III PZP 39/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Mzyk (sprawozdawca).Sędziowie SN: M. Sadowski, J. Wasilewski. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, w sprawie z powództwa Stefana W. przeciwko Krajowej Państwowej Komunikacji Samochodowej Dyrekcji Okręgowej w K. Oddział II w R. o nagrodę jubileuszową po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 5 lipca 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zasady obliczania podstawy nagrody jubileuszowej zawarte w zdaniu pierwszym § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) mają zastosowanie do porozumień płacowych wprowadzonych na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jedn. tekst: Dz. U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196) w sytuacji, kiedy podstawa obliczania nagrody jubileuszowej według porozumienia płacowego obowiązującego w dniu jej wypłaty jest korzystniejsza dla pracownika aniżeli podstawa obliczenia tej nagrody według porozumienia obowiązującego w dniu nabycia prawa do nagrody?"podjął następującą uchwałę:Paragraf 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132) nie ma zastosowania w sytuacji, gdy zakładowy system wynagradzania określa podstawę obliczenia nagrody jubileuszowej według najniższego wynagrodzenia lub wynagrodzenia jak za urlop wypoczynkowy z dnia nabycia prawa do nagrody. Uzasadnienie faktycznePrzestawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Powód Stefan W. nabył prawo do nagrody jubileuszowej po 40 latach pracy w dniu 29 maja 1988 r. Obowiązujący w tej dacie zakładowy system wynagradzania stanowił, że podstawą wymiaru nagrody jubileuszowej po 40 latach pracy jest kwota 600% najniższego wynagrodzenia pracowników uspołecznionych zakładów pracy w dniu nabycia prawa do nagrody. Nowe korzystniejsze zasady wynagradzania pracowników pozwanego zakładu pracy weszły w życie z dniem 1 listopada 1988 r., według których wysokość nagrody jubileuszowej oblicza się jak za urlop wypoczynkowy. Powodowi wypłacono nagrodę w dniu 12 grudnia 1988 r. według zasad obowiązujących w dacie nabycia prawa do nagrody. Powód twierdził, że nagroda powinna być wypłacona stosownie do przepisów płacowych obowiązujących w dacie jej wypłaty i na tej podstawie domagał się zasądzenia różnicy pomiędzy wypłaconą a należną mu nagrodą. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 1989 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Radomiu oddalił powództwo uznając, że nowe zasady wynagradzania obowiązujące od dnia 1 listopada 1988 r. nie mają zastosowania do powoda, gdyż pracownik nabywa prawo do nagrody w dniu upływu stosownego okresu pracy, wobec czego do obliczenia jej wysokości stosuje się zasady zawarte w przepisach obowiązujących w tym dniu. Rozpoznając rewizję powoda od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach przedstawił w trybie art. 391 § 1 k.p.c. pytanie prawne budzące poważne wątpliwości, przytoczone w części wstępnej uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istota zagadnienia - jak trafnie podniósł to Sąd Wojewódzki - dotyczy wzajemnej relacji pomiędzy unormowaniami porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania w przedmiocie ustalenia wysokości nagrody jubileuszowej z jednej strony, a unormowaniami powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy z drugiej strony a w tym regulacją z § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalenia okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132). Porozumienie o zakładowym systemie wynagradzania zawarte na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jedn. tekst: Dz. U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196) zastępuje odpowiednie przepisy kodeksu pracy o wynagradzaniu (art. 23 ustawy). Porozumienie bowiem jest zakładowym źródłem prawa w zakresie wynagrodzenia i w granicach określonych w ustawie reguluje uprawnienia pracowników do wynagrodzenia. Powołana ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. dopuszcza możliwość zawarcia porozumienia, które określa w sposób mniej korzystny dla pracownika zasady wypłaty nagród jubileuszowych (art. 20 ustawy). Stąd też prawidłowy jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu pytania prawnego, że uchwała nr 138 Rady Ministrów może mieć zastosowanie jedynie w zakresie nie uregulowanym postanowieniami obowiązującego w zakładzie pracy porozumienia płacowego oraz że obowiązujące strony porozumienie płacowe w § 19 dokładnie reguluje zasady obliczania i wypłacania nagród jubileuszowych, wobec czego wyłączone jest stosowanie § 9 powołanej uchwały nr 138 Rady Ministrów. Dodać jedynie należy, że nie chodzi przy tym o odmienność uregulowań § 19 porozumienia zasad obliczania nagrody jubileuszowej, lecz przede wszystkim o tożsamość przedmiotu regulacji, a w konsekwencji zastąpienie przez porozumienie unormowań, o których mowa w § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów. Jeżeli więc zachodzi tożsamość tych regulacji, co ma miejsce w sprawie, jak to podniósł Sąd Wojewódzki, § 9 ust. 1 uchwały nie znajdzie zastosowania. Niezależnie od dotychczasowych rozważań wskazać należy, że dalsze wątpliwości podniesione przez Sąd Wojewódzki, co do daty nabycia prawa do nagrody jubileuszowej, nie wiążą się z wykładnią § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. Przepis ten bowiem nie normuje kwestii daty nabycia prawa do nagrody, ogranicza się jedynie do regulacji sposobu jej obliczenia, gdy jest to korzystniejsze dla pracownika, poprzez porównanie wysokości wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dacie nabycia prawa z wysokością tego wynagrodzenia w dacie wypłaty. Innymi słowy, § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów normuje wyłącznie podstawę obliczania nagrody przy różnej wysokości wynagrodzenia osiąganego przez pracownika w dacie nabycia prawa i dacie jej wypłaty, natomiast nie reguluje przesłanek materialnoprawnych wiążących się z datą nabycia prawa do nagrody. Przesłanką nabycia prawa do nagrody jubileuszowej jest upływ określonych okresów zatrudnienia, gdyż z tą datą powstaje roszczenie o jej wypłacenie, którego może dochodzić. Kwestia zmiany stanu prawnego i ustalenia nowych korzystniejszych zasad wypłaty nagrody w zasadzie nie ma wypływu na datę nabycia prawa do nagrody, chyba że postanowienia o charakterze intertemporalnym zawarte w porozumieniu płacowym określą inną zasadę obliczania nagród dotychczas nie płaconych lub wyrównanie nagród już wypłaconych. W treści zatem porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania należy poszukiwać odpowiedzi w przedmiocie zasad obliczania nagrody jubileuszowej zaś interpretacja tego porozumienia, jak się wydaje, stanowiła podstawę różnej praktyki pozwanego zakładu pracy w zakresie sposobu obliczania wysokości nagrody, co także podnosi Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu pytania prawnego. Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.