II CR 203/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimiery K. przeciwko P.U.P. i K. "Ruch" Przedsiębiorstwo Państwowe w Z., Delegatura w N., o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji powódki na wyrok Sądu Powiatowego w Nowej Soli z dnia 31 października 1960 r., zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Nowej Soli do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka zatrudniona była w Delegaturze "Ruch" w N. na stanowisku st. księgowego od dn. 1 listopada 1952 r. W dniu 1 kwietnia 1960 r. pozwane Przedsiębiorstwo rozwiązało z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia z powołaniem się na podstawę prawną z art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 11 z późn. zmian.). Pismo pozwanego podaje jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych oraz prawomocny wyrok sądu karnego z 15 marca 1960 r. II 1 k.p. 78/60.Powódka uważa rozwiązanie umowy za bezzasadne żąda przywrócenia do pracy oraz wynagrodzenia za 3-miesięczny okres pozostawania bez pracy.Sąd Powiatowy oddalił powództwo w całości. Motywy wyroku ograniczają się tylko do zaznaczenia, że rozwiązanie umowy o pracę jest uzasadnione art. 2 dekretu z 18 stycznia 1956 r., ponieważ powódka skazana została prawomocnie za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., którego dopuściła się przez niedopełnienie obowiązku zgłoszenia o przywłaszczeniu na szkodę przedsiębiorstwa przez Alinę Ch. kwoty 7000 zł.W rewizji skarżąca wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuty rewizyjne sprowadzają się do tego, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy niezbędnych do prawidłowego wyjaśnienia, czy rozwiązanie umowy o pracę było uzasadnione.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytania prawne, które sformułował następująco:"Czy przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. popełnione przez głównego względnie starszego księgowego przedsiębiorstwa państwowego, stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu karnego, a polegające na niezgłoszeniu władzom powołanym do ścigania przestępstwa o przywłaszczeniu przez kasjerkę tegoż przedsiębiorstwa określonej sumy pieniężnej, jest przestępstwem uniemożliwiającym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 dekr. z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 11) dalsze zatrudnienie głównego lub starszego księgowego na dotychczas zajmowanym stanowisku, lub czy stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu pkt 2 powołanego przepisu, jeżeli motywem działania było jedynie niewłaściwie pojęte poczucie kole-żeńskości, a księgowy w granicach swych możliwości dołożył wszelkich starań, by skłonić kasjerkę do zwrotu przywłaszczonej sumy".Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie (art. 388 k.p.c.) i uznał rewizję za usprawiedliwioną.Pytanie przedstawione przez Sąd Wojewódzki zawiera elementy stanu faktycznego (motywy działania powódki i dołożenie przez nią wszelkich starań prowadzących do odzyskania gotówki), których Sąd Powiatowy nie ustalił w motywach wyroku nie przytoczył, jakkolwiek dysponował odpowiednim materiałem dowodowym. Brak właściwych ustaleń, stanowiący uchybienie procesowe (art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.), wypływa z niewłaściwej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu z 18 stycznia 1956 r. Powołany przepis dekretu z 18 stycznia 1956 r. nie określa w sposób sztywny rodzaju przestępstwa, którego popełnienie uniemożliwia zatrudnienie pracownika na zajmowanym stanowisku. Nie ma w szczególności określenia przestępstwa ani przez jego kwalifikację prawną, ani przez wskazanie rodzaju dóbr, przeciwko którym przestępstwo jest skierowane. W każdej zatem sprawie należy ustalić i rozważyć, czy okoliczności popełnionego przestępstwa, wysokość spowodowanej lub grożącej szkody majątkowej (lub szkody innego rodzaju) i pobudki działania sprawcy usprawiedliwiają wniosek, że dalsze zatrudnienie pracownika na zajmowanym stanowisku jest niedopuszczalne. Tego rodzaju wniosek końcowy, mający na oku interes zakładu, powinien być poprzedzony także oceną, czy w konkretnej sytuacji nie należy poprzestać na sankcji łagodniejszej, a nie uciekać się do środka najsurowszego, którym jest niezwłoczne rozwiązanie stosunku pracy, poddane przez dekret ograniczeniom i usprawiedliwione tylko w ostateczności. Ograniczenia dekretowe wynikają nie tylko z jego nazwy (tytułu) i celu, ale mieszczą się także w treści poszczególnych przepisów dopuszczających rozwiązanie niezwłoczne. Ograniczeniem tym jest w szczególności zastrzeżenie, że chodzi o przestępstwo dyskwalifikujące pracownika tak dalece, że dalsze jego zatrudnienie jest "niemożliwe".Wbrew powyższym zasadom Sąd Powiatowy nie wziął pod uwagę istotnych okoliczności wynikających z akt karnych i prawomocnego wyroku skazującego. Z materiału tego wynika, że powódka już w ciągu tego samego miesiąca, w którym dowiedziała się o nieodprowadzeniu gotówki przez kasjerkę Ch. (tekst jedn.: w ciągu czerwca 1958 r.), zakreśliła jej termin do zwrotu kwoty 7000 zł i w tymże miesiącu uzyskała zwrot tych pieniędzy. Powódka zatem wykazała daleko idącą troskę o zapobieżenie stracie, którą mogło ponieść jej Przedsiębiorstwo. Należy też wziąć pod uwagę, że sąd karny skazał powódkę na 6 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania kary i dał wyraz przekonaniu, iż skazana w przyszłości przestępstwa nie dokona. W sprawie tej trzeba zwrócić uwagę także na całość wyroku karnego i potrzebę jego wykładni jako dokumentu załączonego do sprawy cywilnej. Główna oskarżona Alina Ch., której prokurator zarzucił wprawdzie przywłaszczenie kwoty 7000 zł, skazana została prawomocnie tylko za naruszenie obowiązku odprowadzenia gotówki. Motywy wyroku wyraźnie też podają, że nie ma podstawy do przypisania oskarżonej przywłaszczenia pieniędzy pochodzących z utargu. Powódka skazana zaś została za niezgłoszenie o przywłaszczeniu, którego w świetle zarzutu przypisanego ostatecznie kasjerce, nie było. Po prostu co do powódki powtórzono w wyroku karnym mechanicznie zarzut akt oskarżenia (uznano "za winną czynu zarzuconego jej w punkcie IV aktu oskarżenia"). Wprawdzie sąd cywilny związany jest treścią skazującego wyroku karnego (art. 7 k.p.c.), nie wyłącza to jednak właściwej wykładni całego wyroku, jako rozważanego dokumentu, i ustalenia jego sensownej treści. Wykładnia przez sąd karny nie wchodzi tu w rachubę (por. 416 k.p.k.).Ostatecznie zatem zaskarżony wyrok podlega uchyleniu celem rozważenia całości zebranego w sprawie materiału i dokonania także ustaleń dotyczących wysokości wynagrodzenia powódki i pozostawania jej bez pracy (art. 10 ust. 2 dekretu z 18 stycznia 1956 r.). Sąd pierwszej instancji powinien także ustosunkować się do kwestii zachowania przez powódkę terminu z art. 14 ust. 1 dekretu i ewentualnego uwzględnienia spóźnienia usprawiedliwionego tym, że powódka zgłosiła wniosek do komisji rozjemczej, która uważała się za właściwą do rozpoznania sporu.W związku z treścią przedstawionego przez Sąd Wojewódzki pytania prawnego należy stwierdzić, że częściowa odpowiedź na to pytanie zawarta jest w motywach niniejszego orzeczenia. Udzielenie generalnej odpowiedzi, rozstrzygającej wątpliwości w każdym wypadku niezgłoszenia przez księgowego o nadużyciach innych pracowników - nie jest możliwe.