II CR 100/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu powództwa Eligiusza Franciszka A. przeciwko Irmgardzie Helenie A. o unieważnienie małżeństwa, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 6 listopada 1968 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się unieważnienia małżeństwa zawartego w dniu 14.I.1950 r. przed Urzędem Stanu Cywilnego w G. (nr aktu 25/1950) twierdząc, że w chwili zawierania z pozwaną związku małżeńskiego pozwana pozostawała w ważnym związku małżeńskim z niejakim Erykiem F., o czym powód nie wiedział. Pozwana bowiem zataiła ten fakt zarówno przed powodem, jak i przed urzędnikiem stanu cywilnego.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 6.XI.1968 r. oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanej tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 600 zł. Sąd ustalił, że pozwana zawarła 18.XI.1944 r. związek małżeński z Erykiem F., który obecnie zamieszkuje w NRF, i że małżeństwo to nie zostało rozwiązane. Pozwana jednak została uznana za zmarłą na mocy postanowienia sądu niemieckiego we Frankfurcie nad Menem w dniu 11.IX.1947 r. Datę śmierci pozwanej ustalił sąd niemiecki na dzień 14.II.1945 r. Treść tego postanowienia nie była pozwanej znana.Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo, przyjął, że strony są obywatelami polskimi i że należy stosować przy rozstrzyganiu tego sporu przepisy k.r.o. Zgodnie zaś z art. 55 § 1 k.r.o. w razie uznania jednego z małżonków za zmarłego domniemywa się, że małżeństwo ustało z chwilą, która oznaczona została w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego jako chwila jego śmierci. Wobec treści postanowienia o uznaniu za zmarłą w dniu 14.XII.1945 r. Sąd Wojewódzki przyjął, że z tą datą małżeństwo pozwanej z Erykiem F. ustało.Obojętna jest przy tym okoliczność, że pozwana o treści tego orzeczenia nie wiedziała. Zgodnie bowiem z treścią § 2 art. 55 k.r.o., jeżeli się okaże, że po uznaniu jednego z małżonków za zmarłego drugi małżonek zawarł związek małżeński, to związek ten nie może być unieważniony z tego powodu, że drugi małżonek uznany za zmarłego faktycznie żyje. Zgodnie zaś z treścią art. 18 k.r.o. nie można unieważnić małżeństwa po jego ustaniu, mimo że pozwana była w złej wierze w chwili zawierania związku małżeńskiego z powodem.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył powód rewizją, którą oparł na podstawie art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że wobec uznania pozwanej za zmarłą mogła ona z powołaniem się na domniemanie ustawowe zawrzeć ponownie małżeństwo, nie jest trafny. Jedynie w stosunku do współmałżonka osoby uznanej niesłusznie za zmarłą nie ma zakazu zawarcia ponownego małżeństwa. W środowisku bowiem, w którym zaginął małżonek uznany za zmarłego, prawomocne postanowienie uznające go za zmarłego ma ten skutek, że przyjmuje się, iż zmarł on w dacie oznaczonej w tym postanowieniu jako data jego śmierci. W tym środowisku bowiem współmałżonek osoby uznanej za zmarłą jest uważany za owdowiałego.Współmałżonek osoby uznanej za zmarłą nie jest zatem, jeżeli działał w dobrej wierze, objęty zakazem z art. 13 § 1 k.r.o. i może zawrzeć nowe małżeństwo.Powyższe przesłanki w sprawie niniejszej nie zachodziły i dlatego stanowisko Sądu Wojewódzkiego, wyrażające odmienny od wyżej przedstawionego pogląd prawny, należy uznać za błędne.Niemniej jednak zaskarżony wyrok w końcowym rozstrzygnięciu odpowiada prawu. W toku bowiem postępowania rewizyjnego strona pozwana powołała się na prawomocny wyrok Sądu Powiatowego w Gliwicach z dnia 15.IV.1969 r., w którym Sąd ten rozwiązał przez rozwód jej pierwsze małżeństwo zawarte z Erykiem F. w dniu 18.XI.1944 r., zarejestrowane w Urzędzie Stanu Cywilnego w G. za numerem 349/1969/I. Skoro więc poprzednie małżeństwo pozwanej ustało wskutek orzeczenia rozwodu, to powód nie może się domagać unieważnienia swego małżeństwa zawartego z pozwaną (art. 13 § 3 k.r.o. w związku z art. VI § 2 przep. wprow. k.r.o.).Z tych przeto względów rewizja powoda ulega na mocy art. 387 k.p.c. oddaleniu bez potrzeby rozważenia pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżącego w rewizji.