I PRN 51/91

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Janusza S. przeciwko Zakładom Zmechanizowanego Sprzętu Domowego o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 8 maja 1991 r. oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneMinister Pracy i Polityki Socjalnej zaskarżył rewizją nadzwyczajną wyrok Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 8 maja 1991 r., sygn. akt IV Pr 152/91 w sprawie z powództwa Janusza S. przeciwko Zakładom Zmechanizowanego Sprzętu Domowego w Rz. o przywrócenie do pracy.Rewizja nadzwyczajna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 52 § 1 k.p.Powód domagał się przywrócenia go do pracy po uznaniu, że rozwiązanie z nim umowy bez wypowiedzenia z jego winy, nie było uzasadnione. Powód wywodził, że w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy u strony pozwanej i pobierania zasiłku chorobowego wykonywał pracę nauczyciela w Technikum Wieczorowym Szkoły Przyzakładowej, ale nie może to być uznane za nadużycie świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych.Wyrokiem z dnia 13 lutego 1991 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Rzeszowie oddalił powództwo po ustaleniu, że powód pobierając zasiłek chorobowy u strony pozwanej w okresie od 6 września 1990 r. do 6 listopada 1990 r. pracował w szkole przyzakładowej, co zdaniem Sądu stanowiło nadużycie świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych dające podstawę do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika.Zaskarżony wyrok przywrócił jednakże powoda do pracy. Sąd Wojewódzki w Rzeszowie uznał bowiem, że zachowanie powoda nie było ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych. Powód świadczył pracę w interesie szkoły przyzakładowej, na prośbę jej dyrektora, w niewielkim wymiarze 6-ciu godzin tygodniowo. Powód nie kierował się przy tym dążeniem do osiągnięcia dodatkowych korzyści materialnych skoro w szkole przyzakładowej pozostawał w stosunku pracy, a więc i tak pobierałyby w niej zasiłek chorobowy w razie, gdyby nie świadczył pracy.Rewizja nadzwyczajna nie podziela poglądów zaskarżonego wyroku. Jej zdaniem zachowanie powoda miało charakter ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.Świadczy o tym fakt, że powód w czasie długotrwałego zwolnienia lekarskiego nie powstrzymywał się od pracy w celu odzyskania pełnej zdolności do niej, lecz wykonywał stale stresujące zatrudnienie, wymagające dużego wysiłku.Zdaniem rewizji nadzwyczajnej nie można zgodzić się z poglądem, że interes szkoły usprawiedliwia zachowanie powoda.Nie ma podstawy do uznania priorytetu interesu szkoły przy pominięciu interesu strony pozwanej jako zakładu pracy powoda. Chociaż zachowanie powoda nie było nakierowane na uzyskanie korzyści majątkowej, to jednak nie pozbawia to tego zachowania cech ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Dążenie do uzyskania takich korzyści nie jest bowiem niezbędnym elementem działania wypełniającego dyspozycję art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Zdaniem rewizji nadzwyczajnej istotne znaczenie ma ustalenie, czy zachowanie pracownika narusza istotny interes zakładu pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. zakład pracy może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, a w szczególności... dokonania nadużyć w zakresie korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego.Z przepisu tego wynika, iż nadużycie świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest przykładem ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Ciężar problemu leży więc w wykładni pojęcia "nadużycie świadczeń", gdyż w przypadku jego zaistnienia spełnione będą przesłanki omawianego przepisu.Należy podzielić pogląd, że wykonywanie przez pracownika pracy w czasie korzystania przez niego ze zwolnienia lekarskiego stanowi nadużycie w zakresie korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, które należy uznać za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p., nawet jeżeli pracownik był rzeczywiście chory (por. wyrok OSPiUS w Poznaniu z 28.01.76., I P 49/76, SP 4/76 s. 37, GP 5/76 s. 4). Zgodzić się trzeba także z poglądem reprezentowanym w rewizji nadzwyczajnej, że wzięcie udziału w wycieczce zagranicznej przez pracownika w czasie korzystania przez niego ze zwolnienia lekarskiego z adnotacją "może chodzić" stanowi nadużycie zwolnienia, jeśli lekarz nie zalecił wyjazdu w celu poprawy stanu zdrowia, (por. wyrok SN z 13.06.85 r., I PR 37/85, OSN 4/86 p. 58). Wreszcie także jednorazowy przypadek dokonania nadużyć w zakresie korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych uzasadniający podjęcie decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (por. wyrok SN z 17.09.84 r., I PRN 122/84, OSN 5-6/85 p. 75).Jednakże stwierdzenie, że pracownik utracił prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego i został zobowiązany do ich zwrotu nie oznacza jeszcze, iż doszło w zakresie korzystania z nich do nadużycia uprawniającego zakład pracy do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.).Ocena, czy uzyskanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego miało charakter "nadużycia" zależy od okoliczności konkretnego przypadku, a zwłaszcza oceny charakteru i stopnia winy w jego nienależnym uzyskaniu. Jedynie stwierdzenie winy umyślnej, i to w zamiarze bezpośrednim, pozwala na uznanie nienależnego świadczenia. Nadto z istoty musi to być działanie oceniane pejoratywnie w kontekście zasad moralności obowiązującej w społeczeństwie.W tym świetle zachowanie powoda nie może zostać ocenione jako nadużycie świadczeń w zakresie ubezpieczeń społecznych. Podejmując w czasie zwolnienia lekarskiego pracę zarobkową powód nie zmierzał do uzyskania nienależnych mu świadczeń ubezpieczeniowych. Można mu co najwyżej przypisać, iż przewidywał i godził się na ich uzyskanie (zamiar ewentualny). Postępowanie powoda nie może być także ocenione jako oparte na niskich pobudkach. Podjął bowiem pracę w celu społecznie użytecznym, na wyraźną prośbę dyrektora szkoły i pośrednio także w interesie pozwanego zakładu pracy skoro prowadził naukę w szkole przyzakładowej.Jakkolwiek więc powód świadczenie ubezpieczeniowe pobrał nienależnie, to jednakże nie można mu przypisać dokonania nadużycia w zakresie korzystania z nich.Ocena dokonana przez Sąd Wojewódzki była więc prawidłową i nie stanowiła naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 k.p.W tej sytuacji należało stwierdzić brak podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku prowadzący do oddalenia rewizji nadzwyczajnej (art. 421 § 1 k.p.c.).