I PRN 28/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Skibińska-Adamowicz. Sędziowie SN: J. Iwulski (sprawozdawca), W. Masewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mieczysławy S. przeciwko Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w N.S. o wyrównanie nagrody jubileuszowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 19 września 1989 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowódka Mieczysława S. wniosła o zasądzenie od strony pozwanej - Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w N.S. kwoty 116.808 zł z odsetkami jako wyrównanie nagrody jubileuszowej.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Wolsztynie wyrokiem z dnia 23 maja 1989 r. uwzględnił powództwo po przyjęciu następujących ustaleń:Powódka nabyła w dniu 7 września 1988 r. prawo do nagrody jubileuszowej za 25 lat pracy i w dniu 29 września 1988 r. złożyła wniosek o wypłacenie tej nagrody.W dacie nabycia prawa do nagrody u strony pozwanej obowiązywał aneks nr 3 do "Szczegółowych zasad wynagradzania pracowników KPKS Oddział w N.S.", który przewidywał, że podstawą naliczenia nagrody jubileuszowej jest najniższe wynagrodzenie w gospodarce uspołecznionej.Z dniem 1 listopada 1988 r. wprowadzono zmianę do tych zasad i w § 10 pkt 3 ustalono, że dla celów obliczania nagrody jubileuszowej podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie jak za urlop - za okres zatrudnienia w PKS oraz najniższe wynagrodzenie - za okres przed podjęciem zatrudnienia w PKS.W dniu 21 listopada 1988 r. powódka wystąpiła z ponownym wnioskiem o wypłacenie nagrody jubileuszowej, która ostatecznie otrzymała w dniu 21 grudnia 1988 r. w kwocie 27.000 zł po przyjęciu za podstawę jej wymiaru najniższego wynagrodzenia w gospodarce uspołecznionej.Różnica między nagrodą jubileuszową obliczoną dla powódki według zasad obowiązujących do dnia 1 listopada 1988 r., a według zasad obowiązujących po tej dacie, wynosi 116.808 złotych.Sąd Rejonowy uwzględniając powództwo przyjął, że przy zmianie zasad obliczania nagrody jubileuszowej począwszy od dnia 1 listopada 1988 r. nie została uregulowana kwestia, czy nowe zasady mają zastosowanie do nagród jubileuszowych, do których prawa zostały już wcześniej nabyte, ale nagród jeszcze nie wypłacono. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, należało zastosować zasadę § 9 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1979 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132), według której podstawę obliczenia nagrody jubileuszowej stanowi wynagrodzenie przysługujące pracownikowi w dniu jej wypłaty, a jeżeli jest to dla pracownika korzystniejsze - wynagrodzenie przysługujące mu w dniu nabycia prawa do nagrody.Rewizję strony pozwanej od tego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 9 września 1989 r.Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że znajdują zastosowanie zasady uchwały nr 138 Rady Ministrów w szczególności co do obliczania wysokości nagrody jubileuszowej według wynagrodzenia otrzymanego w dniu wypłaty.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy i Polityki Socjalnej zarzucając mu rażące naruszenie § 19 ust. 1 "Szczegółowych zasad wynagradzania pracowników Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej w N.S." w brzmieniu wprowadzonym aneksem nr 3 oraz art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 5, poz. 25), a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej.Rewizja nadzwyczajna wywodzi, że podstawy nagrody jubileuszowej powódki nie mogło stanowić wynagrodzenie obliczone jak za urlop, taka bowiem podstawa obliczania została wprowadzona w pozwanym zakładzie pracy już po nabyciu przez powódkę prawa do nagrody. Nie mógł znaleźć zastosowania także przepis § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r., gdyż § 19 ust. 1 zakładowego systemu wynagradzania obowiązujący w dacie nabycia przez powódkę prawa do nagrody wyraźnie ustalał, co stanowi podstawę obliczenia nagrody, a przez to wyłączył stosowanie zasad ogólnych.Rewizja nadzwyczajna wywodzi także, iż zaskarżony wyrok narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż zobowiązuje zakład pracy do wypłaty nienależnego pracownicy wynagrodzenia i stanowić może podstawę nieuzasadnionych roszczeń innych pracowników.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna słusznie wywodzi, że zaskarżony wyrok porusza powołane przepisy zakładowego systemu wynagradzania. Paragraf 19 ust. 1 "Szczegółowych zasad wynagradzania pracowników Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej w N.S.", w brzmieniu wprowadzonym aneksem nr 3 wyraźnie bowiem stanowi, że "podstawę wymiaru nagród jubileuszowych stanowi najniższe wynagrodzenie w dniu nabycia prawa do nagrody". Przepis ten wyłączył więc stosowanie zasad uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. a w szczególności zasady jej § 9 ust. 1 pozwalającej na obliczenie nagrody jubileuszowej według wynagrodzenia bądź z daty wypłaty, bądź z daty nabycia prawa, w zależności od tego, co jest dla pracownika korzystniejsze.W dniu 7 września 1988 r. powódka spełniła przesłanki nabycia prawa do nagrody jubileuszowej i w tej dacie jej ekspektatywa przerodziła się w konkretne roszczenie pieniężne opiewające na kwotę obliczoną według obowiązujących w tej chwili zasad.Ponieważ zakład pracy miał informacje niezbędne do ustalenia prawa do nagrody, od tego momentu popadł w opóźnienie w spełnieniu świadczenia.Wprowadzenie z dniem 1 listopada 1989 r. innych zasad obliczania nagród jubileuszowych niczego nie zmieniło w sytuacji prawnej powódki, gdy przy zmianie treści § 19 porozumienia płacowego aneksem nr 6 nie wprowadzono przepisów retroakcyjnych, a wręcz odwrotnie, stwierdzono wyraźnie, że zmiany wprowadza się z dniem 1 listopada 1988 r.Kwestia zasad obliczania nagród jubileuszowych była więc w zakładowym systemie wynagradzania uregulowana w sposób jednoznaczny. Do dnia 30 września 1988 r. regulował ją § 19 ust. 1 w brzmieniu ustalonym przez aneks nr 3, a po tej dacie § 19 ust. 3 w brzmieniu nadanym aneksem nr 6. Uchwała nr 138 Rady Ministrów nie mogła w tej sytuacji znaleźć zastosowania.Mimo to rewizja nadzwyczajna podlega oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok nie narusza interesu Rzeczypospolitej Polskiej, a rewizja nadzwyczajna została złożona po upływie 6 miesięcy od jego uprawomocnienia się (art. 421 § 2 k.p.c.).Przede wszystkim należy stwierdzić, że wbrew wywodom rewizji nadzwyczajnej zaskarżony wyrok nie będzie mógł stanowić uzasadnienia dla składania roszczeń przez innych pracowników. W obowiązującym w Polsce systemie prawnym wyroki sądowe nie mają bowiem mocy precedensów.Jak wyżej stwierdzono, słusznie zostało podniesione w rewizji nadzwyczajnej, że zaskarżony wyrok zasądza pracownicy nienależne świadczenia. Nie zawsze jednak obowiązek wypłaty nienależnego świadczenia przez państwowy zakład pracy narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej.Nie narusza interesu Rzeczypospolitej Polskiej wyrok sądowy zasądzający na rzecz pracownika, wprawdzie nienależne, ale niewielkie i jednorazowe świadczenie w ramach wynagrodzenia za pracę od państwowego zakładu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy zakład ten popadł z wypłatą w znaczne opóźnienie w okresie występowania powszechnie znanych zjawisk inflacyjnych.Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Zasądzono na rzecz powódki stosunkowo niewielką kwotę pieniężną o charakterze jednorazowym, a zakład pracy z wypłatą powódce nagrody jubileuszowej opóźnił się ponad 3 miesiące w okresie znacznej inflacji.Wobec powyższego na zasadzie wyżej powołanych przepisów orzeczono w sentencji.