II CO 23/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Jodłowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Kałamajski, S. Fedecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława Z. przeciwko Centrali Handlu Zagranicznego "Węglokoks" Przedsiębiorstwo Państwowe w Katowicach o wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach z dnia 8 października 1954 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 8 października 1954 r. Sąd Powiatowy w Katowicach zasądził od pozwanej Centrali na rzecz powoda sumę 7.447,95 zł z 8% od dnia 20 stycznia 1954 r.Sąd Powiatowy ustalił, że w okresie od dnia 1 stycznia 1952 r. do dnia 31 sierpnia 1953 r. powód pełnił w pozwanej Centrali obowiązki zastępcy naczelnego dyrektora z zakresu załatwiania spraw handlowych z wszystkimi krajami obcymi, jakkolwiek nie miał nominacji od Ministra Handlu Zagranicznego na to stanowisko. Udzielone powodowi przez pozwaną Centralę pełnomocnictwo notarialne z dnia 18 września 1951 r. i 19 maja 1952 r. wskazują na powyższą funkcję powoda.Sąd Powiatowy uznał, że formalna nominacja nie ma istotnego znaczenia, że ma tylko charakter legitymacyjny, a jej brak nie niweczy uprawnienia do wynagrodzenia wywodzącego się z pracy faktycznie wykonywanej, gdyż w Państwie Ludowym praca stanowi podstawową przesłankę do ustalenia wysokości wynagrodzenia. Interpretacja odmienna miałaby charakter biurokratyczny i formalistyczny.Biorąc pod uwagę, że w okresie pracy powoda na stanowisku zastępcy dyrektora, tj. w okresie 20 miesięcy, powinien on otrzymać tytułem wynagrodzenia według siatki III/S z dodatkami łącznie sumę 47.168 zł, faktycznie zaś otrzymał w tym okresie 39.720,05 zł, Sąd Powiatowy, powołując się na art. 14 Konstytucji, art. 8 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych i art. 441 k.z., zasądził na rzecz powoda różnicę, tj. 7.447,95 zł.Wyrok powyższy zaskarżyła strona pozwana, wnosząc w rewizji o jego uchylenie i oddalenie powództwa. Rewizja opiera się na zarzucie obrazy prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.Skarżąca zarzuca w szczególności, że powodowi nie może należeć się wynagrodzenie według grupy III/S, gdyż powód nie miał nominacji od Ministra na stanowisko zastępcy dyrektora, przewidzianej w art. 14 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Skarżąca, powołując się na art. 8 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, twierdzi, że z powodem umówiła się wyraźnie co do zakresu jego praw i obowiązków, a mianowicie, że powód będzie kierownikiem Działu Rynków Demokracji Ludowej i będzie otrzymywał wynagrodzenie według siatki dla pracowników C.H.Z. Funkcje zastępcy dyrektora powód pełnił tylko czasowo. Skarżąca kwestionuje też wysokość przyznanego przez Sąd wynagrodzenia, twierdząc, że gdyby brać pod uwagę uposażenie według siatki "S" (specjalnej), to powodowi mogłaby co najwyżej przysługiwać grupa V/S, a nie III/S.Sąd Wojewódzki w Katowicach, który rozpoznawał sprawę w drugiej instancji, na mocy art. 388 k.p.c. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy ze względu na obowiązujące przepisy o dyscyplinie umownej i finansowej, pracownikowi jednostki gospodarki uspołecznionej przysługuje wynagrodzenie według zajmowanego stanowiska, czy też pełnionej funkcji?".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania we własnym, zakresie, przy czym zważył, co następuje:Według ustaleń zaskarżonego wyroku oraz twierdzeń pozwu, nie zaprzeczonych a częściowo wyraźnie przyznanych przez stronę pozwaną, a także w świetle materiału sprawy (akt osobowych powoda), powód pracował w pozwanej Centrali od dnia 1 września 1947 r., przy czym od dnia 1 czerwca 1950 r. był szefem Działu Rynków Demokracji Ludowej, a od dnia 18 września 1951 r. do końca swej pracy u pozwanej, tj. do dnia 31 sierpnia 1953 r., pełnił funkcję zastępcy Dyrektora Naczelnego do spraw handlowych. Niesporne jest, że powód w tej dacie nie otrzymał formalnej nominacji od Ministra Handlu Zagranicznego, powołującej go na to stanowisko na podstawie art. 14 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych. Wyrazem powierzenia mu funkcji zastępcy dyrektora do spraw handlowych jest pełnomocnictwo ogólne wystawione mu przez Dyrekcję pozwanej Centrali w dniu 18 września 1951 r., w którym powód dwukrotnie wymieniony jest jako "zastępca dyrektora do spraw handlowych", oraz drugie pełnomocnictwo z dnia 19 maja 1952 r. do podpisywania czeków, weksli i innych dokumentów, w którym powód wymieniony jest jako "p.o. zastępcy dyrektora do spraw handlowych". Ponadto pełnomocnik powoda złożył przy piśmie procesowym z dnia 25 kwietnia 1955 r. oryginał pisma Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 24 listopada 1952 r. skierowanego do powoda jako do "zastępcy dyrektora Centrali «Węglokoks». Ten ostatni dokument Sąd Najwyższy zaliczył do materiału dowodowego na podstawie art. 18 ustawy i z dnia 20 lipca 1950 r. w brzmieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r.Z powyższych dokumentów wynika, że powód pełnił w pozwanej Centrali funkcje zastępcy dyrektora do spraw handlowych bynajmniej nie czasowo tylko, jak twierdzi rewizja, lecz że od dnia 18 września 1951 r. aż do końca swej pracy, tj. przez okres bez mała dwóch lat, zajmował faktycznie to stanowisko stale i bez przerwy. Pozwana nie twierdzi zresztą, aby stanowisko zastępcy dyrektora do spraw handlowych było w powyższym okresie obsadzone przez kogoś innego i by powód, jako - formalnie biorąc - szef Działu Rynków Demokracji Ludowej, zastępował osobę zajmującą to stanowisko czasowo, tzn. w okresie jej choroby, urlopów czy wyjazdów służbowych. Przeciwnie, z twierdzeń stron i materiału sprawy wynika, że stanowisko zastępcy dyrektora do spraw handlowych w okresie objętym sporem nie było formalnie obsadzane przez kogoś innego i że faktycznie zajmował to stanowisko powód. W tym też charakterze powód był uznawany nie tylko przez Dyrektora Naczelnego pozwanej Centrali, o czym świadczą powołane wyżej pełnomocnictwa, ale także przez Ministra Handlu Zagranicznego, o czym świadczy wzmiankowane wyżej pismo z dnia 24 listopada 1952 r.W związku z tym pismem należy zauważyć, że pozwana nie może powoływać się na brak nominacji powoda na stanowisko zastępcy dyrektora do spraw handlowych przez Ministra - w każdym razie od daty tego pisma. Art. 14 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych, stanowiąc, że dyrektorów przedsiębiorstw i ich zastępców powołuje właściwy minister, nie przewiduje dla takiego powołania żadnego specjalnego aktu ani żadnej uroczystej formy. Powołanie na stanowisko dyrektora lub jego zastępcy przez ministra może być zatem dokonane w różnej formie, byle intencja nominowania danej osoby na to stanowisko nie budziła wątpliwości. Jeśli przeto powód pełnił nawet w pozwanej Centrali obowiązki zastępcy dyrektora do spraw handlowych bez formalnej nominacji przez Ministra Handlu Zagranicznego, to uznać należy, że brak ten został konwalidowany pismem wymienionego Ministra z dnia 24 listopada 1952 r., które nie pozostawia wątpliwości, że Minister Handlu Zagranicznego uznawał powoda za zastępcę dyrektora do spraw handlowych w pozwanej Centrali, i to z prawem czasowego zastępstwa Dyrektora Naczelnego w jego funkcjach. W tym stanie rzeczy powoływanie się na brak specjalnego, uroczystego aktu powołania powoda na wymienione stanowisko musiałoby być poczytane za przejaw biurokratyzmu i formalizmu.Niezależnie jednak od powyższego uznać należy, że trafnie Sąd Powiatowy przyjął, iż w okolicznościach sprawy o wynagrodzeniu powoda decydować powinna faktycznie wykonywana przez niego funkcja. Strona pozwana przyznaje w rewizji, że zawarta przez nią z powodem umowa o pracę przewidywała, iż powód będzie kierownikiem Działu Rynków Demokracji Ludowej. Tej pracy zatem i na tym stanowisku mogła była żądać pozwana od powoda za przyznane mu wynagrodzenie szefa Działu. Jeśli jednak strona pozwana żądała od powoda przez okres bez mała dwóch lat pracy na wyższym stanowisku, a więc - jak przyjąć należy - pracy trudniejszej i bardziej odpowiedzialnej, nie może, chcąc uchylić się od wyższych świadczeń ze swej strony, powoływać się na brak formalnej nominacji powoda na to wyższe stanowisko. Nie da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym i stosunkiem do pracy, która stanowi najwyższe dobro w Państwie Ludowym, taka sytuacja, że pracodawca powołuje pracownika na niższe stanowisko, zaszeregowując go według stawek przewidzianych dla tego stanowiska, a powierza mu de facto stanowisko wyższe, żądając pracy trudniejszej i bardziej odpowiedzialnej, płacąc zaś wynagrodzenie według grupy przewidzianej dla stanowiska niższego. Sytuacja taka może być poczytana nawet za swoiste obejście przepisów prawa i dlatego też nie może zasługiwać na akceptację i ochronę ze strony sądu. Trafnie powołał Sąd Powiatowy art. 14 Konstytucji PRL, który gwarantuje pracownikowi słuszne wynagrodzenie według pracy. Również i z tą konstytucyjną zasadą nie da się pogodzić sytuacja, o jakiej była mowa.Z tych względów uznać należy, że Sąd Powiatowy słusznie przyjął, iż powodowi należy się za okres objęty powództwem wynagrodzenie przewidziane dla stanowiska zastępcy dyrektora do spraw handlowych, i zasądził mu różnicę między tym wynagrodzeniem a uposażeniem, które powód otrzymywał.Co się tyczy zarzutu rewizji dotyczącego wysokości zasądzonego wynagrodzenia, to uznać należy, że Sąd orzekający miał podstawę przyjąć, iż powodowi przysługiwać powinno wynagrodzenie według grupy III/S., gdyż z materiału dowodowego (zeznanie głównego księgowego pozwanej) wynika, że dla stanowiska zastępcy dyrektora do spraw handlowych w planie finansowym pozwanej Centrali na lata 1952 i 1953 przewidziany był etat z uposażeniem w tej właśnie grupie. A zatem pozwana zaoszczędziła na pracy powoda różnicę między wynagrodzeniem preliminowym a faktycznie powodowi wypłacanym.Uznając przeto zaskarżany wyrok za słuszny i zgodny z prawem, Sąd Najwyższy z powyższych względów rewizję strony pozwanej oddalił.