II C 1406/53

SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Bolesława P. przeciwko Skarbowi Państwa o 8.100 zł, po rozpoznaniu rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 24 lutego 1953 r., zaskarżony wyrok uchylił i pozew odrzucił.Uzasadnienie faktyczneOd dnia 1 grudnia 1951 r. do dnia 11 lutego 1952 r. władze wojskowe zajmowały na pomieszczenie kompanii, jednostki wojskowej w willi w Z., należącej do Bolesława P., 12 ubikacji, strych i sutereny. Dnia 3 marca 1952 r. właściciel willi wytoczył powództwo przeciwko Skarbowi Państwa twierdząc, że w czasie stacjonowania wojska w jego willi powstały braki i szkody w pozwie dokładnie wymienione i domagał się za nie odszkodowania w kwocie 8.100 zł oraz kwoty 3.809 zł 52 gr tytułem czynszu za grudzień 1951 r. oraz styczeń i luty 1952 r.Pozwany Skarb Państwa zaprzeczył twierdzeniom powoda i domagał się oddalenia powództwa.Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 24 lutego 1953 r. zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda 6.244 zł 82 gr z 8% od daty wniesienia pozwu, oddalając dalsze roszczenia powoda.Na podstawie zeznań zbadanych świadków i stron oraz opinii biegłego Sąd ustalił, że w budynku powoda powstały na skutek zakwaterowania tam jednostki wojskowej szkody szczegółowo stwierdzone w protokole z dnia 14 lutego 1952 r. i biorąc za podstawę ogólne oszacowanie szkód przez biegłego w kwocie 5.417 zł 2 gr,, stosownie do art. 330 k.p.c. zmniejszył wymienioną globalną kwotę o 20%, uwzględniając poprzednie zużycie, nadto Sąd przyjął, że przez fakt zajęcia willi między stronami powstał z mocy art. 370 k.z. stosunek najmu i w związku z tym, obliczając nieuiszczony za dwa i pół miesiąca czynsz według stawek podanych w "Monitorze Polskim" z dnia 4 lipca 1950 r. Nr A-77 (Uchwała Rady Ministrów w sprawie czynszów za lokale użytkowe), przyjął za podstawę czynsz miesięczny w kwocie 768 zł 33 gr i zasądził za okres zakwaterowania 1.910 zł 82 gr.Jeżeli chodzi o podstawę prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa za powstałe szkody, Sąd uznał, że przepisy ustawy o zakwaterowaniu wojska w czasie pokoju z dnia 15 lipca 1925 r. (Dz. U. Nr 97, poz. 681) nakazują wyrównanie wszelkich szkód, a w wypadku braku porozumienia między zainteresowanymi stronami nie wyłączają drogi sądowej (art. 49).Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła strona pozwana, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie całego postępowania i odrzucenie pozwu z przyznaniem Skarbowi Państwa kosztów procesu w części dotyczącej roszczenia o naprawienie szkód wyrządzonych przez jednostkę wojskową oraz o uchylenie zaskarżonego wyroku i odesłanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania w części dotyczącej roszczenia o zapłatę czynszu lub o zmianę wyroku w tym zakresie w ten sposób, że Sąd powództwo oddala z przyznaniem kosztów procesu.Rewizja Skarbu Państwa zarzuca naruszenie prawa materialnego, a to art. 370 k.z., ustawy z dnia 27 kwietnia 1951 r. (Dz. U. Nr 26, poz. 194), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1927 r. (Dz. U. Nr 113, poz. 957) oraz nieważność postępowania w części dotyczącej odszkodowania za szkody powstałe w czasie kwaterunku wojskowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:I.Ustawa o zakwaterowaniu wojska w czasie pokoju, wydana w dniu 15 lipca 1925 r. (Dz. U. Nr 97, poz. 681), na którą powołał się Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, została uchylona przez art. 48 ustawy z dnia 27 kwietnia 1951 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych (Dz. U. Nr 26, poz. 194), która obowiązywała już w dacie zajęcia przez wojsko willi powoda. Stosownie zaś do art. 21 i 25 powołanej ustawy z dnia 27 kwietnia 1951 r., w sprawach dotyczących zarówno zasady odpowiedzialności za szkody powstałe w czasie przejściowego zakwaterowania wojska, jak i wysokości odszkodowania, orzeka prezydium rady narodowej w trybie postępowania administracyjnego. W tego rodzaju sprawach zachodzi zatem z mocy art. 2 k.p.c. niedopuszczalność drogi sądowej i w związku z tym pierwszy zarzut rewizji pozwanego jest usprawiedliwiony (art. 371 § 1 pkt 2 i § 2 pkt 1 k.p.c.).II.Sąd Najwyższy wziął jednak z urzędu pod uwagę, że również, jeśli chodzi o roszczenia powoda o należność z tytułu nieuiszczonego czynszu za zajmowany w celach kwaterunkowych lokal, zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej (art. 380 § 1 pkt 1 k.p.c.). Stosunek bowiem, jaki powstaje na tle dostarczenia lokali na kwaterunek wojska, a więc na cele związane z wykonywaniem zadań ochrony Państwa przez Siły Zbrojne PRL, z istoty swej nie jest stosunkiem cywilnoprawnym i roszczenia z takiego stosunku wynikające, mimo swego charakteru majątkowego, nie mają cech roszczeń cywilnoprawnych. Dlatego też ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych, wyraźnie przewidując tryb administracyjny dla załatwienia roszczeń odszkodowawczych, nie zawiera analogicznych postanowień co do roszczeń o zapłatę wynagrodzenia za kwaterunek, ze względu na zanalizowany wyżej charakter tych roszczeń, zbędnych.Sposób zapłaty takiego wynagrodzenia i określenia jego wysokości zostały natomiast uregulowane specjalnym zarządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 października 1952 r., wydanym na podstawie art. 18 ust. 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1951 r. (Dz. U. Nr 26, poz. 194) ogłoszonym w "Monitorze Polskim" z dnia 27 listopada 1952 r. Nr A-98, poz. 1506. Zarządzenie Ministra Obrony Narodowej zawiera w załączniku Nr 3 stawki wynagrodzenia i przewiduje w § 5 pkt 1 postępowanie administracyjne przed prezydium właściwej powiatowej rady narodowej w przypadkach, gdy właściciel lokalu nie zgadza się z wysokością ustaloną przez władze wojskowe.Z tych względów zarówno pogląd wyrażony przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, iż między stronami z mocy art. 370 k.z. powstał stosunek najmu, jak i teza rewizji strony pozwanej, że stosunek stron należy określić jako "sui generis stosunek zobowiązaniowy", są błędne.W tym stanie rzeczy na mocy art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.