I PRZN 7/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Jachczyk.Sędziowie SN; B. Błachowska (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Komitetu Założycielskiego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Państwowego Przedsiębiorstwa "Totalizator Sportowy" i Oddziału Międzywojewódzkiego w W. o wpis do rejestru na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowień Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 17 stycznia 1985 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i oddalić wnioski.Uzasadnienie faktyczneW dniu 31 grudnia 1984 r. wpłynął do Sądu Wojewódzkiego w Warszawie wniosek o zarejestrowanie Związku Zawodowego Kolektorów i Pracowników Państwowego Przedsiębiorstwa "Totalizator Sportowy" z siedzibą w W. Wniosek został podpisany przez członków komitetu organizacyjnego. Do wniosku została dołączona uchwała kolektorów i pracowników PP "Totalizator Sportowy" w sprawie założenia Związku Zawodowego kolektorów i pracowników, emerytów i rencistów, w której podane są nazwiska członków wybranego Komitetu Założycielskiego w liczbie 10, bez wskazania, czy członkowie ci są pracownikami czy też kolektorami bądź emerytami. Do wniosku dołączona została także lista grupy inicjatywnej w liczbie 10 osób oraz lista osób, które na wniosek kolektorów zgłosiły akces wstąpienia do powstającego związku, w liczbie 56 osób. Listy te nie zawierają informacji, czy osoby tworzące związek zawodowy są pracownikami, kolektorami, emerytami czy rencistami, natomiast na wstępie list stwierdza się, że na zebraniu w dniu 22 maja 1984 r. zawiązała się grupa inicjatywna Związku Zawodowego Kolektorów PP "Totalizator Sportowy" w W. W złożonym statucie w § 3 stwierdza się, że członkiem związku może zostać każdy pracownik, zatrudniony w PP "Totalizator Sportowy", jak również osoba, która przeszła na emeryturę lub rentę albo czasowo pozostaje bez pracy w związku z jej poszukiwaniem. W tymże § 3 ust. 1 uprzednio był zapis: "kolektor i zatrudniony na pracach zleconych", lecz zapis ten został przekreślony i nadpisana została inna treść. Według obecnego brzmienia wymienionego w § 3 ust. 1 nie ma w nim przewidzianego prawa do zostania członkiem związku dla kolektorów i w poprawionej nazwie związku (§ 1) nie figuruje również słowo "kolektorów". W myśl bowiem obecnego brzmienia § 1 ust. 1 statutu związek nosi nazwę: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Państwowego Przedsiębiorstwa "Totalizator Sportowy" Oddział Wojewódzki w W.Jak wynika z protokołu posiedzenia z dnia 17 stycznia 1985 r., "w statucie dokonano poprawek w miejscach sygnowanych podpisem". W tymże dniu 17 stycznia 1985 r. Sąd Wojewódzki postanowił zarejestrować w rejestrze związków zawodowych w dziale A Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników Państwowego Przedsiębiorstwa "Totalizator Sportowy" I Oddziału Międzywojewódzkiego w W. z siedzibą w W. zrzeszający pracowników, emerytów i rencistów tego Oddziału.Na wniosek z dnia 25 lutego 1985 r. podpisany przez przewodniczącą Zarządu - Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 1 marca 1985 r. postanowił wpisać do rejestru związków zawodowych siedem osób uprawnionych do reprezentowania Związku, zgodnie z wnioskiem.Od obu wymienionych postanowień, tj,. z dnia 17 stycznia 1985 r. i z dnia 1 marca 1985 r., wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości. Minister zarzuca rażące naruszenie prawa: art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych oraz § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1982 r. w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji związków zawodowych. Skarżący wnosi o uchylenie postanowień i oddalenie wniosków.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie w rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania.Ustawa z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216 ze zm.) w art. 1 ust. 1 statuuje dwa odrębne uprawnienia: prawo do tworzenia związków zawodowych oraz prawo do zrzeszenia się w już istniejących związków zawodowych. Wymienione dwa odrębne uprawnienia przyznaje jedynie pracownikom, głosząc, że pracownicy mają prawo tworzenia i zrzeszenia się w związki zawodowe. Zasadę tę powtarza w art. 10 ust. 1, stwierdzając, że prawo tworzenia i zrzeszania się w związki zawodowe przysługuje osobom świadczącym pracę w ramach stosunku pracy, bez względu na podstawę takiego stosunku i stanowisko.Wyjaśnienie pojęć: "pracownik", "stosunek pracy" zawarte jest w kodeksie pracy, który w art. 2 głosi, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Źródłem powstania stosunku pracy może być więc tylko umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie bądź spółdzielcza umowa o pracę.Prawo tworzenia związków zawodowych nie przysługuje natomiast osobom nie mającym statusu pracownika i nie pozostającym w stosunku pracy. Wprawdzie w myśl art. 11 ustawy o związkach zawodowych przejście pracownika na emeryturę lub rentę nie pozbawia go prawa przynależności do związku zawodowego, jak również nie pozbawia takiego prawa czasowe pozostawanie bez pracy w związku z jej poszukiwaniem, ale emeryci, renciści i osoby czasowo pozostające bez pracy w związku z jej poszukiwaniem nie mają prawa tworzenia związków zawodowych.Podobnie nie mają prawa tworzenia związków zawodowych osoby wykonujące pracę nakładczą, a także wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej. W myśl art. 10 ust. 1a ustawy o związkach zawodowych w brzmieniu ustalonym w ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 21, poz 101) prawo przynależności do związków zawodowych działających w zakładach pracy przysługuje również osobom wykonującym pracę nakładczą, a także wykonującym pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli nie są pracodawcami.Reasumując należy stwierdzić, że prawo tworzenia związków zawodowych przysługuje wyłącznie pracownikom, natomiast nie mają takiego prawa emeryci, renciści, osoby czasowo pozostające bez pracy w związku z jej poszukiwaniem, jak również osoby wykonujące pracę nakładczą i agenci nie będący pracodawcami, aczkolwiek mają oni prawo zachowania przynależności do związków zawodowych (emeryci, renciści, osoby czasowo pozostające bez pracy w związku z jej poszukiwaniem), jak również prawo zrzeszania się w związkach zawodowych, które już powstały i działają w zakładach pracy (osoby wykonujące pracę nakładczą i agenci nie będący pracodawcami). Inne osoby, zatrudnione na podstawie innych stosunków prawnych, nie mają prawa nie tylko tworzenia związków zawodowych, ale także nie mają prawa przynależności do związków zawodowych, chociażby w zakładzie, w którym są zatrudnione, działały związki zawodowe.Trafnie w rewizji nadzwyczajnej zarzucono, że Sąd Wojewódzki z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1a ustawy o związkach zawodowych zarejestrował związek zawodowy, którego inicjatorami powstania nie byli pracownicy. Jak wynika bowiem z listy grupy inicjatywnej i grupy osób, które zgłosiły akces do powstającego związku zawodowego, wśród osób tworzących związek zawodowy w PP "Totalizator Sportowy" nie było pracowników. Potwierdziła to na rozprawie przed Sądem Najwyższym przewodnicząca zarejestrowanego związku, podając, że wśród osób tworzących grupę inicjatywną powołania związku zawodowego byli sami kolektorzy Przedsiębiorstwa "Totalizator Sportowy", a wśród osób, które zgłosiły akces do związku, byli także tylko kolektorzy oraz emeryci będący uprzednio kolektorami.Kolektorzy nie pozostają w stosunku pracy z PP "Totalizator Sportowy"; są oni zatrudnieni na podstawie umowy, do której według jej § 18 stosuje się, przepisy kodeksu cywilnego (§ 18 umowy), w szczególności przepisy art. 734-751 tego kodeksu. Nie jest objęta ta umowa przepisami prawa pracy. Kolektorom Państwowego Przedsiębiorstwa "Totalizator Sportowy" nie przysługuje więc prawo tworzenia związków zawodowych.Sąd Wojewódzki prawdopodobnie dostrzegł nieprawidłowości i braki wniosku oraz statutu, gdyż na rozprawie przed tym Sądem osoby upoważnione przez grupę inicjatywną dokonały zmian w statucie, wykreślając z niego słowa: "Kolektorzy", pozostawiając słowo "pracownicy". Niezrozumiałe jednak jest, dlaczego Sąd dopuścił do takiej zmiany, rażąco naruszającej wymienione wyżej przepisy i zasadę wolności związkowej. Zasada ta polega m.in. na tym, że nikt - poza zainteresowanymi pracownikami - nie ma prawa za nich czy dla nich tworzyć związku zawodowego. Tylko zainteresowani pracownicy mogą podjąć w tym przedmiocie inicjatywę i przeprowadzać postępowanie zmierzające do utworzenia i zarejestrowania związku zawodowego. Nie mogą więc kolektorzy PP "Totalizator Sportowy" tworzyć związku zawodowego dla pracowników tego Przedsiębiorstwa. Toteż wymienione poprawki statutu nie mogły sanować braków wynikających z nieposiadania przez kolektorów legitymacji do tworzenia związku zawodowego.W tej sytuacji Sąd Wojewódzki nie powinien dopuszczać do poprawek statutu, lecz postąpić stosownie do art. 19 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych i § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1982 r. w sprawie postępowania dotyczącego rejestracji związków zawodowych (Dz. U. Nr 34, poz. 225) i odmówić rejestracji.Sąd Najwyższy, podzielając zarzuty rewizji nadzwyczajnej oraz jej wnioski, uchylił obydwa postanowienia Sądu Wojewódzkiego i oddalił wnioski (art. 422 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., art. 19 § 5 ustawy o związkach zawodowych).