II CR 427/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Wypiórkiewicz.Sędziowie SN: K. Piasecki (spr.), A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 18 października 1989 r. sprawy z powództwa Banku P. S.A. Oddział w S. przeciwko W. U. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 29 maja 1989 r., sygn. akt (...):oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneDla uzasadnienia żądania nakazania pozwanemu W. U. 1.043,84 USD lub zasądzenia od niego kwoty 1.563.631 zł z odsetkami Bank P. S.A. - Oddział S. przytoczył, że sprzedany przez pozwanego czek B. w O. (Dania) wystawiony przez E. O. opiewający na kwotę 7.000 koron duńskich nie nadawał się do obrotu zagranicznego i został przez wystawcę odwołany. Dlatego pozwany powinien zwrócić wypłaconą mu kwotę.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Stosunek prawny łączący strony wynika z przepisów prawa czekowe. Zgodnie z treścią art. 64 tego prawa formę oświadczenia rachunkowego ocenia się według ustaw kraju, w którym oświadczenie zostało podpisane, jednakże wystarcza zachowanie formy wymaganej przez prawo miejsca płatności. Przedstawiony przez pozwanego czek miał formę zgodną z przepisami polskiego prawa czekowego i dlatego strona powodowa wykupiła go (21 marca 1988 r.). Odwołanie czeku przez wystawcę w dniu 23 marca 1988 r. nie mogło mieć żadnych skutków wobec posiadacza czeku, tj. pozwanego. Czek jest płatny za okazaniem, choćby przedstawiono go do zapłaty przed zamieszczoną na nim datą wystawienia. Zgodnie z art. 29 prawa czekowego czek wystawiony w innym kraju niż ten, w którym jest płatny powinien być przedstawiony w ciągu 20 dni lub 70 dni (w przypadku pozwanego obowiązywał termin 20 dni), i termin ten nie został uchylony, co jest między stronami bezsporne. Przepis art. 32 prawa czekowego stanowi, że odwołanie czeku może mieć skutek tylko po upływie terminu do przedstawienia.Wprawdzie bank B. informuje w piśmie, ze czek został odwołany przed przedstawieniem do realizacji (23 marca 1988 r.), ale nawet jeśli nie jest to omyłka pisarska, to i tak odwołanie takie było bezskuteczne wobec posiadacza czeku, tj. pozwanego, gdyż odwołanie czeku przed terminem realizacji może mieć skutek tylko wtedy, gdy wystawca nie wręczał go remitentowi, a przekazał bezpośrednio bankowi, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Wobec tego roszczenie jest bezzasadne.W rewizji od tego wyroku Bank wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego przez pominiecie art. 62 prawa czekowego oraz przez przyjęcie, że przedstawiony czek spełnia wymagania z art. 64 prawa czekowego oraz podnosi zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, że jedyną przyczyną odmowy zapłaty czeku przez bank zagraniczny było jego odwołanie przez wystawcę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sprawa dotyczy odpowiedzialności osoby, na rzecz której czek wystawiony przez cudzoziemca, wykupiony w ramach skupu czeków przez bank polski, nie jest honorowany przez bank zagraniczny (bankiera), na który został on wystawiony. W ten sposób sprawa przedstawia się w ujęciu strony powodowej.Z materiału sprawy widać, że "skupiony" czek nie jest honorowany w stosunkach między bankiem zagranicznym a bankiem polskim w każdym razie nie z przyczyn leżących po stronie pozwanego w niniejszym procesie jako remitenta. Wobec braku odpowiednich twierdzeń nie ma podstaw do przyjęcia, że powstały stan rzeczy jest wynikiem zmowy posiadacza czeku z jego wystawcą na szkodę banku polskiego. Z materiału sprawy natomiast wynika (stanowisko banku duńskiego), że czek nie nadawał się do obrotu zagranicznego. Wobec tego wystawca czeku, którego łączy stosunek z bankiem, na który wystawiał on czek, ponosi odpowiedzialność wobec swego banku. Jest to jednak tylko sprawa wewnętrzna między stronami stosunku z zakresu prawa czekowego. W takiej sytuacji bank zagraniczny, na który czek był - pod względem formalnym prawidłowo wystawiony, nie może bronić się wobec banku (polskiego), który skupił czek, faktem niezgodnego z prawem czy też naruszającym stosunki umowne między wystawcą czeku a jego bankiem - zachowaniem swojego kontrahenta. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla wyniku niniejszego procesu w sensie korzystnym dla pozwanego.Czek jest papierem wartościowym. Dlatego może on być przedmiotem "skupu". Nabywca czeku nawiązuje w ten sposób określone stosunki prawne z bankiem, na które czek był wystawiony. Normalnie trasat płacący czek jest obowiązany do sprawdzenia legitymacji formalnej przedstawiającego czek. Zasada ostrożności w obrocie nakazuje jednak skupującemu czeki wystawione za granicą sprawdzenie, czy bank zagraniczny, na który czek został wystawiony, będzie honorowany przez bank zagraniczny w stosunkach z bankiem polskim. Dlatego niezrozumiały jest przytoczony już zarzut skarżącego zmierzający do wykazania, że zakupiony przez niego czek nie odpowiada wymogom, jakie powinien spełniać czek. Bank w swojej działalności jest profesjonalistą. Łączy się z tym wzmożona odpowiedzialność. W sprawie niniejszej nie chodzi o problem zdolności czekowej. Jest to bowiem zdolność do zaciągania zobowiązań czekowych, traktowana in abstracto. Nie jest to natomiast problem, czy osoba wystawiająca czek ma pokrycie u trasata, czyli w swoim banku. Dlatego niesłuszny jest zarzut, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 62 prawa czekowego. Nie jest także kwestią zdolności czekowej kwestia naruszenia przez wystawcę czeku stosunków prawnych łączących go ze swoim bankiem, w szczególności problem wystawienia czeku, który miał się stać przedmiotem obrotu zagranicznego. Zagadnienie to należy już też do problemów odpowiedzialności wystawcy czeku wobec swojego banku. Sprawa przedstawia się podobnie jak w wypadku wystawienia czeku bez pokrycia. W takim wypadku, ogólnie rzecz biorąc, ujemnych skutków nie może ponosić posiadacz czeku remitent.Z tych wszystkich względów rewizja podlega oddaleniu jako nieuzasadniona.