I CR 868/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: S. Dmowski, Z. Marmaj.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Adama M. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w S. o zapłatę, na skutek rewizji Prokuratora Wojewódzkiego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Suwałkach z dnia 29 września 1975 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 29.IX.1975 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz powoda kwotę 152.998 zł z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 6.III.1974 r. spłonął budynek powoda, w którym znajdował się kurnik. Pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń oszacował wysokość szkody na 611.999 zł, przyznał jednak powodowi odszkodowanie tylko w wysokości 75%, tj. w kwocie 458.999 zł, powołując się na to, że powód wybudował kurnik z naruszeniem przepisów prawa budowlanego, czym przyczynił się do powstania szkody. Sąd Wojewódzki poglądu tego nie podzielił. Bezsporne jest wprawdzie, że powód z naruszeniem przepisów prawa budowlanego wybudował kurnik większy niż to przewidywał projekt, jednakże zdaniem Sądu Wojewódzkiego okoliczność ta, w świetle przepisów § 6, 10, 15 i 17 rozporządzenia z dnia 1 lutego 1972 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 5, poz. 23) nie ma wpływu na wysokość odszkodowania. Dlatego też Sąd uwzględnił powództwo o zapłatę kwoty 152.998 zł, stanowiącej wyrównanie do wysokości pełnej szkody.Od powyższego wyroku wniósł rewizję Prokurator Wojewódzki z wnioskiem o jego zmianę albo uchylenie, zarzucając naruszenie § 15 i § 17 pkt 2 rozporządzenia z dnia 1 lutego 1972 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:W myśl § 17 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 5, poz. 23) PZU może zmniejszyć należne odszkodowanie do połowy, jeżeli właściciel budynku wskutek złego zamiaru lub rażącego niedbalstwa nie dopełnił obowiązków przewidzianych m.in. w § 15 rozporządzenia (inne hipotezy przewidziane w § 17 nie wchodzą w niniejszej sprawie w rachubę), jeżeli niedopełnienie to miało wpływ na powstanie i rozmiar szkody.Wbrew zarzutom rewizji, Sąd Wojewódzki trafnie przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w powyższym przepisie uzasadniające zmniejszenie odszkodowania.Przede wszystkim Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił na podstawie materiału sprawy, że powód nie naruszył obowiązków wynikających z § 15 rozporządzenia, a polegających na utrzymaniu budynku w należytym stanie, stosowaniu się do przepisów przeciwpożarowych i innych, mających na celu zapobieganie powstaniu szkody oraz przeprowadzaniu nakazanych przez właściwe organy administracji zmian mających na celu poprawę stanu bezpieczeństwa ogniowego. W szczególności Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie informacji nadesłanych przez Urząd Gminny w S. i Straż Pożarną w S., że w gospodarstwie powoda były przeprowadzane okresowe kontrole, że nie stwierdzono żadnych usterek w zakresie utrzymania budynku i stanu bezpieczeństwa przeciwpożarowego i wobec tego nie wydano żadnych zaleceń pokontrolnych.Rewizja reprezentuje pogląd, że § 15 rozporządzenia należy interpretować szeroko i że nie można mówić o utrzymaniu budynku w należytym stanie, jeżeli jego budowa nastąpiła wbrew warunkom pozwolenia budowlanego. W szczególności skarżący podnosi, że kubatura budynku znacznie przekraczała uzyskane zezwolenie i że w związku z tym należało zbadać, czy budynek o takiej kubaturze nie wymagał dodatkowego zabezpieczenia w postaci ścian przeciwpożarowych i czy nie należało odmiennie usytuować urządzeń ogrzewczych komina.Sąd Wojewódzki nie podzielił stanowiska skarżącego, wychodząc z założenia, że zgodnie z § 6 i 7 rozporządzenia PZU przyjmuje budynek do ubezpieczenia w takim stanie, w jakim on znajduje się, a § 15 rozporządzenia ma na uwadze tylko te uchybienia, jakich właściciel budynku dopuścił się od momentu ubezpieczenia budynku i rozpoczęcia odpowiedzialności PZU. Dodać należy, że przedstawiciel PZU reprezentował na rozprawie takie samo stanowisko i dlatego nie popierał wniosków dowodowych Prokuratora, idących w kierunku wyjaśnienia, czy i jaki wpływ na powstanie szkody mogło mieć wybudowanie budynku z odstępstwem od projektu, a zasądzenie dochodzonej kwoty pozostawił ocenie Sądu.Pogląd Państwowego Zakładu Ubezpieczeń i Sądu Wojewódzkiego należy uznać za trafny. Wskazuje na to już sama gramatyczna wykładnia przepisu § 15 rozporządzenia, mówiącego o utrzymaniu "ubezpieczonych budynków" w należytym stanie, jak i zestawienie § 6 i 7 rozporządzenia, z którego wynika, że obowiązek ubezpieczenia budynku rozpoczyna się z dniem rozpoczęcia używania go lub pokrycia dachem - bez uwzględnienia obowiązku ubezpieczenia od tego, czy budynek został wzniesiony zgodnie lub niezgodnie z warunkami pozwolenia budowlanego.Dlatego też należy przyjąć, że § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1972 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia budynków (Dz. U. Nr 5, poz. 23), nakładający na właściciela obowiązek utrzymania ubezpieczonych budynków w należytym stanie, odnosi się do bieżącego utrzymywania budynków, poczynając od daty ubezpieczenia, a nie dotyczy wadliwości budynku powstałej przed tą datą. Nie można więc z mocy § 17 ust. 2 rozporządzenia zmniejszyć odszkodowania za spalony budynek na tej podstawie, że budynek został wzniesiony niezgodnie z warunkami pozwolenia budowlanego.Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że § 17 rozporządzenia zezwala na zmniejszenie odszkodowania tylko w wypadku, gdy niedopełnienie obowiązków wynikających z § 15 rozporządzenia było wynikiem złego zamiaru lub rażącego niedbalstwa właściciela budynku, a tego powodowi nikt nie zarzuca, a nadto gdy między niedopełnieniem obowiązków a powstaniem i rozmiarem szkody istnieje związek przyczynowy. Co do tej kwestii Sąd Wojewódzki niewadliwie stwierdził, że dochodzenie karne zostało umorzone z powodu niemożliwości ustalenia przyczyn pożaru i że przyczyn tych obecnie nie da się w żaden sposób ustalić, co przyznał zarówno pozwany PZU, jak i biorący udział w sprawie Prokurator Wojewódzki.W tych warunkach Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjął, że powołane przepisy § 15 i 17 rozporządzenia nie mają w sprawie zastosowania i nie uzasadniają obniżenia odszkodowania należnego powodowi.Należy ponadto stwierdzić, że obniżenie odszkodowania nie znajdowałoby także usprawiedliwienia w § 20 pkt 2 rozporządzenia (na który zresztą rewizja nie powołuje się). W myśl tego przepisu odszkodowanie ustala się w wysokości 80% szkody, gdy została ona spowodowana pożarem zawinionym przez właściciela. Chodzi tu o zawinienie inne niż wynikające z naruszenia obowiązków przewidzianych w § 15 rozporządzenia, a polegające na bezpośrednim przyczynieniu się do wywołania pożaru, np. przez zaprószenie ognia. Tego rodzaju zarzutów nikt powodowi nie stawia.Należy wreszcie podnieść, co rewizja częściowo przeocza, że w sprawie nie chodzi o odszkodowanie z tytułu czynu niedozwolonego, do którego miałyby zastosowanie przepisy prawa cywilnego o przyczynieniu się do powstania szkody w rozumieniu art. 362 k.c., lecz o specjalny stosunek prawny wynikający z obowiązkowego ubezpieczenia. Celem tego ubezpieczenia jest przywrócenie substancji zniszczonych budynków, co leży nie tylko w interesie ubezpieczonego, ale w interesie ogólnogospodarczym. Dlatego też powołane rozporządzenie przewiduje wypłatę "odszkodowania" (jest ono odszkodowaniem tylko w sensie potocznym, a nie cywilnoprawnym), nawet w przypadku bezpośredniego zawinienia pożaru przez właściciela budynku, gdyż i wówczas interes społeczno-gospodarczy wymaga odbudowy zniszczonego zasobu budynków. W sprawie niniejszej ten cel ubezpieczenia został spełniony, jest bowiem niesporne, że powód całą otrzymaną z PZU sumę zużył na odbudowę zniszczonego kurnika i że dalsza kwota zostanie przeznaczona na dokończenie odbudowy.Z tych przyczyn i na mocy art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił rewizję.