II CR 229/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rudnicki. Sędziowie: W. Maruczyński (sprawozdawca), K. PiaseckiSentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ireny K. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w K. o odszkodowanie, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 7.XII.1974 r.1.Zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat w K. na rzecz powódki kwotę 130.950 zł - płatną w terminach określonych w § 23 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1972 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 5, poz. 23) z 8 % odsetkami od dnia 26.X.1974 r. oraz kwotę 2.690 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za obie instancje sądowe.2.Zasądził od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz Skarbu Państwa 16.950 zł tytułem opłat sądowych, nie uiszczonych przez powódkę.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia na jej rzecz od pozwanego PZU zapłaty 130.950 zł z tytułu stosunku przymusowego ubezpieczenia budynków.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzuty, że spalony dom powódki jako opuszczony i nie używany nie podlegał ubezpieczeniu.Sąd Wojewódzki zważył i ustalił, co następuje:Powódka była właścicielką domu w G., płaciła składkę za obowiązkowe ubezpieczenie od pożaru do 1973 r. włącznie. Od 8.I.1973 r. dom ten był nie zamieszkany. W dniu 18.XII.1973 r. dom ten spłonął z nie ustalonej przyczyny.Pozwany ubezpieczyciel oszacował wysokość szkody na 130.950 zł, ale odmówił wypłaty odszkodowania ubezpieczeniowego, gdyż dom był opuszczony i nie używany, co odpowiadało rzeczywistemu stanowi rzeczy. Tego rodzaju budynki są wyłączone od ubezpieczenia z mocy § 3 ust. 1 pkt 2 i § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1972 r. (Dz. U. Nr 5, poz. 23).Wobec tego Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut skarżącej w przedmiocie niewłaściwej wykładni § 3 ust. 1 pkt 2 w związku z § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1972 r. (Dz. U. Nr 5, poz. 23).Przepisy dotyczące stosunków ubezpieczeń gospodarczych powinny być w zasadzie interpretowane z zastosowaniem wykładni stwierdzającej. Zgodnie z powyższymi przepisami wyłącza się od ubezpieczenia budynki opuszczone przez właścicieli i nie używane. Odpowiedzialność zaś PZU ustaje z dniem przejścia budynku do kategorii budynków wyłączonych z obowiązkowego ubezpieczenia.Z nie kwestionowanych ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że po śmierci krewnej powódki, tj. od 8.I.1973 r., powódka nie sprowadziła się do odziedziczonego domu, gdyż jako osoba chora nie mogła na razie zamieszkać tam sama i nadal zamieszkiwała u jej córki Elżbiety K. w G. Usiłowania powódki, aby ten dom wynająć, nie dały pozytywnego rezultatu z przyczyn niezależnych od powódki. Dom nie pozostał jednak nieprzerwanie nie zamieszkany. Zamieszkiwali w nim w styczniu 1973 r. przez kilka dni Elżbieta K. wraz ze swym mężem. W kwietniu 1973 r. Elżbieta K. zamieszkała w tym domu przez okres ok. 4 dni. Ta sama córka powódki spędziła w tym domu kilkunastodniowy urlop w sierpniu 1973 r. Następnie na przełomie października i listopada 1973 r. mieszkała w przedmiotowym domu przez kilka dni. Klucz od domu Elżbieta K. wręczyła Janowi O. zlecając mu przeprowadzenie remontu oraz doglądanie domu od czasu do czasu. Jak ustalił Sąd Wojewódzki, Jan był kilkakrotnie w tym domu pod nieobecność właścicielki i jej domowników.W świetle powyższych ustaleń przedmiotowy dom nie był opuszczony w rozumieniu cyt. przepisu, a używany był okresowo m.in. na cele rekreacyjne domowników właścicielki.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1972 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 3, poz. 23) nie wyłącza od ubezpieczenia budynków używanych okresowo lub sezonowo na cele rekreacyjne zarówno samego właściciela, jego domowników, jak i w celach zarobkowych.Przemawia za tym poglądem wykładnia słowna cyt. przepisu "Wyłącza się od ubezpieczenia budynki opuszczone przez właściciela i nie używane". Przepis ten nie wymaga nieprzerwanego używania, gdyż wówczas użyłoby określeń "trwale" lub "nieprzerwanie" nie używany.Przemawia za tym również praktyka ubezpieczeniowa, gdyż PZU obejmuje ubezpieczeniem przymusowym od ognia również budynki tzw. letniskowe - używane tylko przez pewną część roku.Istnienie takiej praktyki potwierdziła Danuta P. likwidator Szkodowy PZU, zeznając w charakterze świadka.O zakresie i sposobie używania budynku przesądza jego gospodarcze przeznaczenie, o którym w granicach obowiązujących przepisów decyduje właściciel.Jedynie przeznaczenie budynku na cel przemysłowy wyłącza go z ochrony ubezpieczeniowej (§ 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia).Prawidłowość dokonanej wykładni wzmacnia pośrednio okoliczność, że według § 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia zakres ubezpieczenia przymusowego jest bardzo obszerny pod względem ryzyka. PZU odpowiada bowiem nie tylko za szkody wyrządzone w ubezpieczonych budynkach przez pożar (przy nieużywaniu i opuszczeniu budynku ryzyko to istotnie zwiększa się), lecz także wyrządzone przez uderzenie pioruna, wszelkiego rodzaju wybuchy, upadek pojazdu mechanicznego, zapalenie i usuwanie się ziemi, jak również szkody wyrządzone przez grad. Te pozostałe ryzyka nie ulegają zwiększeniu przez okresowe nieużywanie budynku.Za wypowiedzianym poglądem przemawia jednak najdobitniej przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia, który w sposób wyczerpujący wymienia wszystkie kategorie budynków wyłączonych od ubezpieczenia. W tym katalogu brak budynków używanych okresowo na cele rekreacyjne.Przedstawiona wyżej wykładnia nie stoi w sprzeczności z orzecznictwem SN z dnia 22.I.1962 r. - 1 CR 177/62 (OSNCP 1963, nr 3, poz. 65) oraz wyrokiem SN z dnia 10.V.1964 r. II CR 402/64, gdyż orzeczenia te opierały się na odmiennym stanie faktycznym, a w szczególności chodziło o budynki opuszczone, w ogóle do opuszczenia nie używane.Sąd Najwyższy doszedł przeto do przekonania, że pozwany ubezpieczyciel odpowiada za przedmiotową szkodę, gdyż powódka przeznaczyła przejściowo ubezpieczony budynek na cele rekreacyjne.Nie zachodziła jednak potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku, skoro materiał procesowy sprawy zawiera nie kwestionowaną przez strony wysokość należnego powódce odszkodowania ubezpieczeniowego.Dlatego Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 130.950 zł z tym zastrzeżeniem, że wypłata tej kwoty nastąpi w okresach przewidzianych w § 23 ust. 1 cyt. rozporządzenia.