pracowniczej, zatrudnionemu w zakładzie o statusie przedsiębiorstwa przemysłu obronnego, może być skutecznie wypowiedziana umowa o pracę, jeśli zostało mu cofnięte dopuszczenie do prac tajnych - art. 7 ustawy o tajemnicy państwowej i służbowej (Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 276) - a bez takiego dopuszczenia nie może być zatrudniony na zajmowanym dotychczas ani na żadnym innym podobnym stanowisku.Z tych względów rewizja nadzwyczajna, zmierzająca w istocie do przywrócenia wnioskodawcy do pracy u pozwanego, jest nieuzasadniona. Przywrócenie bowiem wnioskodawcy do pracy musiałoby nastąpić z wyraźnym i rażącym naruszeniem ustawy o tajemnicy państwowej i służbowej. Nie można więc podzielić poglądu, aby w zakładzie, w którym podstawowe znaczenie dla interesu państwa ma ścisłe przestrzeganie ustawy o tajemnicy państwowej (por. także art. 93 ust. 1 Konstytucji PRL), wbrew tej ustawie, mogła być na stanowisku inżynierskim zatrudniona osoba, której cofnięto upoważnienie do prac tajnych, skoro na wszystkich tych stanowiskach bez takiego upoważnienia nikt nie może być zatrudniony.Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji (art. 421 § 1 k.p.c.).