II CO 23/54

Uzasadnienie faktycznePoważne wątpliwości prawne: "Czy postanowienie sądu, zarządzające wpis do księgi wieczystej, wymaga uzasadnienia na piśmie z urzędu?"- które spowodowały Sąd Wojewódzki do przedstawienia powyższego zagadnienia Sądowi Najwyższemu, streścił Sąd Wojewódzki w ten sposób iż z art. 53 § 1 prawa o księgach wieczystych wynika, że wpis do księgi wieczystej zarządza się postanowieniem. Art. 51 prawa o księgach wieczystych stanowi, jednak, że rewizja służy nie od postanowienia zarządzającego wpis, lecz od dokonanego wpisu. Ponieważ zaś art. 32 § 1 k.p.n. przewiduje, że sąd I instancji uzasadnia na piśmie z urzędu postanowienia, od których służy środek odwoławczy, przeto wydawałoby się, że postanowienie zarządzające wpis do księgi wieczystej nie wymaga uzasadnienia. W takim jednak razie przy rozpoznawaniu rewizji od wpisu sąd rewizyjny musiałby powtórzyć czynności sądu I instancji, przewidziane w art. 45 prawa o księgach wieczystych, musiałby mianowicie sam ponownie zbadać treść księgi wieczystej. To zaś byłoby niezgodne z całą konstrukcją rewizja w k.p.c.Przy udzielaniu na przedstawione zagadnienie odpowiedzi Sąd Najwyższy wyszedł z następujących założeń:Według art. 56 prawa o księgach wieczystych do postępowania przewidzianego w (tym prawie stosuje się, o ile prawo to nie stanowi inaczej, przepisy k.p.n., zasadniczo więc także art. 32 § 1 k.p.n., w myśl którego sąd I instancji uzasadnia z urzędu tylko, te postanowienia, od których służy środek odwoławczy. Jak trafnie zauważył Sąd Wojewódzki, od postanowienia zarządzającego wpis do księgi wieczystej nie służy żaden środek odwoławczy, skoro w myśl art. 51 prawa o księgach wieczystych (w obecnym brzmieniu) służy rewizja nie od takiego postanowienia, lecz przeciwko dokonanemu wpisowi. Dopóki w postępowaniu sądowym panowała zasada trójinstancyjności, art. 32 § 1 k.p.n. miał pełne zastosowanie do postanowień zarządzających wpis, zwłaszcza gdy sąd II instancji przy rozpoznawaniu zażalenia na dokonany wpis był władny poczynić własne ustalenia. Z chwilą jednak, gdy ustawodawca ustawą z dnia 20 VII 1050 r. o zmianie przepisów postępowania, w sprawach cywilnych, zawierającą także zmiany k.p.n. i zmiany prawa o księgach wieczystych, przeszedł z systemu trójinstancyjnego na system dwuinstacyjny i art. 51 prawa o księgach wieczystych w obecnym brzmieniu przewidział dla zaskarżenia dokonanego wpisu zamiast zażalenia (w dotychczasowym brzmieniu) - środek odwoławczy rewizji, (uzasadnienie postanowień zarządzających wpis stało się koniecznością. Sam bowiem wpis do księgi wieczystej z natury rzeczy nie może zawierać uzasadnienia, z jakich przyczyn wpisu tego dokonano, nie daje tym samym nieraz ani osobie zamierzającej wnieść rewizję przeciwko dokonanemu wpisowi możności należytego uzasadnienia rewizji, .ani też sądowi rewizyjnemu możności kontroli, czy wpisu dokonano prawidłowo i bez naruszenia przepisów prawa materialnego. Z powyższej konieczności zdał sobie też ustawodawca sprawę, co wynika z dodania wymienioną ustawą z dnia 20 VII 1950 r. do § 1 art. 53 prawa o księgach wieczystych zdania drugiego tej treści, że zawiadomienie o dokonaniu wpisu doręcza się osobom zainteresowanym z odpisem postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu. Wprawdzie tekst tego drugiego zdania nie zawiera w końcu słów "wraz z uzasadnieniem", nie może jednak ulegać wątpliwości, iż właśnie zaradzenie powyższej konieczności było celem wydania tego nowego przepisu. Przecież postanowienie zarządzające wpis bez uzasadnienia nie zawiera innej treści, niż sam wpis do księgi wieczystej, i nałożenie na sąd prowadzący księgi wieczyste obowiązku doręczenia przy zawiadomieniu o wpisie także odpisu postanowienia zarządzającego wpis bez uzasadnienia byłoby bezcelowe.Umieszczenie w tym nowym przepisie słów "wraz, z uzasadnieniem" nie było potrzebne także z uwagi na to, że z art. 32 § 2 k.p.n. wynika, iż w wypadkach, w których ustawa przewiduje doręczenie z urzędu postanowienia sądowego, doręcza się je z uzasadnieniem. O taki zaś wypadek tutaj chodzi.