I PRZ 83/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Komitetu Założycielskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w O. o wpisanie do rejestru związków zawodowych na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 15 września 1983 r. postanowił oddalić rewizję.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 15.IX.1983 r. odmówił Komitetowi Założycielskiemu Niezależnego Samorządnego Zawiązku Zawodowego Pracowników Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w O. wpisu do rejestru związków zawodowych. Stanowisko swe Sąd uzasadnił następująco:Według przepisu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych prawo tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe przysługuje osobom świadczącym pracę w ramach stosunku pracy. Z wniosku złożonego przez wnioskodawcę oraz z załączonych dokumentów wynika, że ośmiu założycieli Związku Zawodowego Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej jest członkami powyższej Spółdzielni. Ogółem założycieli związku było 11, a więc tylko trzech jest zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Osoby zatrudnione w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w ramach członkostwa nie są zatrudnione na podstawie stosunku pracy ani spółdzielczego stosunku pracy. Prawo i obowiązek świadczenia pracy stanowią jedynie elementy składowe stosunku członkostwa. W tej sytuacji należy dojść do wniosku, że członkowie Spółdzielni w świetle art. 10 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych nie mają prawa tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe. Prawo takie natomiast mają pracownicy powyższej Spółdzielni nie będący jej członkami. Skoro wniosek dotyczy związku zawodowego utworzonego przede wszystkim przez członków Spółdzielni, brak jest podstaw do jego uwzględnienia.Od postanowienia powyższego złożyli rewizję wnioskodawcy, błędnie nazywając ją zażaleniem. Rewidujący zarzucają naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych w związku z przyjęciem, że członkowie - pracownicy rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie mają prawa zrzeszania się w związki zawodowe, mają je zaś tylko pracownicy najemni spółdzielni. W rewizji zgłoszony został wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia i wpisanie do rejestru Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w O. ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wykładnia art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216; zm.: Dz. U. z 1983 r. Nr 34, poz. 176) dokonana przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jest prawidłowa. W myśl tego przepisu prawo tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe przysługuje osobom świadczącym pracę w ramach stosunku pracy, bez względu na podstawę takiego stosunku i zajmowane stanowisko.Wykładnia gramatyczna wymienionego art. 10 ust. 1 wskazuje zatem, że zakres podmiotowy prawa tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe został ograniczony do osób, które świadczą pracę wyłącznie w ramach stosunku pracy. Ustawa nie dotyczy więc osób, które świadczą pracę na podstawie innych stosunków zatrudnienia, a nie stosunków pracy. Zakres podmiotowy ustawy o związkach zawodowych wynika również z art. 1 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten brzmi: "Pracownicy mają prawo tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe".Sprawę, kto jest pracownikiem, wyjaśnia z kolei art. 2 kodeksu pracy, który mówi, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Wyjaśniając treść ostatniego zdania art. 10 ust. 1 "bez względu na podstawę takiego stosunku", należy wiązać to stwierdzenie - poprzez art. 1 ustawy o związkach zawodowych - z art. 2 k.p. Prowadzi to do wniosku, że prawo tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe przysługuje pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (z wyjątkami, które w sprawie nie występują). Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 21.II.1983 r. III RP 72/82 (OSNCP 1983, z. 8, poz. 113).Członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych nie są zatrudnieni w macierzystej spółdzielni w ramach stosunku pracy. Ich stosunek zatrudnienia nie jest objęty zakresem przedmiotowym kodeksu pracy. Jest to stosunek zatrudnienia uregulowany swoiście w tytule II rozdziału I ustawy z dnia 10 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. nr 30, poz. 210), w szczególności w art. 155. Przepis ten głosi, że zdolny do pracy członek spółdzielni ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni. W rozdziale tym nie używa się na określenie członka spółdzielni produkcyjnej terminu "pracownik", jak również nigdzie się nie stwierdza, aby stosunek zatrudnienia członka takiej spółdzielni ze spółdzielnią by stosunkiem pracy. Nie można więc utożsamiać pojęcia członka spółdzielni produkcyjnej świadczącego osobistą pracę w spółdzielni z pojęciem pracownika, jak błędnie przedstawiono w rewizji.Ma rację bowiem Sąd Wojewódzki, że prawo i obowiązek członka spółdzielni produkcyjnej świadczenia pracy w spółdzielni stanowią elementy składowe stosunku członkostwa. Ten stosunek członkostwa jest stosunkiem cywilnoprawnym, a nie stosunkiem prawa pracy. Nie przeczy temu, lecz odwrotnie potwierdza powyższą tezę fakt, że np. art. 161 odsyła do przepisów prawa pracy w zakresie dotyczącym uprawnień związanych z ciążą i porodem kobiet - członków spółdzielni produkcyjnych. Gdyby bowiem kobiety - członkinie spółdzielni produkcyjnej były pracownicami, takie odesłanie byłoby zbędne, albowiem wprost i bezpośrednio miałyby wówczas zastosowanie przepisy prawa pracy.Inna jest sytuacja prawna członków spółdzielni pracy. Członkowie takich spółdzielni zatrudnieni na podstawie spółdzielczej umowy o pracę są objęci zakresem podmiotowym kodeksu pracy (art. 2 i art. 77) i ich stosunek zatrudnienia jest stosunkiem pracy, co wynika również wyraźnie z art. 182 Prawa spółdzielczego.Reasumując, należy stwierdzić, że członkowie spółdzielni produkcyjnej zatrudnieni w takiej spółdzielni nie mają prawa tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe (art. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych - Dz. U. Nr 32, poz. 216 ze zm. w związku z art. 2 k.p.).Prawidłowo więc Sąd Wojewódzki odmówił rejestracji Związku, którego założyciele (11) w większości (8) są członkami Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, a tylko trzech założycieli może być uważanych za pracowników. Liczba trzech założycieli jest niewystarczająca w myśl § 1 ust. 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34, poz. 222). Komitet założycielski wyłoniony z grona założycieli musi liczyć co najmniej 10 osób.Z tych względów Sąd Najwyższy oddalił rewizję (art. 387 k.p.c.).