II CR 236/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Wypiórkiewicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Ładykowski, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stacji Hodowli Roślin (...) przeciwko Wawrzynowi Ł. o wydanie nieruchomości na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 21 września 1988 r.oddalił rewizję i zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej 5.000 złotych kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki nakazał pozwanemu Wawrzynowi Ł., aby wydał powódce, Stacji Hodowli Roślin w S. z siedzibą w B., działkę nr 51/3 o pow. 1,89 ha oraz działkę nr 51/4 o powierzchni 7,86 ha, położoną w miejscowości P. Poza tym Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.247.108 złotych z 8% od dnia 17 marca 1987 r.Wyrok ten opiera się na następujących ustaleniach:W toku postępowania scaleniowego obie działki zostały przyjęte na własność Państwa i przekazane do użytkowania Stacji Hodowli Roślin w S. Dotychczasowy właściciel tego gruntu, pozwany Wawrzyn Ł., otrzymał jako ekwiwalent zamienne działki nr 52/1, nr 53/1, nr 54/1 i 8/2 o łącznej powierzchni 9,81 ha, które uprzednio dzierżawił. Co do działki nr 51/3 decyzja Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w B. zatwierdzająca projekt scalenia zapadła w dniu 13 października 1980 r. (...), zaś co do działki nr 51/4 orzekł Naczelnik Miasta i Gminy w Ż. decyzją z dnia 14 lutego 1984 r. (...). Pozwany nie wydał powódce objętych pozwem działek gruntu, nadal je użytkowując, gdyż nie mógł pogodzić się z przyjętym sposobem scalenia.W okresie od 1981 r. do 1987 r. z działki nr 51/3 pozwany uzyskał czysty dochód w wysokości 435.100 zł, zaś działki nr 51/4 - w czasie od 1984 do 1987 r. - w wysokości 1.034.000 zł będąc posiadaczem w złej wierze.Dokonując oceny prawnej przytoczonego stanu faktycznego Sąd I instancji przyjął, że w warunkach dostatecznie wykazanej legitymacji czynnej roszczenie o wydanie nieruchomości może być skutecznie dochodzone na drodze sądowej. Natomiast roszczenie pieniężne znajduje oparcie w art. 224 i art. 225 k.c. Z uwagi jednak na datę wytoczenia powództwa Sąd uznał za przedawnione roszczenie o zwrot pożytków w wysokości 222.092 zł pobranych w najdawniejszym okresie objętym pozwem.W rewizji od tego wyroku pozwany domagał się jego "zmiany" i odrzucenia pozwu o wydanie nieruchomości oraz o rozłożenie na raty zasądzonej kwoty pieniężnej albo o uchylenie zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania.Według skarżącego wykonanie decyzji scaleniowej w zakresie usunięcia z nieruchomości następuje w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji w myśl art. 1, 2 § 1 i art. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) i wobec tego zamknięta jest dla roszczenia windykacyjnego droga sądowa. Poza tym zaskarżony wyrok narusza art. 320 k.p.c., gdyż zachowanie strony powodowej nie sięgającej przez długi czas do możliwości skorzystania z wymienionego środka administracyjnego stanowi szczególną okoliczność uzasadniającą rozłożenie należności pieniężnej na raty, a ponadto też - niskie dochody gospodarstwa pozwanego. Zdaniem skarżącego, Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił istotnych okoliczności, pominął wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety na okoliczność, czy postępowanie scaleniowe doprowadziło do pomniejszenia lub powiększenia areału gruntów strony powodowej, czy też pozostawiło ten stan na niezmienionym poziomie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do uregulowania wynikającego z § 6 zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie powoływania i postępowania komisji do rozpatrzenia zastrzeżeń do projektu scalenia gruntów, wprowadzenia uczestników scalenia i wymiany w posiadanie wydzielonych im gruntów oraz wydzielenia gruntów Państwowego Funduszu Ziemi pod ulice i drogi wiejskie (M.P. Nr 14, poz. 94) wydanego w ramach delegacji z art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. Nr 3, poz. 13) wprowadzenie w posiadanie uczestników scalenia na nowo wydzielone im grunty następowało w ten sposób, że organ przeprowadzający scalenie na zebraniu ogólnym tych uczestników, zwołanym po upływie oznaczonego terminu od ogłoszenia przez wywieszenie decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany, zapoznawał uczestników scalenia z treścią sporządzonego w toku postępowania scaleniowego protokołu objęcia w posiadanie. Uważano przy tym, że "prawne objęcie w posiadanie" następuje w dacie odbytego zebrania. Natomiast uczestnicy wymiany wprowadzeni byli indywidualnie w posiadanie nowo wydzielonych gruntów. Stosownie zaś do treści art. 26 obowiązującej od dnia 6 kwietnia 1982 r. ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 80 ze zm.) wprowadzenie uczestników scalenia w posiadanie wydzielonych gruntów następuje na zebraniu uczestników, zwołanym przez terenowy organ administracji państwowej, przy czym za datę objęcia w posiadanie uważa się termin zebrania, i to także w stosunku do uczestników scalenia nie biorących udziału w zebraniu. Nowa ustawa nie zmieniła zatem zasady, że ostateczna decyzja o scaleniu gruntów stanowi podstawę do wprowadzenia wszystkich uczestników scalenia w posiadanie nowo wydzielonych im gruntów w trybie określonym w ustawie scaleniowej. Tryb ten przewidywał, jak też nadal przewiduje, że wprowadzenie w posiadanie następuje w drodze jednej ściśle określonej czynności skutecznej wobec wszystkich uczestników scalenia.Chybiony zatem jest zarzut pozwanego, że w sprawie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej. Przedmiotem nie jest żądanie wprowadzenia uczestnika postępowania scaleniowego w posiadanie przydzielonych mu gruntów, lecz powództwo wydobywcze (windykacyjne) oparte na uprawnieniu wynikającym z art. 222 § 1 k.c. Jeżeli wprowadzenie uczestników scalenia w posiadanie wydzielonych im gruntów w trybie art. 26 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 80 ze zm.) nie doprowadziło do faktycznej zmiany w stanie posiadania zgodnej z treścią decyzji o scaleniu, to uczestnikowi scalenia, który nie objął nowo wydzielonych mu gruntów, przysługuje roszczenie wydobywcze na podstawie art. 222 § 1 k.c. przeciwko uczestnikowi scalenia, który tych gruntów nie wydał. Decyzja o scaleniu nie przesądza własności gruntów wydzielonych w zamian za grunty posiadane przed scaleniem (por. art. 25 ust. 1 powołanej ustawy oraz art. 16 ust. 1 poprzedniej ustawy o scaleniu i wymianie gruntów) i dlatego decyzja taka sama przez się nie przesądza też o wyniku procesu windykacyjnego opartego na tytule własności. W sprawie niniejszej tytuł własności Skarbu Państwa do nieruchomości objętej pozwem nie był kwestionowany, jak też nie jest podważany obecnie w rewizji.Powołane przez skarżącego przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) nie miały w sprawie w ogóle zastosowania - gdyż jak już zostało to wyjaśnione - decyzja o scaleniu nie jest tytułem egzekucji administracyjnej w przedmiocie usunięcia danego podmiotu (uczestnika scalenia) z faktycznie władanego przez niego gruntu i oddania go w rzeczywiste posiadanie osobie (innemu uczestnikowi scalenia).Dlatego zaskarżony wyrok - wbrew odmiennemu stanowisku powoda - nie narusza art. 1 k.p.c. i znajduje pełne uzasadnienie w art. 222 § 1 k.c.Prawidłowe jest również w ostatecznym wyniku zasądzenie roszczenia pieniężnego na podstawie art. 225 k.c. Skarżący nie przeczy temu, że od daty ostatecznych decyzji administracyjnych użytkował zarówno grunty dotychczas posiadane, jak i te, które zostały mu wydane w zamian za dotychczasowe. Dlatego też Sąd I instancji mógł potraktować powoda jako posiadacza w złej wierze w całym okresie objętym pozwem, niezależnie od tego, w jakiej dacie uczestnicy scalenia (wymiany) zostali wprowadzeni w posiadanie. Artykuł 320 k.p.c. nie uzasadniał rozłożenia na raty zasądzonego roszczenia, gdyż powód w okresie od zakończenia scalenia nadal czerpał dochody z gospodarstwa o pow. około 18 ha, a powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrócenia właścicielowi części użytkowanych gruntów równowartości pożytków. Nie może wpłynąć na odmienną ocenę okoliczność, że we toku procesu powód przekazał gospodarstwo następcy w zamian za rentę.Pominięcie dowodu z opinii biegłego geodety na okoliczności podniesione w rewizji nie naruszyło art. 217 § 2 i art. 224 § 1 k.p.c., gdyż nie miała znaczenia dla wyniku procesu okoliczność, jak duży co do powierzchni grunt użytkowała pozwana Stacja w okresie przed wszczęciem postępowania scaleniowego, jak też po jego zakończeniu.W związku z powyższym, gdy rewizja powoda jest nieuzasadniona, a nie zachodzą w sprawie żadne inne podstawy zaskarżenia, które z urzędu bierze się pod rozwagę na mocy art. 386 k.p.c., Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. rewizję tę oddalił, stanowiąc o kosztach instancji rewizyjnej na podstawie art. 98 i 108 § 1 w związku z art. 393 § 1 k.p.c.