II CR 386/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Warman, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Cecylii G. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w W. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 1957 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzającej powództwo tylko w ten sposób, że wysokość renty zasądzonej na rzecz powodów Cecylii G., Stanisława G. i Danuty G., począwszy od dnia 1.XII.1956 r. do dnia 31 maja 1963 r., obniżył do kwoty 800 zł miesięcznie;w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 24 maja 1956 r. uległ śmiertelnemu wypadkowi Zbigniew G., syn powódki Cecylii G. a brat powodów Karola, Stanisława i Danuty G. Zmarły był zatrudniony w pozwanej Kopalni w charakterze młodszego rębacza i uległ wypadkowi podczas pracy. W związku z tym powodowie żądał zasądzenia od strony pozwanej odszkodowania w postaci renty w kwocie 1.500 zł miesięcznie, twierdząc, że zmarły za swego życia łożył taką sumę na utrzymanie powodów.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej Kopalni na rzecz wszystkich powodów rentę w łącznej kwocie 1.500 zł miesięcznie za okres od dnia 24 września 1956 r. do dnia 30 listopada 1956 r., a za okres dalszy, tj. od dnia 1 grudnia 1956 r. do dnia 31 maja 1963 r., rentę w kwocie 1.000 zł miesięcznie, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Co się tyczy zasad powództwa, to Sąd Wojewódzki uznał, że winę za wypadek ponosi strona pozwana przez naruszenie przepisów o bezpieczeństwie pracy, w szczególności przez nieprzestrzeganie przepisów o zatrudnieniu młodocianych (rozp. Min. Opieki Społ. z dnia 3 października 1953 r. - Dz. U. Nr 77, poz. 484). Naruszenie tych przepisów było zresztą między stronami niesporne. W kwestii wysokości odszkodowania ustalono, że zmarły Zbigniew G., mający lat 17, zarabiał miesięcznie od 2.500 zł do 3.500 zł i cały ten zarobek oddawał matce na utrzymanie własne i wszystkich powodów. Powódka Cecylia G. pracowała wprawdzie zarobkowo, przy czym jej wynosiły za życia syna 600 zł, pracuje także obecnie i zarabia 800 zł, ale zarobki te nie wystarczały na utrzymanie powodów, tj. matki i małoletnich jej dzieci, z których Karol ma lat 15 i zaczął pracować 12 listopada 1956 r., Stanisław ma lat 10, a Danuta 9. Według ustaleń wyroku, z zarobków zmarłego kwotę 1.500 zł zużywano na utrzymanie powodów. Właśnie ta suma stanowi szkodę powodów, której mogą żądać od pozwanej jako renty na podstawie przepisów art. 162 § 3 k.z. za okres od dnia 24 września 1956 r. do rozpoczęcia pracy zarobkowej przez powoda Karola G., tj. do dnia 30 listopada 1956 r. Od tej daty suma ta ulega zmniejszeniu do 1.000 zł miesięcznie. Czas trwania renty określił Sąd na okres od 31 maja 1963 r., opierając się na przypuszczeniu, że zmarły nie założyłby własnej rodziny przed osiągnięciem 24 roku życia i do tego czasu łożyłby na utrzymanie powodów.Rewizja strony pozwanej zarzuca narażenie art. 24 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym oraz art. 162 § 3 k.z.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Naruszenia art. 24 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym dopatruje się skarżąca w tym, że Sąd Wojewódzki uznał za dopuszczalne zasądzenie renty odszkodowawczej, mimo że powodom, co jest w sprawie niesporne, odmówiono prawomocnie przyznania renty rodzinnej po Zbigniewie G. Skarżąca reprezentuje pogląd, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 24 (2) dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, przysługuje tylko tym osobom, którym przyznano rentę inwalidzką lub rodzinną w związku z wypadkiem przy pracy.Poglądu tego Sąd Najwyższy nie podziela. Cytowany wyżej przepis art. 24 (2) nie zawiera w swym sformułowaniu takiego ograniczenia, że z żądaniem odszkodowawczym wystąpić mogą jedynie osoby, którym przyznano świadczenie socjalne na podstawie przepisów tego dekretu. Przepis art. 24 (2) dekretu, mówiąc o osobach uprawnionych do świadczeń w myśl dekretu (zdanie pierwsze), ma na myśli samego pracownika i członków jego rodziny wymienionych w rozdziale IV dekretu - bez względu na to, czy przyznano tym osobom świadczenia socjalne przewidziane w dekrecie. Gdyby powyższy przepis miał obejmować tylko te osoby, którym świadczenie przyznano, a więc z wyłączeniem tych osób, którym tych świadczeń nie przyznano z powodu braku w konkretnym wypadku przewidzianych w dekrecie przesłanek, to brzmienie omawianego przepisu musiałoby być inne (np. "osoby, którym przyznano świadczenia (...)"). Odmienna wykładnia prowadziłaby w konsekwencji do takiego rezultatu, że mimo nieprzyznania pracownikowi lub jego rodzinie świadczeń socjalnych zakład pracy nie odpowiadałby w ogóle za zawinione spowodowanie choroby, niezdolność do pracy lub śmierć pracownika. Takiej intencji w brzmieniu i treści art. 24 dekretu dopatrzyć się niepodobna. Zawarte w omawianym przepisie odchylenie od norm ogólnych tak daleko nie sięga. Celem tego przepisu jest tylko złagodzenie odpowiedzialności pod względem winy i zaliczenie na poczet odszkodowania tych świadczeń socjalnych, jakie ewentualnie pobiera poszkodowany.Słuszny jest podniesiony w rewizji zarzut naruszenia art. 162 § 3 k.z., ale nie ma to wpływu na wynik sprawy, w świetle bowiem ustaleń zaskarżonego wyroku prawo powodów do renty znajduje uzasadnienie w przepisie art. 162 § 2 k.z. Powodowie znajdowali się w niedostatku, skoro na utrzymanie mieli do dyspozycji jedynie zarobki powódki Cecylii G. (mąż jej zmarł w 1950 r.) wynoszące 600 zł miesięcznie i rentę rodzinną po mężu powódki Cecylii G. i ojcu pozostałych powodów w kwocie 200 zł miesięcznie. Z tych dochodów nie mogła zaspokoić swych niezbędnych potrzeb rodzina złożona z 4 osób. W tych warunkach po podjęciu pracy zarobkowej przez zmarłego Zbigniewa G. obciążył go z mocy ustawy obowiązek alimentacyjny względem matki i rodzeństwa (art. 71 § 2 k.r.), obowiązek, któremu był w stanie sprostać ze względu na wysokie zarobki i który rzeczywiście spełniał. Istnieją wobec tego przesłanki z art. 162 § 2 k.z. do zasądzenia renty.Zaskarżony wyrok wymaga jedynie korektury co do wysokości renty za czas od 1 grudnia 1956 r., tj. po rozpoczęciu pracy zarobkowej przez powoda Karola G. Z tą chwilą ustało prawo do alimentacji tegoż powoda, a jednocześnie polepszyło się położenie pozostałych powodów. Gdyby bowiem Zbigniew G. nie uległ wypadkowi, jego obowiązek alimentacyjny względem matki i rodzeństwa - biorąc pod uwagę sytuację uprawnionych i zobowiązanego (art. 74 k.r. i 162 § 2 k.z.) - nie powinien przekraczać kwoty 800 zł miesięcznie.W tym stanie Sąd Najwyższy zmienił częściowo zaskarżony wyrok, tak jak podano w sentencji, a poza tym rewizję oddalił (art. 386 k.p.c.).