II CR 276/66

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Piotra B. i Marty B. przeciwko Skarbowi Państwa na skutek rewizji powodów i pozwanego obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneW związku z toczącym się śledztwem przeciwko Zygmuntowi B., kierownikowi sklepu radiowo-muzycznego "E." nr 73 Powszechnej Spółdzielni Spożywców w L., o spowodowanie niedoboru w tym sklepie - w wykonaniu postanowienia Prokuratora Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 4.II.1965 r. o zabezpieczeniu grożących Zygmuntowi B. kar, oraz przysługującego Spółdzielni odszkodowania, dokonano w księdze wieczystej nieruchomości położonej w L. przy ul. D. wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 800.000 zł. Ponadto Wydział Finansowy Prezydium PRN w L. decyzją z dnia 23.II.1965 r. uznał, że nieruchomość ta, której tytuł własności uregulowany jest na Piotra i Martę B., rodziców Zygmunta B., i która znajduje się w ich władaniu, należy do Zygmunta B. Powołując się na te okoliczności powodowie Piotr i Marta B. zakwestionowali dokonanie zabezpieczenia na ich nieruchomość, żądając w pozwie z dnia 6.III.1965 r. uchylenia wspomnianej decyzji i wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej.Pismem procesowym z dnia 15.III.1966 r. Prezydium PRN uznało powództwo przeciwegzekucyjne co do nieruchomości gruntowej Kw. nr (...), wnosiło natomiast o oddalenie powództwa w pozostałej części dot. zabezpieczenia kar i roszczeń odszkodowawczych przez wpis hipoteki przymusowej.Sąd Wojewódzki w wyroku z dnia 8.IV.1966 r. ustalił, że omawiana nieruchomość nie należy do Zygmunta B., oraz nakazał wykreślenie z księgi wieczystej tej nieruchomości wpisu hipoteki przymusowej ponad kwotę 33.000 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że działka gruntowa objęta księgą wieczystą Kw. nr (...) od 1950 r. stanowi własność powodów i że na tej działce zakończyli oni budowę domu w 1957 r. i w domu tym zamieszkali od dnia 16.V.1957 r. Skoro - według prawomocnego wyroku skazującego Sądu Wojewódzkiego w Katowicach, Ośrodek w Częstochowie, z dnia 16.IX.1965 r. - Zygmunt B. popełnił przypisane mu przestępstwo zagarnięcia mienia społecznego w czasie od 1961 r. do grudnia 1964 r., to zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa - domniemanie nie dotyczy nieruchomości powodów wraz z wniesionym na niej budynkiem. Domniemanie powyższe obejmuje jedynie kwotę 33.000 zł, wpłaconą Bankowi Inwestycyjnemu, Oddział w Bytomiu w okresie objętym domniemaniem, tytułem zwrotu pożyczki zaciągniętej przez powoda Piotra B. w 1955 r.Rewizję wniósł pozwany Skarb Państwa - Prezydium PRN w L. i powodowie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:1. Kwestionując zaskarżony wyrok w części nakazującej wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej co do kwoty 767.000 zł. Prezydium PRN zarzuca przede wszystkim naruszenie art. 7 § 1 ustawy z 21.I.1958 r. w związku z art. 3 p.o.p.c. Zdaniem skarżącego przy wykładni pierwszego z tych przepisów należy uwzględnić założenie art. 3 p.o.p.c, wobec bowiem szczególnie wysokiej wartości mienia społecznego zagarniętego przez Zygmunta B. (ponad 700.000 zł), jego rodzice również powinni ponieść konsekwencje tego czynu przestępczego, nie mogą więc bez naruszenia zasad współżycia społecznego zasłaniać się dyspozycją art. 7 ustawy wyłączającej działanie domniemania przewidzianego w art. 6 § 1 ustawy.Przedstawiony wyżej pogląd nie jest trafny, jest on bowiem oczywiście sprzeczny z treścią omawianych przepisów. W interesie wzmożonej ochrony mienia społecznego i w celu zapobieżenia spotykanym w życiu przypadkom ukrywania przez przestępców zagarniętego mienia i innego majątku u osób jemu bliskich, art. 6 § 1 ustawy wprowadził domniemanie, że mienie znajdujące się we władaniu osób bliskich przestępcy należy nie do tych osób bliskich, lecz do przestępcy. Art. 7 § 1 ustawy wyłącza stosowanie tego domniemania w stosunku do mienia, które we władaniu osoby bliskiej znajdowało się już co najmniej od roku przed popełnieniem przestępstwa, w takim bowiem wypadku nie istnieje obawa, że mienie jest owocem przestępstwa, albo majątkiem przestępcy zdeponowanym u osoby bliskiej. Celem ustawy nie jest więc - wbrew poglądowi skarżącego - obciążenie odpowiedzialnością majątkową osoby bliskiej za skutki zagarnięcia przez przestępcę mienia społecznego, lecz wyłączenie możliwości ukrycia mienia przestępcy u bliskich mu osób. Z tego unormowania ustawowego wynikają następujące konsekwencje:W wypadku objęcia mienia we władanie przez osobę bliską w okresie objętym domniemaniem z art. 6 § 1 ustawy, na tej osobie bliskiej spoczywa ciężar dowodu, gdy chodzi o obalenie domniemania i wykazania, że zajęte mienie stanowi własność osoby bliskiej, a nie przestępcy.Jeżeli natomiast ze względu na okoliczności przewidziane w art. 7 § 1 ustawy wspomniane domniemanie nie ma zastosowania, rzeczy i prawa majątkowe będące we władaniu osoby bliskiej mogą zabezpieczyć grożące przestępcy kary i odszkodowanie tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, że należą one w rzeczywistości do sprawcy przestępstwa, a nie do osoby bliskiej, w której władaniu się znajdują.W niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki zebrał w toku procesu dowody wskazujące na to, że powodowie mieli środki na wybudowanie domu na działce. Nie zostało również wykazane, aby Zygmunt B. łożył na zakup materiałów budowlanych i robociznę. Zostało również wykazane, że poza spłatą pożyczki bankowej w kwocie 40.000 zł rachunki dotyczące budowy domu zostały uregulowane na kilka lat przed rozpoczęciem przez Zygmunta B. przestępczej działalności. Tezy rewizyjnej, że nakłady na nieruchomość powodów były dokonywane również po 1957 r. skarżący nie tylko nie udowodnił, lecz nawet nie uprawdopodobnił, zarzut więc rewizyjny oparty jedynie na przypuszczeniu nie stwarza podstawy do uchylenia zaskarżonej części wyroku. Ciężar zaś udowodnienia tych twierdzeń spoczywa, stosownie do art. 6 k.c., na skarżącym. Nie uzasadnia również wniosków rewizyjnych zarzut nieuwzględnienia przez Sąd Wojewódzki wniosku o powołanie dowodu z opinii biegłego dla ustalenia stosunku wartości domu do wydatków łożonych na jego budowę. Należy bowiem mieć na uwadze, że dom został wybudowany systemem gospodarczym (k. 5, 69 i dołączony do sprawy plik rachunków z okresu budowy). Aktualna więc wartość domu nie mogłaby stanowić dowodu, że po 1957 r. były dokonywane dalsze nakłady, skoro według przedłożonych dokumentów (k. 74-76) budowa domu - poza wykończeniem tynków zewnętrznych - była ukończona już w 1957 r.Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej części wyroku.2. Powodowie kwestionowali w rewizji utrzymanie w mocy hipoteki przymusowej w kwocie 33.000 zł, wywodząc, że w sposób dostateczny wykazali posiadanie środków na spłatę pożyczki w tej kwocie. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Pożyczka w tej kwocie została spłacona w okresie objętym domniemaniem z art. 6 § 1 ustawy, istnieje więc domniemanie, że była ona spłacona ze środków pieniężnych pochodzących od Zygmunta B. Skarżący twierdzi, że spłata tej kwoty nastąpiła ze środków pochodzących z zarobków Piotra B. i jego synów Edwarda oraz Alojzego. Hipoteza ta nie wyłącza jednak odmiennej hipotezy, że środków na spłatę tej kwoty mógł dostarczyć również Zygmunt B., zwłaszcza, gdy - jak wynika z własnych twierdzeń powodów (k. 35 odwr.) - zamieszkał on w wybudowanym domu. Nie da się więc wyłączyć, że z tej właśnie przyczyny mógł udzielić rodzicom pomocy w spłaceniu pożyczki. Skoro każda z tych hipotez jest prawdopodobna, mógł Sąd Wojewódzki uznać, że domniemanie z art. 6 § 1 ustawy, obejmujące spłaty pożyczki poczynając od 1960 r., nie zostało obalone.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 100, 387 i 393 orzekł jak w sentencji.