II PR 203/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: T. Witkowski, H. Gorazdowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimiery K. przeciwko P.U.P. i K. "Ruch" Przedsiębiorstwo Państwowe w Z. - Delegatura w N. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Nowej Soli z dnia 31 października 1960 r.,zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w N. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka zatrudniona była w Delegaturze "Ruch" w N. na stanowisku st. księgowego od dn. 1.XI.1952 r. W dniu 1.IV.1960 r. pozwane Przedsiębiorstwo rozwiązało z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia z powołaniem się na podstawę prawną z art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18.I.1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zmianami). Pismo pozwanego podaje jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych oraz prawomocny wyrok sądu karnego z 15.III.1960 r. II 1Kp 78/60.Powódka uważa rozwiązanie umowy za bezzasadne i żąda przywrócenia do pracy oraz wynagrodzenia za 3-miesięczny okres pozostawania bez pracy.Sąd Powiatowy oddalił powództwo w całości. Motywy wyroku ograniczają się tylko do zaznaczenia, że rozwiązanie umowy o pracę jest uzasadnione art. 2 dekretu z 18.I.1956 r., ponieważ powódka skazana została prawomocnie za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k., którego dopuściła się przez niedopełnienie obowiązku zgłoszenia o przywłaszczeniu na szkodę Przedsiębiorstwa przez Alinę Ch. kwoty 7.000 zł.W rewizji skarżąca wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuty rewizyjne sprowadzają się do tego, że Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy niezbędnych do prawidłowego wyjaśnienia, czy rozwiązanie umowy o pracę było uzasadnione.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne, które sformułował następująco:"Czy przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. popełnione przez głównego względnie starszego księgowego przedsiębiorstwa państwowego, stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu karnego a polegające na niezgłoszeniu władzom powołanym do ścigania przestępstwa o przywłaszczeniu przez kasjerkę tegoż przedsiębiorstwa określonej sumy pieniężnej, jest przestępstwem uniemożliwiającym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 dekr. z dnia 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) dalsze zatrudnienie głównego lub starszego księgowego na dotychczas zajmowanym stanowisku, czy też stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu pkt 2 powołanego przepisu, jeżeli motywem działania było jedynie niewłaściwie pojęte poczucie koleżeńskości, a księgowy w granicach swych możliwości dołożył wszelkich starań, by skłonić kasjerkę do zwrotu przywłaszczonej sumy?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przyjął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie (art. 388 k.p.c.) i uznał rewizję za usprawiedliwioną.Pytanie przedstawione przez Sąd Wojewódzki zawiera elementy stanu faktycznego (motywy działania powódki i dołożenie przez nią wszelkich starań prowadzących do odzyskania gotówki), których Sąd Powiatowy nie ustalił i w motywach wyroku nie przytoczył, jakkolwiek dysponował odpowiednim materiałem dowodowym. Brak właściwych ustaleń, stanowiący uchybienie procesowe (art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.), wypływa z niewłaściwej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu z 18.I.1956 r. Powołany przepis dekretu z 18.I.1956 r. nie określa w sposób sztywny rodzaju przestępstwa, którego popełnienie uniemożliwia zatrudnienie pracownika na zajmowanym stanowisku. Nie ma w szczególności określenia przestępstwa ani przez jego kwalifikację prawną, ani przez wskazanie rodzaju dóbr, przeciwko którym przestępstwo jest skierowane. W każdej zatem sprawie należy ustalić i rozważyć, czy okoliczności popełnionego przestępstwa, wysokość spowodowanej lub grożącej szkody majątkowej (lub szkody innego rodzaju) i pobudki działania sprawcy usprawiedliwiają wniosek, że dalsze zatrudnienie pracownika na zajmowanym stanowisku jest niedopuszczalne. Tego rodzaju wniosek końcowy, mający na oku interes zakładu, powinien być poprzedzony także oceną, czy w konkretnej sytuacji nie należy poprzestać na sankcji łagodniejszej, a nie uciekać się do środka najsurowszego, jakim jest niezwłoczne rozwiązanie stosunku pracy, poddane przez dekret ograniczeniom i usprawiedliwione tylko w ostateczności. Ograniczenia dekretowe wynikają nie tylko z jego nazwy (tytułu) i celu, ale mieszczą się także w treści poszczególnych przepisów, dopuszczających rozwiązanie niezwłoczne. Ograniczeniem tym jest w szczególności zastrzeżenie, że chodzi o przestępstwo dyskwalifikujące pracownika tak dalece, iż dalsze jego zatrudnienie jest "niemożliwe".Wbrew powyższym zasadom Sąd Powiatowy nie wziął pod uwagę istotnych okoliczności wynikających z akt karnych i prawomocnego wyroku skazującego. Z materiału tego wynika, że powódka już w ciągu tego samego miesiąca, w którym dowiedziała się o nieodprowadzeniu gotówki przez kasjerkę Ch. (tj. w ciągu czerwca 1958 r.), zakreśliła jej termin do zwrotu kwoty 7.000 zł i w tymże miesiącu uzyskała zwrot tych pieniędzy. Powódka zatem wykazała daleko idącą troskę o zapobieżenie stracie, którą mogło ponieść jej Przedsiębiorstwo. Należy też wziąć pod uwagę, że sąd karny skazał powódkę na 6 miesięcy więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania kary i dał wyraz przekonaniu, iż skazana w przyszłości przestępstwa nie dokona. W sprawie tej trzeba też zwrócić uwagę na całość wyroku karnego i potrzebę jego wykładni jako dokumentu załączonego do sprawy cywilnej. Główna oskarżona Alina Ch., której prokurator zarzucił przywłaszczenie kwoty 7.000 zł, skazana została prawomocnie tylko za naruszenie obowiązku odprowadzenia gotówki. Motywy wyroku wyraźnie też podają, że nie ma podstawy do przypisania oskarżonej przywłaszczenia pieniędzy pochodzących z utargu. Powódka zaś została skazana za niezgłoszenie o przywłaszczeniu, którego - w świetle zarzutu przypisanego ostatecznie kasjerce - nie było. Po prostu co do powódki powtórzono w wyroku karnym mechanicznie zarzut aktu oskarżenia (uznano "za winną czynu zarzuconego jej w punkcie IV aktu oskarżenia"). Wprawdzie sąd cywilny związany jest treścią skazującego wyroku karnego (art. 7 k.p.c.), jednakże nie wyłącza to właściwej wykładni całego wyroku jako rozważanego dokumentu i ustalenia jego sensownej treści. Wykładnia przez sąd karny nie wchodzi tu w rachubę (por. 416 k.p.k.).Sąd Powiatowy nie wziął pod uwagę, że także kierownictwo Przedsiębiorstwa miało istotne wątpliwości, czy istnieje dostateczna podstawa do zwolnienia powódki. Wątpliwości te przeważył dopiero fakt prawomocnego skazania po upływie blisko dwóch lat od dopuszczenia się przez powódkę zarzuconego jej czynu. Powódka została skazana za przestępstwo stanowiące naruszenie obowiązków pracowniczych. Wedle bowiem przepisów dotyczących praw i obowiązków głównych i starszych księgowych (obecnie § 22 ust. 1 pkt 4 i § 24 ust. 4 uchwały Rady Ministrów z dnia 12.V.1959 r. w sprawie rewizji finansowo-księgowej państwowych jednostek organizacyjnych - M. P. Nr 58, poz. 278) powódka powinna była zgłosić niezwłocznie kierownikowi Przedsiębiorstwa o nieodprowadzeniu gotówki przez kasjerkę. Przestępstwo to z punktu widzenia podstaw do rozwiązania umowy o prace bez wypowiedzenia powinno więc być oceniane podobnie jak podstawa z art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z 18.I.1956 r. (kwestia stopnia winy, zagrożenia interesów zakładu pracy itp.). Stąd też pochodzi niezdecydowanie strony pozwanej co do wyboru podstawy prawnej zwolnienia powódki. W piśmie zwalniającym wymienia ona bowiem - obok wyroku karnego - także ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Należy jednak uznać, że zakład pracy mający w tego rodzaju sytuacji możność wyboru podstawy i trybu zwolnienia zastosował art. 2 ust. 1 pkt 1 i dopełnił wymagań odnoszących się do formy rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 9 dekretu z 18.I.1956 r.). Zachowanie przepisanej formy pisemnej nie przesądza jednak merytorycznej zasadności oświadczenia zakładu pracy. Oświadczenie to w świetle przytoczonych okoliczności (nie uwzględnionych w motywach zaskarżonego wyroku) byłoby bezzasadne.Ostatecznie zatem zaskarżony wyrok podlega uchyleniu celem rozważenia całości zebranego w sprawie materiału i dokonania także ustaleń dotyczących wysokości wynagrodzenia powódki i pozostawania jej bez pracy (art. 10 ust. 2 dekretu z 18.I.1956 r.).Sąd pierwszej instancji powinien także ustosunkować się do kwestii zachowania przez powódkę terminu z art. 14 ust. 1 dekretu i ewentualnego uwzględnienia spóźnienia usprawiedliwionego tym, że powódka zgłosiła wniosek do komisji rozjemczej, która uważała się za właściwą do rozpoznania sporu.W związku z treścią przedstawionego przez Sąd Wojewódzki pytania prawnego należy stwierdzić, że częściowo odpowiedź na to pytanie zawarta jest w motywach niniejszego orzeczenia. Udzielenie generalnej odpowiedzi rozstrzygającej wątpliwości w każdym wypadku niezgłoszenia przez księgowego o nadużyciach innych pracowników - nie jest możliwe.