I PRZ 47/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Mzyk (sprawozdawca). Sędziowie SN: G. Szymańska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Związku Zawodowego Pracowników Głównego Urzędu Telekomunikacji Międzymiastowej w W. o wpis do rejestru wzmianki o zmianie statutu i zmiany nazwy związku na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 30 października 1989 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 30 października 1989 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie odmówił dokonania wpisu do rejestru związków zawodowych wzmianki o zmianie statutu oraz zmianie nazwy Związku Zawodowego Pracowników Głównego Urzędu Telekomunikacji Międzymiastowej w W.Sąd Wojewódzki przytoczył następujące ustalenia oraz uzasadnienie rozstrzygnięcia:Związek Zawodowy Pracowników Głównego Urzędu Telekomunikacji Międzymiastowej w W. zarejestrowany został w 1983 r. Z dniem 1 stycznia 1989 r. nastąpiła reorganizacja państwowej jednostki organizacyjnej Polska Poczta, Telegraf i Telefon, w wyniku której przestał istnieć zakład pracy, jakim był Główny Urząd Telekomunikacji Międzymiastowej w W. Wskutek połączenia tego Głównego Urzędu z Okręgowym Urzędem Radiokomunikacji powstał nowy zakład pracy pod nazwą "Centrum Radiokomunikacji i Telekomunikacji w W.". Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, powstała sytuacja, w której uprawniony do tego organ związku zawodowego powinien był podjąć uchwałę o rozwiązaniu związku, gdyż dotychczasowy zakład pracy utracił ten status w rozumieniu art. 3 k.p. Tego rodzaju uchwała nie została podjęta. Natomiast na zebraniu delegatów w dniu 26 stycznia 1989 r. podjęta została uchwała o zmianie statutu oraz zmianie nazwy związku na "Związek Zawodowy Pracowników PPTT Centrum Radiokomunikacji i Telekomunikacji w W.". Sąd Wojewódzki, powołując się na art. 20 ust. 6 i 7 ustawy o związkach zawodowych uznał, że brak jest podstaw prawnych do wpisania tych zmian do rejestru związków zawodowych.W rewizji od powyższego postanowienia, nazwanej zażaleniem, Zarząd Związku Zawodowego domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i dokonania wpisu zmian zgodnie ze złożonym wnioskiem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zm.) związek zawodowy nabywa osobowość prawną oraz prawo do działania z dniem zarejestrowania. Wykreślenie związku zawodowego z rejestru następuje na wniosek organu statutowego w wypadkach określonych w art. 20 ust. 8 ustawy, tj. w razie podjęcia uchwały o rozwiązaniu związku oraz, gdy liczba członków utrzyma się - dłużej niż przez trzy miesiące - poniżej minimum określonego w przepisach. Ustawa dopuszcza również, na wniosek Prokuratora Generalnego, wykreślenie związku zawodowego z rejestru (art. 55 ust. 1) w sytuacji, gdy mimo podjętych środków organ związku nadal prowadzi działalność sprzeczną z Konstytucją i innymi ustawami.Poza wymienionymi przypadkami ustawa o związkach zawodowych nie przewiduje możliwości wykreślenia czy skreślenia związku z rejestru. Brak jest również w ustawie regulacji skutków prawnych, jakie wywołuje likwidacja zakładu pracy w rozumieniu art. 3 k.p. (lub włączenia go do innego zakładu pracy) w odniesieniu do bytu prawnego działających tam dotychczas zakładowych organizacji związkowych. Jest to niewątpliwie luka w ustawie, rozwiązania zaś należy poszukiwać w wykładni prawa.W omawianym przedmiocie wypowiedział się już Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja 1989 r. III PZP 12/89 stwierdzając, iż sąd nie jest uprawniony do wykreślenia związku zawodowego z rejestru z tej przyczyny, że zakład pracy, przy którym związek ten został utworzony, utracił przymiot zakładu pracy, a uprawniony organ związku nie podjął uchwały o jego rozwiązaniu. W takiej sytuacji sąd - stosownie do § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1982 r. w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji związków zawodowych (Dz. U. Nr 34, poz. 225) - ogranicza się do wpisania w tym przedmiocie wzmianki w rejestrze związków zawodowych. Oznacza to, że mimo nawet likwidacji zakładu pracy, działająca tam organizacja związkowa nie traci osobowości prawnej, a więc także możliwości dalszego działania, oczywiście przy spełnieniu się dalszych wymagań określonych w ustawie. Jest to zrozumiałe m.in. z tej przyczyny, że związek zawodowy, poza pracownikami, zrzesza także emerytów i rencistów.W świetle powyższych uwag niewątpliwie trafne są rozważania Sądu Wojewódzkiego wskazujące na możliwość, po likwidacji zakładu pracy, podjęcia przez uprawniony do tego organ związkowy uchwały o rozwiązaniu związku zawodowego (a następnie utworzenia nowego) na tej podstawie, iż dotychczasowy zakład pracy utracił ten status w rozumieniu art. 3 k.p.Nasuwa się jednak pytanie, czy jest to jedyne możliwe rozwiązanie, czy też dopuszczalne jest podjęcie działań na rzecz dostosowania struktury związku zawodowego do zmienionej struktury gospodarczej, a w tym, czy dopuszczalna jest zmiana nazwy związku. Zmiana bowiem nazwy związku stanowi w istocie jego przekształcenie, które prowadzi do podjęcia działań w nowo utworzonym zakładzie pracy w dotychczasowym składzie osobowym. Wydaje się, że odpowiedź na postawione pytanie co do zmiany nazwy i przekształcenia związku zawodowego może i powinna być pozytywna. Jeśli bowiem w nowo utworzonym zakładzie pracy bez jakichkolwiek przeszkód, zgodnie z zasadą pluralizmu, można utworzyć nowy związek, to trudno byłoby twierdzić, że niedopuszczalne jest przekształcenie dotychczasowego związku, który działałby w nowym zakładzie pracy, do którego z reguły przechodzi większość dotychczasowych członków związku. Przemawia za tym i to, że ustawa o związkach zawodowych pozostawia członkom związku swobodę kształtowania swych struktur organizacyjnych. Do tego rodzaju swobód i wolności związkowych należy zaliczyć także zmianę nazwy związku, która w warunkach sprawy jest niczym innym jak działaniem dostosowującym strukturę związku do struktury gospodarczej.W konsekwencji uzasadniony jest pogląd, stanowiący pewną kontynuację wykładni prezentowanej w powołanej uchwale z dnia 30 maja 1989 r. III PZP 12/89, że likwidacja zakładu pracy - sama przez się - nie powoduje utraty osobowości prawnej przez zakładową organizację związkową, działającą dotychczas przy tym zakładzie pracy, przy czym właściwe organy związku zawodowego mogą podjąć uchwałę o przekształceniu lub zmianie nazwy związku. Poglądowi temu nie przeczy treść, powołanego przez Sąd Wojewódzki, art. 20 ust. 6 i 7 ustawy o związkach zawodowych, gdyż nie chodzi o odmowę rejestracji, lecz o zmianę statutu, która - jak podniesiono - nie narusza przepisów ustawy oraz nie może być uznana za sprzeczną z prawem.Odmienny pogląd Sądu Wojewódzkiego nie da się pogodzić z treścią powołanych przepisów ustawy o związkach zawodowych, co w rezultacie uzasadnia podniesiony w rewizji zarzut naruszenia prawa materialnego. Skoro poza tym Sąd Wojewódzki ograniczył swe rozważania do nazwy związku i nie poczynił ustaleń co do dalszych zgłoszonych zmian statutu i nie poddał ich ocenie, wyłączona jest możliwość orzeczenia co do istoty sprawy. Dlatego też zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.