II CR 246/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Błahuta, M. Kenigsberg.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Romana D. przeciwko Fabryce Wyrobów Metalowych i Narzędzi Gospodarczych w O. o 1.000 zł po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Opolu z dnia 17 lipca 1959 r., zaskarżony wyrok zmienił i zasądził od pozwanej Fabryki na rzecz powoda kwotę 1.000 zł (tysiąc złotych) z 8% zwłoki od dnia 1 maja 1959 r.Uzasadnienie faktycznePowód Roman D. zatrudniony był w pozwanej Fabryce od kwietnia 1946 r. do 31 grudnia 1958 r. na stanowisku kierownika działu planowania. Z dniem 1 stycznia 1959 r. powód przeszedł do pracy w Wojewódzkim Biurze Projektów w Op. Powód zamieszkiwał w Op. i pracując w pozwanej Fabryce zmuszony był dojeżdżać do pracy do Os.Według twierdzeń pozwu przejście do pracy w Op. nastąpiło w drodze przeniesienia dokonanego za pośrednictwem obu zakładów pracy i z zachowaniem uprawnień płynących z ciągłości pracy. Pozwana Fabryka rozpoczęła z dniem 1 maja 1959 r. wypłatę nagród z części funduszu zakładowego przeznaczonej na ten cel za rok 1958. Nagrody wynoszą 40% wynagrodzenia miesięcznego, co przy poborach powoda w kwocie 2.500 zł miesięcznie daje kwotę 1.000 zł, stanowiącą przedmiot niniejszego sporu. Powodowi odmówiono nagrody z powołaniem się na "regulamin podziału sumy przeznaczonej na 13 pensję". Według bowiem pkt 8 tego regulaminu "Pracownicy, którzy w okresie 1958 roku oraz I kwartału 1959 r. zwolnili się z zakładu na własną prośbę, nie otrzymują żadnego wynagrodzenia".Zdaniem powoda powyższe postanowienie regulaminu sprzeczne jest z obowiązującym w Fabryce regulaminem pracy i ust. III załącznika do uchwały nr 327 Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 1959 r. w sprawie przestrzegania porządku i dyscypliny pracy (M. P. Nr 70, poz. 432). Według tego załącznika udział pracownika w podziale zysku przedsiębiorstwa uzależniony jest od jego wkładu pracy, a wyniki gospodarcze przedsiębiorstwa - od obowiązkowości i przestrzegania dyscypliny pracy. Powód jest zresztą zdania, że w sprawie ma zastosowanie pkt 11 regulaminu podziału nagród z funduszu zakładowego. Postanowienie pkt 11 przewiduje, że "Pracownicy przeniesieni służbowo do innych zakładów i z innych zakładów do naszego zakładu otrzymują pełne wynagrodzenie średnie wynikające z wyliczenia osobistego zarobku".Strona pozwana, wnosząc o oddalenie powództwa, zarzuciła, że art. 8 ustawy z dnia 28 marca 1958 r. o funduszu zakładowym na rok 1958 (Dz. U. Nr 18, poz. 74) przewiduje, iż podział funduszu zakładowego na cele określone w art. 7 ustawy, czyli m. in. na nagrody, należy do uprawnień przedsiębiorstwa. Przepis zaś art. 8 ustawy z dnia 20 grudnia 1958 r. o samorządzie robotniczym (Dz. U. Nr 77, poz. 397) stanowi, że podejmowanie uchwały w sprawie podziału funduszu zakładowego należy do wyłącznych uprawnień konferencji samorządu robotniczego. Z postanowień regulaminu wynika - zdaniem pozwanej - bezzasadność roszczenia zgłoszonego przez powoda, który przeszedł do innego zakładu pracy na własną prośbę. Pozwana wyraziła wprawdzie zgodę na przejście powoda, nie uprawnia to jednak powoda do żądania nagrody.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, podzielając stanowisko strony pozwanej. Wyrażenie zgody na prośbę powoda nie stanowiło przeniesienia służbowego i nie pomniejsza znaczenia faktu, że stosunek pracy z pozwaną rozwiązany został zgodnie z tą prośbą. Pozwana w piśmie z dnia 27 grudnia 1958 r. użyła określenia o wyrażenie zgody "na przeniesienie służbowe", jednakże użycie tego zwrotu jest dowolne, nie mające nic wspólnego z instytucją przeniesienia służbowego w ścisłym znaczeniu.Ostatecznie Sąd Powiatowy uznał, że postanowienia regulaminu nie dają podstawy do uwzględnienia powództwa.W rewizji powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie żądanej w pozwie kwoty.Sąd Wojewódzki rozpoznanie sprawy odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia pytanie prawne nasuwające poważne wątpliwości i sformułowane następująco:"Czy nie jest sprzeczne z przepisami prawa, w szczególności z art. 452 § 1 i nast. k.z., lub z zasadami współżycia społecznego w Polsce Ludowej postanowienie regulaminu, określającego sposób podziału części wygospodarowanego w danym roku i przeznaczonego na wypłatę tzw. trzynastej pensji zysku przedsiębiorstwa, zakazujące wypłaty tego wynagrodzenia pracownikowi, który w tym roku lub w pierwszym kwartale następnego roku zwolnił się z pracy na własną prośbę i za zgodą zakładu pracy?"Sąd Najwyższy z mocy art. 388 k.p.c., przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i z kolei przedstawił Składowi 7 sędziów następujące pytanie prawne:"Czy pracownik przedsiębiorstwa państwowego może żądać na drodze sporu, w szczególności w postępowaniu sądowym, nagrody lub innego świadczenia ze środków funduszu zakładowego?"W odpowiedzi na powyższe pytanie Skład 7 sędziów uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"1) Dla dochodzenia roszczeń pracowników o nagrody (premie) z funduszu zakładowego droga sądowa jest dopuszczalna.2) Sąd jest uprawniony do badania, czy odmowa przyznania pracownikowi nagrody (premii) z funduszu zakładowego nie narusza postanowień regulaminu przewidującego sposób przyznawania nagród (premii) z tego funduszu."Z sentencji i motywów przytoczonej uchwały wynika, że regulamin uchwalony przez konferencję samorządu robotniczego stanowi źródło uprawnienia pracownika do żądania nagrody ze środków funduszu zakładowego. Ustawa o funduszu zakładowym łącznie z przepisami art. 8 ustawy o samorządzie robotniczym zastrzegła do wyłącznej merytorycznej decyzji samorządu kwestię podziału nagród z wymienionego funduszu. W powyższej sytuacji sąd nie może kwestionować zasad podziału uchwalonych przez konferencję samorządu robotniczego i sposobu tego podziału zgodnego z uchwalonym regulaminem.Przytoczone wyżej stanowisko, wyrażone w powołanej uchwale Składu 7 sędziów Sądu Najwyższego co do znaczenia i funkcji regulaminu podziału nagród, nie odbiega w istocie od poglądu Sądu Powiatowego, jaki wynika z zaskarżonego wyroku. Sąd Powiatowy oparł rozstrzygnięcie sporu również na przepisach regulaminu, przyjmując trafnie zasadę, że postanowienia regulaminu są decydujące dla wyniku sprawy.Sąd Powiatowy jednakże nie dokonał prawidłowej analizy przepisu pkt 11 regulaminu w związku z pkt 8. W szczególności nie są trafne wywody dotyczące przeniesienia służbowego w ścisłym znaczeniu.Przeniesienie służbowe w ścisłym znaczeniu aktualne jest jedynie w stosunkach służbowych regulowanych ustawą o państwowej służbie cywilnej i w tzw. pragmatykach służbowych. Odnosi się ono do pracowników powołanych w drodze nominacji jako aktu administracyjnego oraz do określonych grup pracowników zrównanych z pracownikami z nominacji, w szczególności w zakresie obowiązków płynących ze stosunku służbowego. W stosunkach pracy opartych na umowie o pracę przeniesienie służbowe do innej miejscowości w wyniku jednostronnej decyzji pracodawcy nie jest dopuszczalne, jeżeli umowa o pracę nie przewiduje tego rodzaju uprawnienia zastrzeżonego zakładowi pracy. Wypada tu przytoczyć, że jeśli np. rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 24 lipca 1948 r. o należnościach w razie pełnienia czynności służbowych poza zwykłym miejscem służbowym oraz w razie przeniesienia na inne miejsce służbowe (Dz. U. Nr 38, poz. 279 z późn. zmianami) reguluje zagadnienia związane z przeniesieniem, to dotyczy ono wyłącznie funkcjonariuszy państwowych. Przepisy natomiast regulujące podobne należności umownych pracowników przedsiębiorstw państwowych o przeniesieniu nie wspominają.Przez przeniesienie służbowe w rozumieniu przepisów dotyczących pracowników umysłowych przedsiębiorstw państwowych należy w szczególności rozumieć przejście pracownika z jednego zakładu pracy do drugiego na podstawie porozumienia obu zakładów. Podstawą takiego porozumienia i przeniesienia jest bądź zgoda pracownika wyrażona uprzednio w formie prośby wystosowanej do dotychczasowego zakładu pracy lub do obu zakładów (tj. także do tego, do którego pracownik przechodzi), bądź też zgoda wyrażona w odpowiedzi na propozycję zakładu pracy.W świetle powyższego nie jest przypadkowe użycie przez pozwaną w piśmie z dn. 27 grudnia 1958 r. zwrotu o wyrażeniu zgody na przeniesienie służbowe powoda. Oczywiście przy tego rodzaju przeniesieniu następuje rozwiązanie umowy o pracę z dotychczasowym pracodawcą. Nie ma różnicy, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym zakładem zostanie nazwane zwolnieniem się z dotychczasowego zakładu. Istotne dla uznania, że chodzi o przeniesienie, są dalsze okoliczności, tj. wymieniona już zgoda obu zakładów pracy i przejście do nowego zakładu. Taka jest też prawidłowa wykładnia pkt 11 regulaminu. Przy odmiennej wykładni postanowienie pkt 11 regulaminu nie miałoby żadnego lub prawie żadnego znaczenia i zastosowania.Dyrektor przedsiębiorstwa jest wykonawcą uchwał samorządu robotniczego (art. 21 ust. 2 ustawy o samorządzie robotniczym). Wykonanie uchwały, którą jest też regulamin podziału nagród, wymaga wypłaty powodowi dochodzącej w niniejszym procesie kwoty. Spór sprowadza się w istocie do kwestii wykładni regulaminu. Zgodnie z cytowaną już uchwałą Składu 7 sędziów, w razie sporu sąd uprawniony jest do dokonania wykładni, która w sprawie niniejszej daje rezultaty prowadzące do uwzględnienia roszczenia żądanego przez powoda.Z powyższych względów Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok zmienił i zasądził na rzecz powoda poszukiwaną przez niego kwotę (art. 386 k.p.c.).W związku z pytaniem przedstawionym przez Sąd Wojewódzki należałoby jeszcze dodać, że art. 452 k.z. nie ma zastosowania w sprawach dotyczących podziału nagród z funduszu zakładowego. Przepis art. 452 k.z. dotyczy bowiem roszczeń opartych na umowie o pracę i zastrzeżonego w umowie udziału w zyskach pracodawcy. Roszczenia zaś o nagrody z funduszu zakładowego oparte są na przepisach ustawy.Postanowienie pkt 8 aktualnego w niniejszej sprawie regulaminu są jednym ze środków mających na celu stabilizację kadr pracowniczych. Stabilizacja służy w zasadzie zarówno interesom pracowników, jak i uspołecznionych zakładów pracy. Choćby więc już tylko z tej przyczyny nie można uznać odpowiedniego postanowienia regulaminu za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, które wprowadza szereg przepisów popierających stabilizację załóg pracowniczych.