I PRN 37/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie: A. Szczurzewski, W. Glabisz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Jadwigi W. przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w Ł. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL na postanowienie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 lipca 1975 r.uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie umowy o pracę z dnia 10.III.1975 r. powierzono wnioskodawczyni obowiązki ordynatora oddziału dziecięcego szpitala w Ł. W dniu 28.III.1974 r. wnioskodawczyni została odwołana z zajmowanego stanowiska i jednocześnie zaproponowano jej nowe warunki pracy i płacy. Wnioskodawczyni warunków tych nie przyjęła i wystąpiła do Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy o przywrócenie jej do pracy na stanowisku ordynatora.Komisja Odwoławcza postanowieniem z dnia 23.IV.1974 r. uznała się za niewłaściwą i przekazała sprawę do załatwienia Wojewodzie Lubelskiemu, jako organowi właściwemu. Dla uzasadnienia swego stanowiska Komisja Odwoławcza powołała się na § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 300), który wyłącza dopuszczalność zaskarżenia przez pracownika przed organami powołanymi do rozstrzygania spraw pracowniczych nieuzasadnionego, jego zdaniem, wypowiedzenia umowy o pracę.Wojewoda Lubelski zwrócił akta Komisji Odwoławczej, uznając właściwość tej Komisji do rozpoznania sprawy. Zdaniem Wojewody Lubelskiego przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników państwowych, a wśród nich przepis § 15 tego rozporządzenia, nie mają zastosowania do pracowników służby zdrowia, gdyż status prawny tych pracowników normuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 326), które w odróżnieniu od § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. nie wyłącza dopuszczalności zaskarżenia przez pracownika wypowiedzenia umowy o pracę przed organami powołanymi do rozstrzygania sporów pracowniczych.Z kolei Komisja Odwoławcza oddaliła wniosek, a w wyniku odwołania wnioskodawczyni Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 9.VII.1975 r. uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Wojewodzie Lubelskiemu.Postanowienie Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9.VII.1975 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna podnosi zarzut naruszenia § 15 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 300), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 326), art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z art. 463 § 1 k.p.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że przeszkodą w rozpoznaniu niniejszej sprawy przez komisję odwoławczą do spraw pracy w trybie art. 264 k.p. nie może być przepis § 15 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników urzędów państwowych. Cytowane rozporządzenie nie dotyczy bowiem pracowników służby zdrowia, gdyż status prawny tych pracowników normuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz. U. Nr 51, poz. 326). Powyższe rozporządzenie z dnia 27 grudnia 1974 r. nie zawiera wyłączenia właściwości odwoławczych komisji do spraw pracy i tym m.in. różni się od rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r., a w szczególności od jego § 15 ust. 1. Wynika stąd, że pracownicy służby zdrowia - w zakresie rozstrzygania sporów pracowniczych - podlegają - podobnie jak inni pracownicy - przepisom kodeksu pracy. W konsekwencji więc właściwym organem do rozstrzygania odwołania pracownika służby zdrowia od udzielonego mu wypowiedzenia umowy o pracę jest zgodnie z art. 264 k.p. Odwoławcza Komisja do Spraw Pracy. Słuszne zatem było stanowisko władzy administracyjnej (Wojewody Lubelskiego), która zwróciła akta Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy, uznając jej właściwość do rozstrzygania odwołania pracownika medycznego służby zdrowia od nieuzasadnionego jego zdaniem wypowiedzenia umowy o pracę.II. Na podstawie § 1 ust. 1 pkt 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. w sprawie określenia stanowisk kierowniczych (Dz. U. Nr 45, poz. 268) - stosunek pracy z ordynatorem oddziału szpitalnego powinien być nawiązany na podstawie powołania, a stosownie do art. 69 k.p. do stosunku pracy na podstawie powołania nie stosuje się przepisów o rozpatrywaniu sporów ze stosunku pracy w części dotyczącej orzekania o bezskuteczności wypowiedzeń i o przywracaniu do pracy.Zgodnie z prawidłowymi ustaleniami Sądu Pracy wnioskodawczyni była zatrudniona na stanowisku ordynatora oddziału dziecięcego w szpitalu. Stosunek pracy został z nią jednak nawiązany nie na podstawie aktu powołania, lecz na podstawie umowy o pracę. Wskazuje na to w sposób nie budzący wątpliwości umowa o pracę z dnia 10.III.1975 r. W dacie zawarcia tej umowy obowiązywał już kodeks pracy i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. zalecające w pkt 17 § 1 ust. 1 nawiązanie z ordynatorem oddziału szpitalnego stosunku pracy na podstawie powołania.Tymczasem z wnioskodawczynią zawarto umowę o pracę z pominięciem zaleceń zawartych w pkt 17 § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r.W związku z tym powstaje do rozstrzygnięcia zagadnienie, czy art. 69 k.p. w części wyłączającej kognicję organów powołanych do rozstrzygania sporów pracowniczych w stosunku do pracowników zatrudnionych na podstawie powołania, dotyczy również takich sytuacji, w których, pomimo zasady o potrzebie nawiązania stosunku pracy na podstawie powołania, w rzeczywistości nawiązano go na podstawie umowy o pracę.O zakresie zastosowania art. 69 k.p. decyduje jego treść, a w szczególności zawarta w nim dyspozycja, że tylko do stosunku pracy na podstawie powołania wyłączone są przepisy o rozpatrywaniu sporów ze stosunku pracy w części dotyczącej orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia i o przywróceniu do pracy. Z przytoczonego sformułowania wynika, że niezbędną przesłanką do zastosowania tego przepisu jest stwierdzenie, że stosunek pracy został nawiązany na podstawie powołania, a nie na podstawie umowy o pracę. W konsekwencji art. 69 k.p. nie dotyczy sytuacji, w których nie miało miejsca powołanie, ale nawiązanie stosunku pracy nastąpiło wyłącznie na podstawie umowy o pracę. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia dodatkowo ogólna reguła interpretacyjna, w myśl której dyspozycje o charakterze wyjątkowym nie podlegają wykładni rozszerzającej. Do takich dyspozycji o charakterze wyjątkowym należy przepis art. 69 k.p. Kodeks pracy przyjął bowiem generalną zasadę rozstrzygania sporów pracowniczych przez organy powołane do rozpatrywania tych sporów, a odstępstwa od tej zasady w stosunku pracy do niektórych grup pracowników (m.in. do pracowników z powołania) mają charakter wyjątkowy. Brak zatem aktu powołania i stwierdzenie, że stosunek pracy został nawiązany na podstawie umowy, przesądza o trybie rozstrzygania sporu, przewidzianym przepisem kodeksu pracy (art. 264 k.p.).W związku z powyższym należy stwierdzić, że art. 69 k.p. wyłączający w granicach i w zakresie w nim określonym tryb rozpatrywania sporów pracowniczych przewidzianych w kodeksie pracy, nie dotyczy lekarza pełniącego funkcję ordynatora oddziału w szpitalu, jeśli - wbrew zaleceniom zawartym w § 1 ust. 1 pkt 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 listopada 1974 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 268) - stosunek pracy z tym pracownikiem został nawiązany na podstawie umowy o pracę.III. W rewizji nadzwyczajnej wyrażono pogląd, że skoro Wojewoda Lubelski uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy, to zgodnie z art. 463 § 1 k.p.c. w związku z art. 72 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231) Sąd Pracy był związany tym przekazaniem, wobec czego powinien był rozpoznać sprawę merytorycznie, a ponowne przekazanie sprawy Wojewodzie Lubelskiemu narusza cytowany przepis art. 463 k.p.c.Sąd Najwyższy nie podziela tego poglądu z następujących względów:Zgodnie z art. 72 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w sprawach nie uregulowanych tą ustawą stosuje się wskazane w ustawie przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Wynika stąd, że warunkiem dopuszczalności stosowania przed sądem pracy przepisów kodeksu postępowania cywilnego, wskazanych w art. 72, jest stwierdzenie, że dane zagadnienie procesowe nie zostało unormowane przepisami ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych i że w związku z tym zachodzi potrzeba posiłkowego stosowania w postępowaniu przed sądem pracy przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Jeśli chodzi o art. 463 k.p.c., to składa on się z dwóch członów. Pierwszy z nich wprowadza zakaz odrzucenia pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sądowej i wskazuje na konieczność przekazania w takiej sytuacji sprawy komisji rozjemczej lub innemu organowi właściwemu do jej rozstrzygnięcia. W tym zakresie przepis art. 463 k.p.c. obowiązuje w postępowaniu przed sądem pracy, gdyż tego zagadnienia nie normują dyspozycje ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. W drugim członie art. 463 k.p.c. stanowi, że "jeżeli wymienione organy uznały się uprzednio za niewłaściwe, sąd rozpozna sprawę". Ocena mocy obowiązującej tej części art. 463 § 1 k.p.c. zależy od uprzedniego wyjaśnienia, czy przepisy ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych nie normują w sposób odrębny powyższego zagadnienia procesowego. W tym względzie istotne znaczenie przypisać należy treści art. 51 ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że postanowienie okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych stwierdzające swoją niewłaściwość i przekazujące sprawę innemu organowi jest wiążące dla organu, któremu sprawa została przekazana. Przepis art. 51 jest wyrazem supremacji okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych nad innymi organami w tym znaczeniu, że postanowienie sądu pracy, stwierdzające swą niewłaściwość ma zawsze charakter wiążący dla organu, któremu sąd przekazał sprawę. Ogólne i kategoryczne sformułowanie art. 51 nie zawierające żadnych ograniczeń co do związania organu postanowieniem sądu pracy o przekazaniu mu sprawy przesądza, że organ ten jest związany przekazaniem sprawy nawet wówczas, gdy uprzednio uznał się niewłaściwym do jej rozpoznania.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przepis art. 463 § 1 k.p.c. w części dotyczącej związania sądu uprzednią decyzją organu uznającego swą niewłaściwość nie obowiązuje w postępowaniu przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, ponieważ powyższe zagadnienie zostało odmienne unormowane w art. 51 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, stosownie do którego postanowienie sądu pracy stwierdzające swą niewłaściwość wiąże zawsze organ, któremu sąd sprawę przekazał.Uznając przeto w swej istotnej części zarzuty rewizji nadzwyczajnej za uzasadnione, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.