II CNPP 10/22

Sygn. akt II CNPP 10/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela (przewodniczący) SSN Ewa Stefańska (sprawozdawca) SSN Krzysztof Wesołowski w sprawie ze skargi powódki o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt VII Ga 148/19 w sprawie z powództwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. przeciwko G. F. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 lutego 2023 r. w Izbie Cywilnej w Warszawie, 1) stwierdza niezgodność z prawem wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt VII Ga 148/19; 2) zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1117 zł (jeden tysiąc sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym. 2 UZASADNIENIE Pozwem z 10 lutego 2017 r. P. spółka z o.o. w B. wniosła o zasądzenie od G. F. na jej rzecz 22 391,48 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych od 1 września 2016 r. do dnia zapłaty, tytułem 55% wynagrodzenia za dostarczony towar. Następnie pozwem z 21 lutego 2017 r. powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz 18 320,32 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych od 1 września 2016 r. do dnia zapłaty, tytułem pozostałych 45% wynagrodzenia za dostarczony towar. Zarządzeniem z 24 lipca 2017 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku na podstawie art. 219 k.p.c. połączył obie sprawy do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Wyrokiem z 15 czerwca 2018 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku uwzględnił oba powództwa w kwotach 22 391,48 zł i 18 320,32 zł oraz zasądził od tych kwot odsetki ustawowe za opóźnienie od 1 września 2016 r. do dnia zapłaty. Sąd Rejonowy ustalił, że strony w zakresie prowadzonych przez siebie działalności zawarły umowy sprzedaży towaru w postaci nawozów i środków chwastobójczych. Powód wydał pozwanemu towar i wystawił faktury VAT: nr [...] na kwotę 81,66 zł z terminem płatności do 31 sierpnia 2016 r., nr [...]1 na kwotę 124,74 zł z terminem płatności do 31 sierpnia 2016 r., nr [...]2 na kwotę 2 808 zł z terminem płatności do 31 sierpnia 2016 r., nr [...]3 na kwotę 37 697,40 zł z terminem płatności do 14 kwietnia 2016 r. Pomimo upływu terminów płatności pozwany nie zapłacił powodowi kwot wynikających z faktur VAT. W tej sytuacji powód skorzystał z usług podmiotu trudniącego się windykacją należności i za jego pośrednictwem próbował doprowadzić do polubownej spłaty zadłużenia. Pismem z 21 listopada 2016 r. pozwany podniósł zarzut dotyczący niewłaściwej jakości towaru i wniósł o obniżenie ceny o 45%. Powód nie uznał tej reklamacji podnosząc, że jest ona bezzasadna. Wobec braku zapłaty powód wezwał pozwanego do zapłaty kwot wynikających z faktur VAT wraz ze zryczałtowanymi kosztami odzyskiwania należności stanowiącymi równowartość 40 euro, liczonymi od każdej faktury. Pozwany nie zareagował na wezwanie do zapłaty. 3 Sąd Rejonowy stwierdził, że pozwany nie kwestionował faktu kupna od powoda artykułów za ceny wskazane w przedłożonych fakturach VAT, a także przyznał, że odebrał towar będący przedmiotem sporu. W tych warunkach, zgodnie z art. 535 k.c. pozwany obowiązany był zapłacić należną cenę. W ocenie Sądu pierwszej instancji pozwany nie przedstawił wystarczających dowodów potwierdzających wadliwość zakupionego towaru i niską jakość zebranych plonów. Nie dowiódł jednocześnie, aby we właściwym terminie zawiadomił sprzedającego o wadzie w celu realizacji uprawnień z rękojmi (art. 563 i 560 k.c.) oraz by po jego stronie doszło do powstania szkody w związku z nienależytym wykonaniem zobowiązania przez powoda (art. 471 k.c.). Wobec ustalenia, że rolnik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, Sąd Rejonowy przyjął, że od zasądzonych kwot należne są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 k.c.) Powód złożył wniosek o uzupełnienie wyroku Sądu Rejonowego z 15 czerwca 2018 r. w zakresie punktów I i III poprzez zasądzenie od pozwanego na jego rzecz odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, pomniejszonych o wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot 22 391,48 zł od 1 września 2016 r. do dnia zapłaty i 18 320,32 zł od 1 września 2016 r. do dnia zapłaty. Wyrokiem uzupełniającym z 22 sierpnia 2018 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku uzupełnił wyrok tego Sądu z 15 czerwca 2018 r. w ten sposób, że w punkcie I oraz w punkcie III po słowach „do dnia zapłaty” dodał zapisy: „oddalając powództwo w pozostałym zakresie”. Jak wyjaśnił w uzasadnieniu, wyrok z 15 czerwca 2018 r. nie zawierał rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczenia powoda o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych. Sąd pierwszej instancji uznając, że w tej części powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, powinien je oddalić, czego nie uczynił. Wyrokiem z 24 maja 2019 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił apelację powoda od wyroku uzupełniającego Sądu Rejonowego w Białymstoku z 22 sierpnia 4 2018 r. W uzasadnieniu Sąd odwoławczy wskazał, że spór na etapie postępowania apelacyjnego koncentrował się na rozumieniu pojęcia transakcji handlowej oraz właściwego rozumienia strony takiej transakcji na gruncie przepisów ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Sąd Okręgowy stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w sposób enumeratywny wymienia podmioty, które w rozumieniu ustawy należy traktować jako strony transakcji handlowych. Przepis ten zawiera odesłanie do art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym przepisów ustawy nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Sąd odwoławczy stwierdził, że Sąd Rejonowy zasadnie wyłączył pozwanego z kręgu podmiotów spełniających kryterium bycia stroną transakcji handlowej. Skoro zaś strony nie zawarły transakcji handlowej, powodowi nie przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Powód wniósł skargę, w której domagał się stwierdzenia, że wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku jest w całości niezgodny z prawem, a także zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania. W podstawach skargi zarzucił naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych w związku z art. 4 pkt 1 i art. 2 pkt 2 tej ustawy i w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo przedsiębiorców, poprzez błędną wykładnię. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (dalej: ustawa o terminach zapłaty; od 1 stycznia 2020 r. nazwa ustawy brzmi „o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych), w transakcjach handlowych - z wyłączeniem transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny - wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: (1) wierzyciel spełnił swoje 5 świadczenie; (2) wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. Z art. 4 pkt 1 tej ustawy wynika, że transakcja handlowa oznacza umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. Natomiast według art. 2 pkt 2 ustawy o terminach zapłaty, przepisy tej ustawy stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są m.in. podmioty prowadzące działalność, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (zwana dalej: Prawo przedsiębiorców lub p.p.). Powołany przepis zaś przewiduje, że przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Trafnie zarzucił skarżący, że w wyroku uzupełniającym Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni powołanych wyżej przepisów i w konsekwencji wadliwie uznał, że strony procesu nie spełniają wskazanych w nich kryteriów uznania za strony transakcji handlowej. Odwołując się do treści art. 2 pkt 2 ustawy o terminach zapłaty, Sąd odwoławczy stwierdził, że jej przepisy stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są m.in. podmioty prowadzące działalność, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy - Prawo przedsiębiorców. Wskazał jednocześnie, że skoro przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie, to należy uznać, że rolnik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu tej ustawy i zawarta przez strony umowa nie spełnia warunków do uznania jej za transakcję handlową. Zdaniem Sądu Najwyższego jest to wykładnia wadliwa. W art. 2 pkt 2 ustawy o terminach zapłaty ustawodawca wskazał bowiem grupę adresatów tej ustawy, do których nie stosuje się Prawa przedsiębiorców (art. 6 ust. 1 p.p.), pomimo że ich działalność ma cechy działalności gospodarczej. Ustawa o terminach zapłaty ma więc zastosowanie również do kontraktów handlowych zawieranych w ramach działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Uzupełniająco wskazać należy, że ustawa – Prawo przedsiębiorców weszła w życie z dniem 30 kwietnia 2018 r. We wcześniejszym brzmieniu ustawa 6 o terminach zapłaty w art. 2 pkt 2 wskazywała jako jej adresatów podmioty określone w art. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (zwanej dalej: u.s.d.g.), która w analogiczny sposób spod działania u.s.d.g. wyłączyła działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego. Nie skutkowało to jednak wyłączeniem tego rodzaju działalności spod działania ustawy o terminach zapłaty i uznaniem zawieranych w jej ramach umów za transakcje handlowe w rozumieniu tej ustawy. Z tych względów, na podstawie art. 42411 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania skargowego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 42412 k.p.c. (r.g.) [ms]