II CO 18/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: W. Bendetson (sprawozdawca), S. Piotrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ferdynanda F. przeciwko Helmutowi K. o 2.500 zł i wydanie głowicy do maszyny do szycia, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 24 października 1957 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy art. 111 przepisów o kosztach sądowych utracił moc z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 23, poz. 90)?"rozstrzygnął powyższe zagadnienie w ten sposób, że:"Z dniem 1 lipca 1953 r., jako z dniem wejścia w życie art. 1 pkt 14 dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 23, poz. 90), utracił moc obowiązującą art. 111 przepisów o kosztach sądowych".Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 24 kwietnia 1957 r. Sąd Powiatowy w Opolu zarządził zwrot wniosku powoda o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 1 kwietnia 1957 r., przytaczając w celu uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia, że wniosek ten podlega opłacie w wysokości 20 zł przewidzianej w art. 111 § 1 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i że wobec niezastosowania się powoda do wezwania o uzupełnienie uiszczonej już przez niego opłaty w sumie 10 zł, określonej w art. 37 tych przepisów, do wskazanej powyższej wysokości, zwrot tego wniosku znajduje uzasadnienie w art. 137 § 2 k.p.c.W zażaleniu powód domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przyjęcia wspomnianego wniosku.Sąd Wojewódzki w Opolu, rozpoznając powyższe zażalenie, przekazał postanowieniem z dnia 24 października 1957 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. w związku z art. 394 § 3 k.p.c. zagadnienie prawne przytoczone w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przy rozstrzygnięciu tego zagadnienia uwzględnić przede wszystkim należy, że zamieszczenie w powyższych przepisach artykułu 111 pozostawało w ścisłym związku z przewidzianym w art. 19 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 38, poz. 349) zawieszeniem wprowadzonej w tej ustawie do Kodeksu postępowania cywilnego podstawowej normy ustalającej obowiązek uzasadnienia przez sąd pierwszej instancji wszystkich swoich wyroków (por. art. 336 k.p.c. według numeracji określonej w jednolitym tekście tego Kodeksu, ogłoszonym jako załącznik do obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 1950 r. - Dz. U. Nr 43, poz. 394). Zawieszenie bowiem mocy obowiązującej wspomnianej normy i zastąpienie jej przez zawarte w powołanym art. 19 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. postanowienie o charakterze przejściowym, że w okresie tego zawieszenia w sprawach, w których wypisu wyroku z uzasadnieniem nie doręcza się z urzędu, wypis ten podlega doręczeniu jedynie stronie, która w przepisanym terminie zażądała jego doręczenia, wywołało potrzebę uregulowania sprawy opłaty kancelaryjnej za powyższy wypis w razie, gdy zostaje on doręczony na żądanie strony.Tej właśnie potrzebie uczyniono zadość w art. 111 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w którym ustanowiono specjalne (wyższe od przewidzianych w art. 37 wspomnianych przepisów) stawki opłaty kancelaryjnej pobieranej za wypis wyroku z uzasadnieniem w wypadku, gdy wypis ten doręcza się stronie, która wystąpiła z wnioskiem zawierającym żądanie uzasadnienia wyroku.Znamienne jest przy tym, że tymczasowy charakter artykułu 111, wynikający z zawieszenia jedynie na pewien okres obowiązku uzasadnienia przez sąd pierwszej instancji wszystkich swoich wyroków, znalazł wyraz w zamieszczeniu tego artykułu w dziale III wspomnianych przepisów o kosztach sądowych, zawierającym postanowienia przejściowe i końcowe, jak również w powołaniu się w tekście powyższego artykułu na art. 19 wzmiankowanej ustawy z dnia 20 lipca 1950 r., w którym zawieszenie to oraz czas jego trwania do upływu wskazanego w tym artykule terminu zostało przewidziane (termin ustalony w pierwotnym tekście art. 19 na dzień 31 grudnia 1951 r. uległ następnie przedłużeniu do dnia 31 grudnia 1953 r.; por. nowe brzmienie tegoż art. 19 ustalone w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych i prawa o ustroju sądów powszechnych - Dz. U. z 1952 r. Nr 1, poz. 5).Jednakże art. 111 wspomnianych przepisów o kosztach sądowych utracił wszelkie praktyczne znaczenie z dniem wejścia w życie ustanowionego w dekrecie z dnia 23 kwietnia 1953 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 23, poz. 90) obowiązku sporządzenia na piśmie we wszystkich sprawach sentencji wraz z uzasadnieniem "natychmiast po ukończeniu głosowania" (por. art. 333 § 2 k.p.c. w brzmieniu ustalonym w art. 1 pkt 14 powołanego dekretu, który to przepis w myśl art. 6 powyższego dekretu wszedł w życie w dniu 1 lipca 1953 r.). Przez wprowadzenie bowiem tego obowiązku został zlikwidowany tymczasowy stan prawny polegający na zawieszeniu mocy obowiązującej normy o obligatoryjnym uzasadnieniu wszystkich wyroków, wobec czego przestało być aktualne zgłoszenie przez stronę żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawach, w których uzasadnienie to nie było sporządzone z urzędu, a tym samym zdezaktualizowało się również pobieranie przewidzianej w art. 111 wspomnianych przepisów o kosztach sądowych opłaty kancelaryjnej za wypis wyroku z uzasadnieniem, podlegający doręczeniu na skutek zgłoszonego przez stronę żądania uzasadnienia wyroku.Nasuwająca się Sądowi Wojewódzkiemu wątpliwość, czy omawiany art. 111 zachował moc obowiązującą również i po wejściu w życie powołanego postanowienia dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r., tj. od dnia 1 lipca 1953 r., tym się tłumaczy, że mimo zdezaktualizowania się wspomnianego artykułu z przytoczonych powyżej powodów nie został on w sposób wyraźny uchylony ani w powyższym dekrecie, ani w żadnym innym akcie ustawodawczym. Istotne jest przy tym, że od sposobu rozstrzygnięcia tej właśnie wątpliwości zależy zajęcie stanowiska w kwestii, czy wobec uchylenia w dekrecie z dnia 18 stycznia 1956 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 2, poz. 13) obowiązku uzasadnienia przez sąd pierwszej instancji wszystkich swoich wyroków i wprowadzenia zawartego obecnie w art. 336 § 1 k.p.c. (według numeracji i brzmienia ustalonego w tym dekrecie) przepisu, że w sprawach, w których wyroku z uzasadnieniem nie doręcza się z urzędu, uzasadnienie wyroku sporządzane jest tylko na żądanie strony oraz czy wobec powstania w ten sposób stanu analogicznego do obowiązującego przed dniem 1 lipca 1953 r. - zachodzą podstawy do stosowania począwszy od dnia wejścia w życie powołanego przepisu wzmiankowanego dekretu, tj. od dnia 8 lutego 1956 r., postanowień art. 111 wspomnianych przepisów o kosztach sądowych, a w konsekwencji do pobierania za wypis wyroku z uzasadnieniem podlegający doręczeniu stronie, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia, opłaty kancelaryjnej według stawek przewidzianych w tym artykule.Za słusznością stanowiska, że omawiany art. 111 nadal obowiązuje, mogłoby ewentualnie przemawiać rozumowanie oparte na przesłance, że wspomniany artykuł nie tylko nie został wyraźnie uchylony, lecz nie pozostawał on w sprzeczności ze stanem prawnym, który powstał na skutek wprowadzenia obowiązującej w okresie od dnia 1 lipca 1953 r. do dnia 8 lutego 1956 r. normy o obligatoryjnym uzasadnieniu przez sąd pierwszej instancji wszystkich swoich wyroków, i że w konsekwencji sam fakt zdezaktualizowania się powyższego artykułu w okresie, kiedy norma ta obowiązywała, nie wystarcza do wysnucia stąd wniosku, że ustanowienie wzmiankowanej normy spowodowało uchylenie mocy obowiązującej tego artykułu.Podobne jednak stanowisko, odpowiadające poglądom wyrażonym przez referat orzecznictwa Sądu Wojewódzkiego w Opolu, nie dałoby się pogodzić z charakterem przejściowym omawianego art. 111 jako przepisu wprowadzonego wyłącznie w celu uregulowania wzmiankowanej powyższej sprawy opłaty kancelaryjnej w związku z tymczasową sytuacją prawną, która wytworzyła się w okresie zawieszenia mocy obowiązującej normy o obligatoryjnym uzasadnieniu przez sąd pierwszej instancji wszystkich swoich wyroków (tj. w okresie od dnia 1 października 1950 r., jako od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r., do dnia 30 czerwca 1953 r., jako daty, począwszy od której wspomniana norma zaczęła obowiązywać).O takim właśnie charakterze art. 111 świadczy - oprócz wzmiankowanego już powyżej umieszczenia go w dziale III wspomnianych przepisów o kosztach sądowych, zawierającym postanowienia przejściowe i końcowe - samo jego brzmienie. Z brzmienia tego wynika, że art. 111 dotyczył wyłącznie uregulowania opłaty kancelaryjnej pobieranej za wypis wyroku z uzasadnieniem, podlegający doręczeniu stronie na skutek zgłoszonego przez nią żądania uzasadnienia wyroku, a więc że odnosił się on jedynie do takich sytuacji, gdy w okresie tymczasowego zawieszenia normy ustalającej obowiązek uzasadniania wszystkich wyroków sporządzanie uzasadnienia wyroku w sprawach, w których nie doręczano go z urzędu, następowało tylko wówczas, gdy zażądała tego strona albo gdy złożyła ona rewizję bez żądania doręczenia wyroku z uzasadnieniem (por. wzmiankowane powyżej nowe brzmienie art. 19 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. ustalone w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r.). Oczywiste jest bowiem, że z chwilą uchylenia tymczasowego zawieszenia wzmiankowanej normy uzależnienie sporządzenia uzasadnienia wyroku od wystąpienia przez stronę z żądaniem dokonania tej czynności przestało w ogóle wchodzić w rachubę.Przejściowy charakter art. 111 znalazł ponadto szczególnie dobitny wyraz w powołaniu w nim art. 19 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. Ten bowiem artykuł miał również charakter przejściowy, skoro postanowienia jego obowiązywały tylko w okresie tymczasowego zawieszenia obowiązku uzasadniania przez sąd pierwszej instancji wszystkich wyroków i skoro zgodnie z brzmieniem nadanym mu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. wspomniane zawieszenie zostało przedłużone jedynie do dnia 31 grudnia 1953 r., z czego wynika, że gdyby nie utracił on swojej aktualności na skutek wejścia w życie z dniem 1 lipca 1953 r. powołanych przepisów dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r., przestałby w każdym razie obowiązywać od dnia 1 stycznia 1954 r.Przytoczone argumenty uzasadniają przyjęcie odpowiadającego również poglądom wyrażonym w nauce prawa (por. E. Górnicki, Wysokość opłat za wypis wyroku z uzasadnieniem w sprawach cywilnych, "N. Pr." 1955, nr 6, s. 77 i K. Lipiński, Nowela do Kodeksu postępowania cywilnego, "N. Pr." 1956, nr 3, s. 93) stanowiska, że począwszy od dnia 1 lipca 1953 r. art. 111 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przestał obowiązywać i że wobec tego w powyższym stanie rzeczy oraz ze względu na brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, aby na skutek wytworzenia się po wejściu w życie dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. analogicznej sytuacji do obowiązującej przed dniem 1 lipca 1953 r. mógł on odzyskać moc prawną, należy stosowanie jego uznać za niedopuszczalne.Natomiast jako podstawę do pobierania opłaty kancelaryjnej za wypis wyroku z uzasadnieniem, podlegający doręczeniu na skutek zgłoszonego przez stronę przewidzianego w art. 340 § 2 k.p.c. (w brzmieniu tego przepisu ustalonego w art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.) wniosku zawierającego żądanie uzasadnienia wyroku, przyjąć wypadnie art. 37 wspomnianych przepisów o kosztach sądowych. Artykuł ten bowiem, wobec jego ogólnego sformułowania, upoważnia do objęcia określonym w nim zasięgiem również i takich sytuacji, w których wypis wyroku z uzasadnieniem doręcza się na skutek zgłoszenia wzmiankowanego powyżej wniosku, zwłaszcza skoro się zważy, że wniosek ten należy traktować jako równoznaczny z przewidzianym w tym artykule żądaniem doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem.